ଏଠାରେ ପୌରବ ବଂଶର ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ ମହାତ୍ମା ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ବଂଶାବଳୀ କିପରି ଥିଲା, ତାହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଏବେ, ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜନମେଜୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଯେଉଁଠି ସଦା ପୂଜ୍ୟ ଅଗ୍ନିମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବଂଶ ଓ ତାଙ୍କର କ୍ରମ ମୋତେ କହ।" ସୁତଜୀ କହିଲେ—ଯିଏ ଅଭିମାନୀ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେଉଁଠି ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରକାଳପରେ ଥିଲେ। ସେ ଥିଲେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନସ ପୁତ୍ର ଓ ସ୍ୱାହାଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ଅଗ୍ନିମାନେ ପାବକ, ପାବମାନ, ଓ ଶୁଚି ନାମରେ ପରିଚିତ। ପାବମାନ ହେଉଛନ୍ତି ଅରଣିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି, ଓ ପାବକଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ଅଗ୍ନି। ଶୁଚିକୁ ସୂର୍ୟାଗ୍ନି ଭାବରେ ମନେ କରାଯାଏ, ଏହି ଅଚଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ପାବମାନଙ୍କର ଯେଉଁଅଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେହିଅଗ୍ନିକୁ ହବ୍ୟବାହନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପାବକ, ସହରକ୍ଷ ଓ ଶୁଚି—ଏହି ତିନି ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ହବ୍ୟବାହନ ମୁଖ୍ୟ; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହବ୍ୟବାହନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରଥମ ଅଗ୍ନି। ସହରକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ତିନିଅଗ୍ନିରୁ ଚାଳିସି ଜଣ ପୁଅ ଓ ନାତି ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଅଲଗା ଅଲଗା କରି କହିବି। ପାବନ, ଏହି ଲୋକାଗ୍ନି, ପ୍ରଥମ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅଗ୍ନି। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଉଦନାଗ୍ନି, ଯିଏ ଭାରତନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବୈଶ୍ୱାନର ହବ୍ୟବାହକ, ହବି ଧାରଣ କରି, ଅନ୍ତେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ସେଉଁଠାରୁ ଅଥର୍ବଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ପଦ୍ମସମୁଦ୍ରରୁ ମଥିତ ହେଲେ। ଅଥର୍ବ ହେଉଛନ୍ତି ଲୋକାଗ୍ନି, ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି ଭାବେ ପରିଚିତ। ଭୃଗୁଠାରୁ ଅଥର୍ବ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରାସକୁ ଅଥର୍ବଣ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଲୋକାତୀତ ଓ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି ଭାବେ ଅନ୍ୟନ୍ୟ ଅଗ୍ନିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପରିଚିତ। ପାବମାନ ଅରଣିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି, ଏହିଅଗ୍ନି ହେଉଛନ୍ତି ଗୃହ୍ୟାଗ୍ନି ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଅଗ୍ନି। ସେଉଁଠି ସଭ୍ୟ ଓ ଅବସଥ୍ୟ ନାମରେ ଦୁଇ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପରେ ହବ୍ୟବାହନ ଷୋଡ଼ଶ ନଦୀକୁ ଅଭିଲାଷ କଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଯେଉଁଅଗ୍ନିକୁ ଅଭିମାନୀ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି, ସେହିଅହବନୀୟ ଅଗ୍ନି ଅଟୁଟ ରହିଲେ। ଏହି ଷୋଡ଼ଶ ନଦୀ ହେଉଛନ୍ତି—କାବେରୀ, କୃଷ୍ଣା-ଵେଣୀ, ନର୍ମଦା, ଯମୁନା, ଗୋଦାବରୀ, ବିତସ୍ତା, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ଇରାବତୀ, ବିପାଶା, କୌଶିକୀ, ଶତଦ୍ରୁ, ସରୟୂ, ସୀତା, ମାନସ୍ୱିନୀ, ହ୍ରଦିନୀ ଓ ପାବନା। ଅଗ୍ନି ନିଜକୁ ଷୋଡ଼ଶ ରୂପରେ ବିଭାଜିତ କରି, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କଲେ, ଯଜ୍ଞ ବେଦୀ ଅଭିଲାଷ କଲେ। ଏହି ବେଦୀମାନେ ନିଜ ନାମରେ ନିର୍ମିତ ହେଲେ, ଏଠାରୁ ଧିଷ୍ଣୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବେଦୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲେବୋଲି, ସେମାନେ ଧିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି ନଦୀସନ୍ତାନମାନେ ବେଦୀମାନେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏବେ ଶୁଣ, ଏଠି କେଉଁଅଗ୍ନି ପୂଜ୍ୟ, କେଉଁଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପିତ, ପ୍ରବାହଣ, ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧିଷ୍ଣୁମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି। ଯେପରି ଏକ ଶୁଭ ଦିନର ଆରମ୍ଭରେ ଉଚିତ ସ୍ଥାନରେ ଚଳାଯାଏ, ସେପରି ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଓ ଅନିୟମିତ ଅଗ୍ନିମାନେ କ୍ରମ କ୍ରମେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ବସୁମାନେ ଯେଉଁଅଗ୍ନିକୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଉତ୍ତର ବେଦୀରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନି ଅଛି। ଏହି ଅଗ୍ନି, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅଷ୍ଟଜନ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି। ପରଜନ୍ୟ ଓ ପାବମାନ ଦ୍ୱିତୀୟ, ଯାହା ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ। ପାବକ ନାମରେ ଅଗ୍ନି, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଉଷ୍ଣତା ଓ ସଂଗ୍ରହ କରିଥାଏ। ହବି ଭକ୍ଷକ ଅଗ୍ନି, ଶାମିତ୍ର ନାମରେ, ଶୁଦ୍ଧିହୀନ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ। ଶତଧାମା, ଶୁଦ୍ଧ ଘୃତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତୀବ୍ର ଶାସନ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଜ୍ୟୋତି, ଭୂମିକୁ ଅପନାଇ, ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥ ଅଗ୍ନି ଭାବେ ପରିଚିତ। ଅଜଏକପାଦ ଯାହାକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରନ୍ତି, ସେ ଶାଳାମୁଖ, ଯାଁଠାରୁ ସେ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ ବାହାରେ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ସୀମାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି। ପୁନି, ମୁଁ ଏଠି ଅଷ୍ଟ ଚଳାୟମାନ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି—ହୋତୃଙ୍କ ପୁତ୍ର, କୁଶାଗ୍ନି, ହବ୍ୟବାହନ। ପ୍ରଶଂସିତ ପ୍ରଚେତା ଦ୍ୱିତୀୟ, ସହାୟକ ଅଗ୍ନି। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱବେଦ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଠକ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଜଳର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ମୃତିରେ ସ୍ୱାମ୍ଭ, ସେତୁ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି। ଧିଷ୍ଣ୍ୟାଗ୍ନି ଯେଉଁଅଗ୍ନି, ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ସୋମ ଦ୍ୱାରା ପୂଜନ କରନ୍ତି। ତା’ପରେ ପାବକ ନାମରେ ଅଗ୍ନି, ଯାହାକୁ ପୁଣ୍ୟଶୀଳମାନେ ଯୁକ୍ତ ବୋଲି କହନ୍ତି, ଏହିଅଗ୍ନି ଅବଭୃଥ ଭାବେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଏହାକୁ ବରୁଣଙ୍କ ସହିତ ପୂଜନ କରାଯାଏ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ହୃଦୟରେ ଅଛନ୍ତି, ଜଠରରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ପାକ କରନ୍ତି; ଏହି ଜଠରାଗ୍ନିକୁ ସଦା ବିଦିର୍ଣ୍ଣ ଅଗ୍ନି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ପରସ୍ପର କ୍ରିୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି ଏଠି ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଦାହ କରେ; ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର, କ୍ରୋଧପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ତୀବ୍ର ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ। ଜଳପାନ କରି, ଏହିଅଗ୍ନି ସାମୁଦ୍ରିକ ଅଗ୍ନିର ମୁଖରେ ବସିଥାଏ; ସାଗରବାସୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ସହରକ୍ଷ ବିଶିଷ୍ଟ। ସହରକ୍ଷ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଘରେ ବସି, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମାଂସଭକ୍ଷକ ଅଗ୍ନି, ମୃତମାନବମାନେକୁ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି। ଏଭଳି, ପାବକ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି; ପରେ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ରମାନେ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅସୁରମାନେ ହରଣ କରିନେଲେ। ଅରଣିରୁ ମଥିତ ଅଗ୍ନି ଜଙ୍ଗଲରେ ଇଂଧନ ପାଇଲା; ଆୟୁସ୍ ନାମକ ପୁଣ୍ୟବାନ ଏହିଅଗ୍ନି ପଶୁକୁ ନେଇଯାଏ। ଆୟୁସ୍ଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାହକ, ଏହିଅଗ୍ନି ରନ୍ଧନ ଯଜ୍ଞରେ ଅର୍ପିତ ହବି ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି। ସେଉଁଠି, ସମସ୍ତ ଦେବଲୋକରୁ ଆସିଥିବା ହବି ଓ ପିତୃକର୍ମ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସାଥୀ ଆଶ୍ଚର୍ୟଜନକ ଅଗ୍ନି ବିଶିଷ୍ଟ ଖ୍ୟାତିର ଅଧିକାରୀ।