ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୌରବ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଏବଂ ଅଗ୍ନିବଂଶର ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ କ୍ରମିକ ଭାବେ କହିବି। ପ୍ରଥମେ, ବିବକ୍ଷୁ ନାମକ ଏକ ଶୂରବୀର ରାଜା ନିଜ ସହର ଛାଡ଼ି କୌଶାମ୍ବୀ ରେ ବସିବେ। ତାଙ୍କର ଆଠିଜଣ ଶୂର ଓ ବଳବାନ ପୁଅ ହେବେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ଭୂରି, ଯିଏ ଚିତ୍ରରଥ ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି। ଚିତ୍ରରଥରୁ ଶୁଚିଦ୍ରବ ଓ ତାଙ୍କଠାରୁ ଭୃଷ୍ଣିମାନ୍ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ଭୃଷ୍ଣିମାନ୍ ଠାରୁ ସୁଷେଣ ଓ ତାଙ୍କଠାରୁ ଶୁଚି ରାଜା ହେବେ। ସୁଷେଣଙ୍କୁ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶାସକ ସୁନୀଥ ମିଳିବେ। ସୁନୀଥ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ମହାନ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ନୃଚକ୍ଷୁ ଜନ୍ମିବେ, ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ସୁଖୀବଳ ହେବେ। ସୁଖୀବଳଙ୍କ ପୁଅ ପରିଷ୍ଣବ ଭବିଷ୍ୟତରେ ରାଜ୍ୟ କରିବେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସୁତପା ହେବେ ରାଜା। ସୁତପାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ନିଶ୍ଚୟ ମେଧାବୀ ହେବେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ପୁରଞ୍ଜୟ। ପୁରଞ୍ଜୟଙ୍କ ପୁଅ ଉର୍ବ, ଯିଏ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତର ଥିବେ। ଉର୍ବଠାରୁ ତିଗ୍ମାତ୍ମା, ତାଙ୍କଠାରୁ ବୃହଦ୍ରଥ, ବୃହଦ୍ରଥଠାରୁ ବସୁଦାମା। ବସୁଦାମାଠାରୁ ଶତାନୀକ ଓ ତାଙ୍କଠାରୁ ଉଦୟନ ଜନ୍ମିବେ। ଉଦୟନଙ୍କ ପୁଅ ଭାଇନର ରାଜା ହେବେ। ଭାଇନରଙ୍କ ପୁଅ ଦଣ୍ଡପାଣି, ତାଙ୍କଠାରୁ ନିରମିତ୍ର, ତାଙ୍କଠାରୁ କ୍ଷେମକ ଜନ୍ମିବେ। ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଥିଲେ: ଦେବତାମାନେ ସ୍ମୃତି ଦେଇଥିବା ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ-କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ କଳିଯୁଗରେ କ୍ଷେମକ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଶେଷ ହେବ। ଏଭଳି ଏଠାରେ ପୌରବ ବଂଶର ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ମହାତ୍ମା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବଂଶର ସତ୍ୟ କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଏବେ, ସୂତଜୀ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଦା ପୂଜ୍ୟ ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବଂଶ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ମୋତେ କହ। ସ୍ୱୟଂଭୂ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଅଭିମାନୀ ନାମକ ଅଗ୍ନି ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନସ ପୁତ୍ର ଓ ସ୍ୱାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଥିଲେ। ପାବକ, ପାବମାନ, ଓ ଶୁଚି—ଏହି ତିନି ଅଗ୍ନି ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି। ପାବମାନ ଲୋକରେ ମନ୍ଥନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି, ଓ ପାବକଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଅଗ୍ନି। ଶୁଚି ସୂର୍ୟାଗ୍ନି ଭାବେ ସ୍ମୃତ, ଏବଂ ଅଚଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନାମ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ପାବମାନଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଅଗ୍ନି ଏହି ହବ୍ୟବାହ ଭାବେ ପରିଚିତ। ପାବକ, ସହରକ୍ଷ, ଓ ଶୁଚି—ଏହି ତିନିଜଣ ଅଗ୍ନି, ଯାହାର ମୁଖ୍ୟ ହବ୍ୟବାହ। ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହବ୍ୟବାହ ପ୍ରଥମ ଅଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ। ସହରକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ; ଏହି ତିନି ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଚାଳିଶି ପୁଅ ଓ ପୌତ୍ର ଜନ୍ମିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଅଲଗା ଅଲଗା କରି କହିବି। ପ୍ରଥମ ଅଗ୍ନି ପବନ, ଯିଏ ଲୋକାଗ୍ନି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଗ୍ନି। ତାଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ରହ୍ମଉଦନାଗ୍ନି, ଯିଏ ଭାରତ ଭାବେ ପରିଚିତ। ବୈଶ୍ୱାନର, ଯିଏ ହବ୍ୟବାହକ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପରେ ଅଥର୍ବଣ, ଯିଏ ପଦ୍ମସମୁଦ୍ରରୁ ମନ୍ଥନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ। ଅଥର୍ବ ଲୋକାଗ୍ନି, ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା। ଭୃଗୁଠାରୁ ଅଥର୍ବ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରା ଅଥର୍ବଣ ଭାବେ ସ୍ମୃତ; ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନି ଲୋକାତୀତ ଓ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି ଭାବେ ଅନ୍ୟନ୍ୟ। ପାବମାନ ମନ୍ଥନଜନିତ ଅଗ୍ନି, ଘୃହ୍ୟାଗ୍ନି ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଅଗ୍ନି। ତାପରେ, ସଭ୍ୟ ଓ ଅବସଥ୍ୟ, ସଂଶତ୍ୟଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ; ପରେ ହବ୍ୟବାହନ ଶୋଳ ନଦୀକୁ ଆଶା କଲେ, ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅଭିମାନୀ ଭାବେ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେ ଅହବନୀୟ ଭାବେ ପରିଚିତ। ସେହି ଶୋଳ ନଦୀ ହେଉଛନ୍ତି: କାବେରୀ, କୃଷ୍ଣା-ଭେଣୀ, ନର୍ମଦା, ଯମୁନା, ଗୋଦାବରୀ, ବିତସ୍ତା, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ଇରାବତୀ, ବିପାଶା, କୌଶିକୀ, ଶତଦ୍ରୁ, ସାରୟୁ, ସୀତା, ମାନସ୍ୱିନୀ, ହ୍ରଦିନୀ ଓ ପବନା। ସେ ନିଜେ ଶୋଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଏହି ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞ ବେଦୀ ଆଶା କରି ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ବେଦୀମାନେ ନିଜ ନାମରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇ, ଧିଷ୍ଣୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏହି ଧିଷ୍ଣୁମାନେ ବେଦୀରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏପରି ନଦୀ ପୁଅମାନେ ବେଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏବେ ଶୁଣ, କେଉଁଠି କେଉଁ ଧିଷ୍ଣୁ ପୂଜ୍ୟ ଓ ନିୟୋଜ୍ୟ: ପ୍ରବାହଣ, ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଧିଷ୍ଣୁମାନେ ସେଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏବେ, ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭରେ ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିମାନେ ଅବ୍ୟାଖ୍ୟେୟ ଓ ଅନିରୋଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ କ୍ରମ ଶୁଣ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଉତ୍ତର ବେଦୀରେ ଅଛି ବସୁମାନେର ଅଗ୍ନି, ଦହନଶୀଳ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ, ଏଠି ଅଷ୍ଟ ରାଜା, ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେମାନେକୁ ପୂଜନ୍ତି। ପର୍ଜନ୍ୟ ଓ ପାବମାନ ଦ୍ୱିତୀୟ; ସେ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ। ପାବକ ନାମକ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ତରେ ଅଛି, ଉଷ୍ଣ ଓ ସଂଗୃହୀତ। ହବ୍ୟ ଭକ୍ଷକ ଅଗ୍ନି ସାମିତ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ, ଶୁଧ୍ଧ ଘୃତର ଶତଧାମା ତୀବ୍ର ଶାସନ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଭୂମିରେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ୟୋତି ସ୍ଥିତ, ଏହିଁ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥ ଅଗ୍ନି। ଅଜୈକପାଦ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ୟ ଶାଳାମୁଖ ଅଗ୍ନି, ତାହାଠାରୁ ତିନି ଉତ୍ପନ୍ନ। ଅବ୍ୟାଖ୍ୟେୟ ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ ବାହାରେ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ସୀମାରେ; ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୂଜନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଅଷ୍ଟ ଅଗ୍ନି, ଯେଉଁମାନେ ଚଳନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ କଥା କହିବି: ହୋତୃଙ୍କ ପୁଅ, କୁଶା ଉପରେ ଅଗ୍ନି, ଓ ହବ୍ୟବାହକ। ପ୍ରଶଂସ୍ୟ ପ୍ରଚେତା ଦ୍ୱିତୀୟ, ସାହାୟକ; ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ୱବେଦା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଠକ। ଜଳର ଉତ୍ସ ସ୍ୱାମ୍ଭ, ସେତୁ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଧିଷ୍ଣ୍ୟାଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ସୋମ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୂଜନ୍ତି। ତାପରେ ପାବକ ନାମକ ଅଗ୍ନି, ଯାହାକୁ ଧର୍ମମାନେ ଯୁକ୍ତ ଭାବେ କହନ୍ତି, ଅବଭୃଥ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା, ଏହାକୁ ବରୁଣ ସହିତ ପୂଜନ କରାଯାଏ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ହୃଦୟର ପୁଅ ଉଦରରେ ଅଛି, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ରନ୍ଧନ କରେ; ତୀବ୍ର ଉଦର ଅଗ୍ନି ସଦା ଭିନ୍ନ ଅଗ୍ନି ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ପରସ୍ପର କ୍ରିୟା ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଦହନ କରେ; ଅଗ୍ନିଙ୍କ କ୍ରୋଧସ୍ୱରୂପ ପୁଅ ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ଏହି ପରି ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଓ ଗୁହ୍ୟ ବଂଶକଥା, ପୌରବ ବଂଶ ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସତ୍ୟ ଉତ୍ପତ୍ତି, ଏଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।