ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୌରାଣିକ କଥାରେ, ଯୁଗଦତ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବିଶ୍ୱକ୍ଷେଣ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ମହାନତା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ବିଭ୍ରାଜ ନାମକ ମହାପୁରୁଷ ନିଜର ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ବାର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବିଶ୍ୱକ୍ଷେଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଉଦକ୍ଷେଣ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଲ୍ଲାତ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଜନମେଜୟ। ଏହି ଜନମେଜୟଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ନୀପ ରାଜାମାନେ ଉଗ୍ରାୟୁଧଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନଶ୍ଟ ହେଲେ। ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ଉଗ୍ରାୟୁଧ କାହାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ କେଉଁ ବଂଶର ଥିଲେ? ସେ କେଉଁ କାରଣରୁ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ବିନଶ୍ଟ କଲେ? ଉଗ୍ରାୟୁଧ ସୂର୍ୟବଂଶର ଥିଲେ ଏବଂ ବରାଶ୍ରମ ନାମକ ଆଶ୍ରମରେ ଅଷ୍ଟ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ମିଳିଲାପରେ, ସେ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେ ପ୍ରଥମେ ଶାନ୍ତି ଓ ମିଳନର କଥା କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ଦୁଇପକ୍ଷକୁ ମାରିଦେଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ରକ୍ଷା ନପାଇବାରୁ ଉଗ୍ରାୟୁଧ କହିଲେ, "ମୋର କଥା ଶୁଣାଯାଇନଥିଲା ଏବଂ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରାଯାଇନଥିଲା, ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଉଛି।" ସେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶାପ ଦେଲେ ଯେ, "ମୋର ତପସ୍ୟା ଯଦି ଫଳବାନ୍, ତେବେ ଯମ ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଉନ୍ତୁ।" ଏହିପରେ, ଦୟାବଶତଃ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚାଇଦେଲେ। ଏହି ଦୟାର ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ଉଗ୍ରାୟୁଧ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ବିଦାୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିତିରେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।" କିନ୍ତୁ ଏହି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଅପକର୍ମ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ କହାଗଲା, "ତୁମେ ଏବେ ତାଙ୍କର ଦାସ ହେବ।" ଏହାପରେ ରାଜା ଯମଙ୍କ ସହ ବହୁଦିନ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଭୟଙ୍କର ନରକୀୟ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଯମଙ୍କ ସହ ସେମାନେ ଦଳକୁ ଦଳି ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ; ଏହି ଘଟଣା ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଚମତ୍କାର ଥିଲା। ଏହାପରେ, ଯମ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଲେ। ସମସ୍ତ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସେମାନେ ଅବିନାଶୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁରେ ପଡ଼ନି, ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଅନନ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏହିପରେ ଅଜମୀଢ଼ ଓ ଧୂମିନୀଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀ ଯବୀନର ଜନ୍ମ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ସତ୍ୟଧୃତି, ଯିଏ ଦୃଢ଼ ଶୀଳ ଥିଲେ। ସତ୍ୟଧୃତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୃଢ଼ନେମି, ଏବଂ ଦୃଢ଼ନେମିଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ସୁଧର୍ମା। ସୁଧର୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସାର୍ବଭୌମ, ଏକମାତ୍ର ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ଏହି ମହାନ ବଂଶରେ ମହାପୌରବ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ମହାପୌରବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ରୁକ୍ମରଥ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁପାର୍ଶ୍ୱ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁମତି, ଏବଂ ସୁମତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ସଂନତି। ସଂନତିମତଙ୍କୁ ମହାନ କୃତ ନାମକ ପୁତ୍ର ମିଳିଲେ, ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଶଳ୍ୟ ମୁନି ହିରଣ୍ୟନାଭଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ। କୃତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାମ ସଂହିତା ୨୪ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଠିରେ ପୂର୍ବ ସାମ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏଠାରେ ଗାଇକମାନେ ସାମଗ ଭାବରେ ପରିଚିତ। କୃତି ଉଗ୍ରାୟୁଧ, ମହାପୌରବ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ବୀରତାରେ ପୃଥୁକଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏଠିରେ ନୀଳ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ପାଞ୍ଚାଳ ଦେଶର ଅଧିପତି ଏବଂ ଉଗ୍ରାୟୁଧଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପରେ କ୍ଷେମ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁନୀଥ, ସୁନୀଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ନୃପଞ୍ଜୟ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୀରଥ—ଏହିମାନେ ପୌରବ ବଂଶର ପ୍ରଶଂସିତ ସন্তାନ। ଅଜମୀଢ଼ ଓ ନୀଳିନୀଙ୍କୁ ରାଜା ନୀଳଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲେ। ନୀଳଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ସୁଶାନ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସୁଶାନ୍ତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁରୁଜାନୁ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଥୁ, ପୃଥୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ। ଭଦ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର—ମୁଦ୍ଗଲ, ଜୟ, ବୃହଦିଷୁ, ଜବୀନର ଏବଂ କପିଳ—ଏହିମାନେ ପାଞ୍ଚାଳ ଭାବେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଏହି ଦେଶର ରକ୍ଷକ। ମୁଦ୍ଗଲଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ନାମକ ଦ୍ୱିଜ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ। ଏହି କାଣ୍ବ-ମୁଦ୍ଗଲମାନେ ଅଙ୍ଗିରସ ବଂଶରେ ଶରଣ ନେଲେ। ମୁଦ୍ଗଲଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରସେନ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିନ୍ଧ୍ୟାଶ୍ୱ। ବିନ୍ଧ୍ୟାଶ୍ୱଙ୍କୁ ମେନକା ଦ୍ୱାରା ଜୁମ୍ପଳ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଦିବୋଦାସ ଏବଂ ଅହଲ୍ୟା। ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଶରଦ୍ୱତଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ମହାପୂଜ୍ୟ ମୁନି ଶତାନନ୍ଦ ମିଳିଲେ। ଶତାନନ୍ଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ସତ୍ୟଧୃତି, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସତ୍ୟଧୃତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକ୍ର, ଯିଏ ଅଚ୍ୟୁତ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ସତ୍ୟଧୃତିଙ୍କ ବୀର୍ୟ ଜଳରେ ଏକ ଅପ୍ସରା ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇ, ଏକ ଝିଲିକରେ ଦୁଇ ଜଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେହି ଦୁଇ ଝିଅ ଝିଲିକରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା ଶନ୍ତନୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଆସି, ଦୟାବଶତଃ ସେମାନେ ଉଠାଇନେଲେ। ଏହିମାନେ ଶରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଗୌତମମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଦିବୋଦାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମିତ୍ରାୟୁ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୈତ୍ରେୟ। ଏହିମାନେ ମୁନିବଂଶର ସନ୍ତାନ ଏବଂ ଭାର୍ଗବମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ମୈତ୍ରେୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଚୈଦ୍ୟବର, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପଣ୍ଡିତ ସୁଦାସ। ପରେ ଅଜମୀଢ଼ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ବଂଶ ଅବନତି ପାଇଲେ ସୋମକ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସୋମକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ହତ୍ୟା ପରେ ଅଜମୀଢ଼ ଓ ସୋମକଙ୍କ ଶତ ପୁତ୍ର ଫୁଲିଫଳି ଉଠିଲେ। ଏଠିରେ ଅଜମୀଢ଼ଙ୍କ ରାଣୀ ଧୂମିନୀ, ସନ୍ତାନ ଆଶାରେ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ। ସେ ନିୟମିତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପଦ୍ଧତିରେ ହୋମ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଆହାର ଗ୍ରହଣ କରି, ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ଏହି ବଂଶଗାଥା ଅନୁସୃତ ହେଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଧର୍ମ, ତପ, ଦୟା, ବଳ ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚିତ୍ରଣ ମିଳେ।