ଦାନୁଙ୍କ ପୁଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିମୂର୍ଧା, ଶକୁନି, ଶଙ୍କୁଶିରୋଧର, ଅୟୋମୁଖ, ଶମ୍ଭର ଓ କପିଶା ନାମକ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସୁର ଥିଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଉ ଥିଲେ ମାରୀଚି, ମେଘବାନ୍, ଇରା, ଗର୍ଭଶିରା, ଵିଦ୍ରାବଣ, କେତୁ, କେତୁବୀର୍ୟ ଓ ଶତହ୍ରଦ। ଏହାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ସପ୍ତଜିତ୍, ଵଜ୍ରନାଭ, ଏକଚକ୍ର, ମହାବାହୁ, ଵଜ୍ରାକ୍ଷ ଓ ତାରକ ଥିଲେ। ଅସିଲୋମା, ପୁଲୋମା, ବିନ୍ଦୁର୍ବାଣ ନାମକ ମହାସୁର, ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଓ ବୃଷପର୍ବନ୍—ଏହାମାନେ ଦାନୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ। ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ ଝିଅ ଥିଲେ ପ୍ରଭା, ଓ ପୁଲୋମାଙ୍କ ଝିଅ ଥିଲେ ଶଚୀ। ଉପଦାନବୀ, ମନ୍ଦୋଦରୀ ଓ କୁହୂ ମାୟାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ। ବୃଷପର୍ବନ୍ଙ୍କ ଝିଅମାନେ ଥିଲେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରା; ଏହିପରି ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କ ଝିଅମାନେ ପୁଲୋମା ଓ କାଳକା ଥିଲେ। ଏମିତି ବିଭିନ୍ନ ଝିଅମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଅନେକ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ମାରୀଚିଙ୍କ ସଂଯୋଗରେ ଏକ ସମୟରେ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଡାନବ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ମାରୀଚି ପୂର୍ବରୁ ପୌଲୋମ ଓ କାଳକେୟ ନାମକ ଅସୁରମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଜୟ ଥିଲେ ଓ ହିରଣ୍ୟପୁରରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବରଦାନରେ ସେମାନେ ଅପରାଜୟ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିନାଶ ପାଇଲେ। ଏହିପରି, ଵିପ୍ରଚିତ୍ତି ସିଂହିକାଙ୍କୁ ସଂଯୋଗ କରି ସଂହିକେୟ ନାମକ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ତେରଟି ଭାଣ୍ଡୁଆ: ବ୍ୟଂସ, କଳ୍ପ, ନଳ, ଓ ବାତାପି; ଇଲ୍ବଳ, ନାମୁଚି, ଶ୍ୱସୃପ, ଅଜନ, ନରକ, କାଳନାଭ ଓ ସରମାଣ। କାଳବୀୟ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅସୁରମାନେ ଦାନୁବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଲେ। ସଂହ୍ରାଦ ନାମକ ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ ନିବାତକବଚମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ କେବେ ହାନି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେକୁ ମାରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଭାର୍ଗଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥିଲେ। ମାରୀଚିଙ୍କ ତାମ୍ରା ନାମକ ଝିଅଠାରୁ ଛଅ ଝିଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ: ଶୁକୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଭାସୀ, ସୁଗ୍ରୀବୀ, ଗୃଧ୍ରିକା ଓ ଶୁଚି। ଶୁକୀ ନୀତିଅନୁସାରେ ଟିଆ, ଉଳୁକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଶ୍ୟେନୀ ଚିଲ୍, ଭାସୀ ଶ୍ୟାମ ଓ କୁରରୀ ତାଙ୍କର ଜାତିକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଗୃଧ୍ରିକା ଗୃଧ୍ର, ପରାବତୀ ପରାବତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀ, ହଂସୀ ହଂସ, କୁରର, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଓ ପ୍ଲବା ଜଳପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବୀ ଛାଗ, ଘୋଡ଼ା, ମେଷ, ଉଠ ଓ ଗଧାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହିପରି ତାମ୍ରାଙ୍କ ବଂଶ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା। ଏବେ ଶୁଣ, ଭିନତାଙ୍କ ବଂଶ। ଗରୁଡ଼, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାୟକ, ଓ ଅରୁଣ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଡ଼ନ୍ତା, ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଆକାଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଉଦାମନୀ ଝିଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଅରୁଣଙ୍କ ସନ୍ତାନ ସମ୍ପାତି ଓ ଜଟାୟୁ; ସମ୍ପାତିଙ୍କ ପୁଅ ବଭ୍ରୁ, ଓ ଶୀଘ୍ରଗା ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପକ୍ଷୀ। ଜଟାୟୁଙ୍କୁ କର୍ଣ୍ଣିକାର, ଶତଗାମୀ, ସାରସ, ରଜ୍ଜୁବାଳ ଓ ଭେରୁଣ୍ଡ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷୀବଂଶ ଅସଂଖ୍ୟ ସନ୍ତାନ ଓ ପଉତିନା ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ିଗଲା। ପୁରୁଣା କାଳରେ ସୁରସା ହଜାରଟି ସର୍ପକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। କଦ୍ରୁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବରେ, ହଜାରଟି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ହଜାରଟି ସର୍ପକୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଛବିଶିଜଣ ନାୟକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ: ଶେଷ, ବାସୁକି, କର୍କୋଟ, ଶଂଖ, ଏରାବତ, କମ୍ବଳ, ଧନଞ୍ଜୟ, ମହାନୀଳ, ପଦ୍ମ, ଅଶ୍ୱତର, ତକ୍ଷକ; ଏଲାପତ୍ର, ମହାପଦ୍ମ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ବଳାହକ, ଶଂଖପାଳ, ମହାଶଂଖ, ପୁଷ୍ପଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଶୁଭାନନ; ଶଂକୁରୋମା, ବହୁଳ, ବାମନ, ପାଣିନ, କପିଳ, ଦୁର୍ମୁଖ ଓ ପତଞ୍ଜଳି। ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଓ ପଉତିନା ଅସଂଖ୍ୟ ହେଲେ; ଏମାନେ ଅନେକ ଜନମେଜୟଙ୍କ ସର୍ପସତ୍ରରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ। ସେଉଁଠି କଦ୍ରୁ ଅନେକ କ୍ରୋଧୀ ନାଗମାନେକୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ପାଇଥିଲେ। ଏହିପରି, ନିଷ୍ଠାପରାୟଣ ସୁରଭି ରୁଦ୍ରମାନେ, ଗାଈ ଓ ମହିଷମାନେ, କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ମହାର୍ଷି ମାନେ ମୁନିମାନେକୁ, ଏହିପରି ଅପ୍ସରାମାନେକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅରିଷ୍ଟା ଅନେକ କିନ୍ନର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଇରା ସମସ୍ତ ଘାସ, ଗଛ, ଲତା ଓ ଝାଡ଼ିକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଵିଶ୍ୱା ଲକ୍ଷଲକ୍ଷ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହିପରି, ଧର୍ମଜ୍ଞା ଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଏକାଳି ସଉଁତି ମାରୁତ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—ଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ମାରୁତମାନେ, ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କିପରି ହେଲେ? ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଥିଲେ, ତଥାପି କିପରି ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମିତ୍ରତା କରିପାରିଲେ? ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା। ସେଇ ସମୟରେ ହରି ଦେବତା ଓ ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ପଉତିନାମାନେକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପୃଥିବୀର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତୀରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ପବିତ୍ର ସ୍ୟାମନ୍ତପଞ୍ଚକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦିତି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଉପାସନାରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ। ସେ ଫଳାହାର ଓ ଚନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଆଦି କଠିନ ବ୍ରତ କଲେ। ଶତବର୍ଷ ଧରି ବୟସ୍ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହେଉଥିଲେ; ତପସ୍ୟାରେ ଦग୍ଧ ହୋଇ, ସେ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୋ ପୁଅ ଦୁଃଖ ନାଶ ଓ ଇହଲୋକ-ପରଲୋକ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥିବା କୌଣସି ବ୍ରତ କହନ୍ତୁ।” ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ—“ମଦନ-ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପୁଅ ଦୁଃଖ ନାଶ ହୁଏ।” ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଦିତି ଏକାଳି ସଉଁତି ପୁଅ ପୁନଃ ପାଇଥିଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦିତିଙ୍କୁ ଯେଉଁ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରତ କଥା କହିଥିଲେ, ଏହି ବିଷୟରେ ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି।