ଏହି ବଢ଼ିଆ କଥାରେ ଏହିପରି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ଘଟିଥିଲା: ସେଠାରେ ଏକ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ବୀର ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଅମୂର୍ତ୍ତରୟ, ଓ ତିନି ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ଲୋକ ଥିଲେ ତ୍ରିବନ, ଏବଂ ତୃତୀୟ କନ୍ୟା ଥିଲେ ଗୌରୀ, ଯିଏ ଶୁଭ ଚରିତ୍ର ଓ ମନ୍ଧାତାଙ୍କର ମାଆ ଥିଲେ। ଇଳିନାଙ୍କୁ ଏକ କନ୍ୟା ହେଲେ, ଯିଏ ଶୁଭଦା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମ ଓ ପ୍ରତାପରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ। ଉପଦାନବୀଙ୍କୁ ଇଳିନାଠାରୁ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ହେଲେ—ଋଷ୍ୟନ୍ତ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରବୀର, ଓ ଅନଧ। ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କଠାରୁ ସାମିତିଞ୍ଜୟ ନାମକ ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଶକୁନ୍ତଳାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଭାରତ, ଯାଙ୍କ ନାମରେ ଭାରତବଂଶ ପରିଚିତ। ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ବିଷୟରେ ଦେବବାଣୀ ଶୁଣିଲେ—‘ମାଆ ହେଉଛନ୍ତି ଦମା, ବାପା ହେଉଛନ୍ତି ସଂସ୍ଥାପକ; ଯେଉଁ ପୁଅ ତାଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମିଛି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କର।’ ଏହି ଦେବବାଣୀ କହିଲା—‘ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ତୁମେ ତୁମ ପୁଅକୁ ଅନୁମୋଦନ କର; ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ପୁଅ, ଯିଏ ପିତାଙ୍କ ଆତ୍ମାକୁ ଯମଲୋକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ସେ ପିତାଙ୍କର ନିଜ ସନ୍ତାନ। ଏହି ଶିଶୁ ତୁମର, ଶକୁନ୍ତଳା ସତ୍ୟ କହୁଛନ୍ତି।’ ପୁରାତନ କାଳରେ ଭାରତଙ୍କ ପୁଅମାନେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବାରୁ, ମାଆମାନଙ୍କ ରୋଷରେ ବଡ଼ ଧ୍ୱଂସ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ମାରୁତମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁଅକୁ ନେଇ ଭାରତଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। କିପରି ମାରୁତମାନେ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଭାରତଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇ ଆସିଥିଲେ, ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ଗର୍ଭବତୀ ଥିଲେ, ଉଶିଜା ପୃଥିବୀରେ ରହିଥିଲେ। ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କ ଭଉଣୀକୁ କହିଲେ—‘ଶୃଙ୍ଗାର କରି ମୋ ପାଖକୁ ଆସ, ମଙ୍ଗଳମୟୀ।’ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—‘ଏହି ଗର୍ଭ ପକ୍କା ହୋଇଛି ଓ ବ୍ରହ୍ମବାଣୀ ରେ କଥା କହୁଛି; ତୁମ ଶୁକ୍ର ଅକ୍ଷୟ, କିନ୍ତୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଧର୍ମ।’ ଏହି ଉତ୍ତରକୁ ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—‘ତୁମେ ମୋତେ ଧର୍ମ ଶିଖାଉନାହାଁ।’ ସେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଜୋର କଲେ, ତେବେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲା—‘ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଛି, ତୁମ ଶୁକ୍ର ଅକ୍ଷୟ, ଏଠାରେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ନାହିଁ।’ ଏହି ଉତ୍ତରରେ ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ—‘ତୁମେ ଯେଉଁ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେଠି ମୋତେ ବାଧା ଦେଲ; ତେଣୁ ତୁମେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅନ୍ଧକାରରେ ରହିବ।’ ଏହିପରି ଭାବରେ, ମମତାଙ୍କ ଅନନ୍ଦ ନ ଥିବାରୁ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଶୁକ୍ର ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ି ଏକ ଶିଶୁ ହେଲା। ଶିଶୁକୁ ଦେଖି ମମତା କହିଲେ—‘ମୁଁ ମୋ ଘରକୁ ଯାଉଛି; ବୃହସ୍ପତି, ଏହି ଶିଶୁକୁ ଦେଖ।’ ଏହିପରି କହି ସେ ଚାଲିଗଲେ, ତାପରେ ବୃହସ୍ପତି ମଧ୍ୟ ଶିଶୁକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ମାଁ ଓ ବାପା, ଦୁଇଁଜଣ ଛାଡ଼ିଦେଉଥିବା ଏହି ଶିଶୁକୁ ଦେଖି ମାରୁତମାନେ କୃପାବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଏହି ଭାରଦ୍ୱାଜକୁ ନେଇଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଭାରତ ଏକ ପୁଅ ପାଇଁ ଅନେକ ବେଳି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପୁଅ ନ ମିଳିବାରୁ ସେ ମାରୁତସୋମ ନାମକ ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ମାରୁତମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭାରଦ୍ୱାଜକୁ ଭାରତଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏହିପରି ଭାରଦ୍ୱାଜ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନିଜ ପୁଅ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ମାରୁତମାନେ ଭାରତଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ଭାରତ, ଭାରଦ୍ୱାଜକୁ ପୁଅ ଭାବେ ପାଇ କହିଲେ—‘ପ୍ରଥମେ ମୋ ଉପକାର ପାଇଁ ତୁମକୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଏବେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲି।’ ପ୍ରଥମେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ବ୍ଫଳ ହୋଇଥିବାରୁ ଭାରଦ୍ୱାଜକୁ ‘ବିତଥ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ବିତଥ ଭାରଦ୍ୱାଜଠାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଦ୍ଵିଆମୁଷ୍ୟାୟଣ ବଂଶ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା। ବିତଥ ଜନ୍ମ ହେବା ପରେ ଭାରତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଭାରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ବିତଥଙ୍କ ପରେ ଭୁଵମନ୍ୟୁ ଏହି ବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଚାରିଜଣ ପୁଅ—ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ର, ନର, ଗର୍ଗ, ଓ ସଂକୃତି—ମହାପୁରୁଷ ସମାନ ଥିଲେ। ସଂକୃତିଙ୍କ ପୁଅ ଗୁରୁଧୀ ଓ ରନ୍ତିଦେବ, ଗର୍ଗଙ୍କ ପୁଅ ସିବି, ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ। ଏହି ବଂଶରୁ ଶୈବ୍ୟ, ଗାର୍ଗ, ଓ ଦ୍ଵିଜ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଲୋକ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ଆହାର୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଉରୁକ୍ଷବାହ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଓ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ବିଶାଳାଙ୍କୁ ତିନି ପୁଅ ହେଲେ—ତ୍ରୟୁଷଣ, ପୁଷ୍କରୀ, ଓ କବି। ଏହି ଉରୁକ୍ଷବାହମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇଥିଲେ; ଏହି କାବ୍ୟ ବଂଶରେ ଏମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ମାନାଯାନ୍ତି। ଗାର୍ଗ, ସଂକୃତି, କାବ୍ୟ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଲୋକ; ଅଙ୍ଗିରସ, ଦକ୍ଷ ଓ ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରର ଭୂମି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ହସ୍ତିନ; ସେଉଁଠି ଗଜସାହ୍ୱୟ ନାମକ ନଗର ପ୍ରଥମେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। ହସ୍ତିନଙ୍କୁ ତିନି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ହେଲେ—ଅଜମୀଢ଼, ଦ୍ୱିମୀଢ଼, ଓ ପୁରୁମୀଢ଼। ଅଜମୀଢ଼ଙ୍କୁ କୁରୁ ବଂଶର ତିନି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ—ନୀଳିନୀ, ଧୂମିନୀ, ଓ କେଶିନୀ। ଏମାନଙ୍କଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶେଷରେ ମହାନ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବୃଦ୍ଧ ଜନ୍ମିଲେ। ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ କୃପାରେ, କେଶିନୀଙ୍କୁ ଅଜମୀଢ଼ଙ୍କ ପୁଅ କଣ୍ବ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ମେଧାତିଥି, ଯାହାଠାରୁ କାଣ୍ବାୟନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ଅଜମୀଢ଼ଙ୍କୁ ଭୂମିନୀଠାରୁ ବୃହଦନ୍ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ବୃହତ୍କୁଳର ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବଂଶପରମ୍ପରା ଚାଲିଥିଲା, ଯାହାର ଗୌରବ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିରତ ରହିଛି।