ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷ ଓ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ପୁରୁଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା। ବୃଷଟି ଯେତେବେଳେ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯାଇଥିଲା, ସେ ଏକ ପଦ ମଧ୍ୟ ଚଳିପାରିଲା ନାହିଁ। ତାପରେ ବୃଷଟି କହିଲା, "ମୋତେ ମୁକ୍ତ କର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି!" ଏହି ଉପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ପିତା, ତୁମେ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁଁ କେବେ ଦେଖି ନାହିଁ, ଏବଂ ମୋ ପରି ଶକ୍ତି ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଏକ ଵର ଚୟନ କର।" ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୋ ଜୀବନ ଯାଏଁ ତୁମେ କେଉଁଠି ଯିବା? ମୁଁ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରିବି ନାହିଁ, ଏବଂ ଚାରି ପାଉଁ ଅନ୍ୟ କାହାର ଜନ୍ତୁକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମୁକ୍ତ କରିବି ନାହିଁ।" ବୃଷଟି ଉତ୍ତର ଦେଲା, "ପିତା, ଆମ ପାଇଁ ପାପ କିମ୍ବା ଚୋରି ନାହିଁ; ଖାଇବା କିମ୍ବା ପିଇବାରେ କୌଣସି ବିଭେଦ ନାହିଁ।" "ଦ୍ୱିପଦୀମାନେ (ମାନବ) ପାଇଁ ଏପରି ଅନେକ ନିୟମ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ନିୟମ ଅଛି: କରିବା କିମ୍ବା ନକରିବାରେ, ଆସିବା-ଯିବାରେ କୌଣସି ଅଟକ ନାହିଁ।" ଏହି ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ନିୟମ ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, ବୃଷଟିକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ବୃଷଟି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ ଚାଲିଗଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନିୟମରେ ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରିବାରେ ନିଷ୍ଠା ଦେଖାଇଲେ। ତାପରେ ସେ ଗୌତମଙ୍କ ଅପର ଭାର୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଅହଙ୍କାର ଭର୍ତ୍ତି ଥିଲା; ତାଙ୍କୁ ଏକ ବିଫଳ ଗୋମାନ୍ୟ ଭଳି ଭାବି, ସେ ଅସହ୍ୟ ହେଇଯାଇଲେ। ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କର ଜାଞ୍ଚ କରିବା ପାଇଁ ଜାଇ, ତାଙ୍କୁ ତ୍ରାଣ କଲେ, ଅଟକାଇଲେ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ହାତରେ ଧରିଲେ। ଏହି ଅପର ଭାର୍ୟା ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଘଟିବା ଘଟଣାକୁ ବୁଝି, କହିଲେ, "ଏହି ବିପରୀତ ଘଟଣା ଦେଖି, ତୁମେ ଏକ ବିଫଳ ବୃଷ ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ।" "ତୁମେ ଯାହା ଉଚିତ ଅନୁଚିତ ଜାଣନାହିଁ; ଗୋମାନ୍ୟ ଧର୍ମରୁ କନ୍ୟା ଚାହିଁ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି, ଦୁଷ୍ଟ—ତୁମେ ତୁମ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ତୁମ ମାର୍ଗ କୁ ଯାଅ।" ତାପରେ ସେ ଏକ କାଠର ବେଳା ଉପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ରଖି, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ, କହିଲେ, "ତୁମେ ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଅସହ୍ୟ, ଏହିପାଇଁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।" ଗଙ୍ଗା ଧାରାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଭାସିଯାଉଥିବାବେଳେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବାଲି, ଭିରୋଚନର ପୁତ୍ର, ଆସି ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ବାଲି ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁରରେ ରଖିଲେ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ମିଠା ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଏକ ବର ଦେଇବାକୁ କହିଲେ। ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଶିଷ୍ଟ ବର ଚୟନ କଲେ—"ମୋର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାର୍ୟା ମୋ ପାଇଁ ଧର୍ମ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ପୁତ୍ର ଦିଅ।" ଏହି ଉପରେ ଦିବ୍ୟ ଋଷି କହିଲେ, "ତଥାସ୍ତୁ।" କିନ୍ତୁ ବାଲି ଜାଣିଲେ ଯେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ୟା ସୁଦେଷ୍ଣାକୁ ପଠାଇଲେ; ରାଣୀ ଯିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଏକ ଶୂଦ୍ର ଦାସୀକୁ ନର୍ସ ଭାବରେ ପଠାଇଲେ; ଏହି ଦାସୀରେ, ଶାନ୍ତ ଋଷି କକ୍ଷୀବତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପରି ଶୂଦ୍ର ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଋଷି ଦାସୀରେ ଶୂଦ୍ର ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; କକ୍ଷୀବତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖି ବାଲି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ। ସେମାନେ ଋଷିଙ୍କ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବିଣ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଶିଳ୍ପୀ, ଶୁଚି ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଭର୍ତ୍ତି। ବାଲି କହିଲେ, "ସେମାନେ ମୋର।" ଋଷି ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, "ସେମାନେ ମୋର।" ଯଦିଓ ଶୂଦ୍ର ମାତୃଗଭରେ ଜନ୍ମ ହେଲେ, ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛି, ଦେବତାମାନେ। ତୁମର ରାଣୀ ସୁଦେଷ୍ଣା ମୋତେ ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଭାବି, ଅପମାନରେ ଶୂଦ୍ର ଦାସୀକୁ ପଠାଇଥିଲେ, ରାଜା। ତାପରେ ବାଲି ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଦାନବ ରାଜା ତାଙ୍କର ଭାର୍ୟା ସୁଦେଷ୍ଣାକୁ ତ୍ରାଣ କଲେ। ପୁନି, ସୁଦେଷ୍ଣାକୁ ଶୂଭ୍ର ଭୂଷଣ ଦେଇ, ବାଲି ତାଙ୍କୁ ଋଷିଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ; ରାଣୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ କାମ କଲେ। "ଦହି, ଲୁଣ ଓ ମଧୁ ମିଶାଇ ଦେହରେ ଲଗାଇ, ପାଦରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଟିବା; ତାପରେ ରାଣୀ, ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ପୁତ୍ର ପାଇବେ।" ରାଣୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ସବୁ କାମ କଲେ; କିନ୍ତୁ ପିଇବା ବେଳେ ଏହାକୁ ଟାଳିଦେଲେ। ତାପରେ ଋଷି କହିଲେ, "ଶୁଭେ, ତୁମେ ପିଇବା ଟାଳିଦେଲୁ, ଏହିପାଇଁ ଏକ ପୁତ୍ର ହେବେ, କିନ୍ତୁ ସେ ପ୍ରଥମ।" "ଶୁଭେ, ଏପରି ପୁତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଯେପରି ପ୍ରସନ୍ନ, ତୁମେ ଦୟା କର।" "ଶୁଭେ, ତୁମ ଅନୁଚିତ କାରଣରୁ ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ; ତୁମ ପୁତ୍ର ତୁମକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ ଦେବେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ପୁତ୍ରବନ୍ଧୁ ଫଳ ଦେବେ।" ପିଇନଥିବାରୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ହେବ; ତେଣୁ ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କ ଅଙ୍ଗକୁ ଛୁଇଁ, ବାଲି କହିଲେ: "ତୁମ ଅଙ୍ଗରେ ଯେହା ଚାଟିଗଲା, ଶୁଭଯ, କିନ୍ତୁ ଜନନାଙ୍ଗରେ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ଗଭରେ ରହିବେ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି।" "ପଞ୍ଚ ପୁତ୍ର ହେବେ, ଦେବପୁତ୍ର ସମ, ଚମକଦାର, ସୁଶିଳ, ଯଜ୍ଞ କରିବାରେ ପ୍ରବିଣ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ।" ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ହେଲେ ଅଙ୍ଗ; ତାପରେ କଳିଙ୍ଗ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ସୁହ୍ମ ଓ ବଙ୍ଗ ଅନ୍ୟପ୍ରମୁଖ। ବାଲିଙ୍କ ପଞ୍ଚ ପୁତ୍ର—ଅଙ୍ଗ, କଳିଙ୍ଗ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ସୁହ୍ମ, ବଙ୍ଗ—ଏହିପରି ଦୀର୍ଘତମାସ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବା ପାଇଁ ସଂସ୍କାର କରାଯାଇଲେ; ମାନବ ଜନ୍ମରୁ ସେ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହିପରି ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କୁ ଦେଖି ସୁରଭି କହିଲେ, "ତୁମେ ଗୋଧର୍ମକୁ ଅଧିକାର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଛ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ।" "ଆମ ପ୍ରତି ତୁମ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ନିର୍ମଳ; ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ଶ୍ୱାସ ଦେଇ ତୁମର ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାର କୁ ଦୂର କରିବି।" "ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାପ ମଧ୍ୟ ତୁମରେ ଅଛି; ମୁଁ ଶ୍ୱାସ ଦେଇ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିବି।