ବଳିଙ୍କ ଜୀବନର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଆମେ ଶ୍ରବଣ କରିବା। ବଳି, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ମହାପୁରୁଷ, ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ହୋଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗଶକ୍ତି ଓ ଏକ କଳ୍ପ ସମାନ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଦେଇଥିଲେ। ସେଉଁଠି ବଳି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଧର୍ମରେ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ, ତିନି କାଳର ଦୃଷ୍ଟି, ଓ ସନ୍ତାନରେ ପ୍ରମୁଖତା ଦେଉଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପୂର୍ବ ଜୟ, ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱର ଅନୁଭୂତି, ଚାରିଟି ନିଶ୍ଚିତ ବର୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାର ଅଧିକାର ମଧ୍ୟ ବଳିକୁ ମିଳିଥିଲା। ତାଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ସନ୍ତାନ—ବଙ୍ଗ, ଅଙ୍ଗ, ସୁହ୍ମ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ଓ କଳିଙ୍ଗ—ସମ୍ପର୍କରେ କଥା ଆସିଥିଲା। ଏବେ ଅଙ୍ଗ ବିଶେଷରେ ଆମେ ଶୁଣିବା। ବଳିଙ୍କ ଏହି ପାଞ୍ଚ ପୁଅ କେମିତି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ବଳିଙ୍କ ରାଣୀଙ୍କ ନାମ କଣ? କେଉଁ ଋଷି ଏହି ସନ୍ତାନଙ୍କ ପ୍ରଜନନ କଲେ? ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ମହିମା ସହିତ ଶୁଣିବାକୁ ଅନୁରୋଧ ହେଲା। ଏକ ସମୟରେ ଉଶିଜା ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଜନ୍ମର ନାମ ମମତା, ଏକ ଶୀଳବତୀ ନାରୀ। ଉଶିଜାଙ୍କ ଭାଇ, ଅପ୍ରତିମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃହସ୍ପତି, ଆକାଂକ୍ଷାବଶତଃ ମମତାଙ୍କୁ ଆସିଲେ। ମମତା, ନିଜ ଭାଇଁକୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ଗର୍ଭବତୀ; ତୁମେ ନିଜକୁ ଦମନ କର।" ସେଉଁଠି ଅଧିକ କହିଲେ, "ଏହି ଗର୍ଭର ଶିଶୁ, ଉଶିଜାଙ୍କ ପୁଅ, ବେଦ ପାଠ କରେ; ବୃହସ୍ପତି, ସେ କ୍ରୋଧିତ ହେବାପାଇଁ ପାରେ।" "ତୁମ ଶୁକ୍ର ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉନାହିଁ; ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯାହା ଉଚିତ ଭବିଷ୍ୟତ କର।" ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ ମମତା, କିନ୍ତୁ ବୃହସ୍ପତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ନିଜ ମନକୁ ଦମନ କରିପାରିଲେନି। ଅଅନିଚ୍ଛା ମମତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଶୁକ୍ର ମୁକ୍ତି କରିବା ସମୟରେ, ଗର୍ଭର ଶିଶୁ ଉପଦେଶ ଦେଲା—"ପିତା, ବାଣୀର ନାଥ, ଏଠାରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଥାନା ନାହିଁ; ତୁମର ଶୁକ୍ର ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉନାହିଁ, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଆସିଛି।" ଏହି କଥାରେ ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଶିଶୁକୁ ଶାପ ଦେଲେ—"ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ମୋତେ ଆପତ୍ତି କରିଛ ଏବଂ ଏପରି କଥା କହିଛ; ତେଣୁ ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବ।" ଏହି ଶାପ ଫଳରେ ଦୀର୍ଘତମାସ ନାମକ ଏକ ଋଷି ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କୁ ବୃହତ୍କୀର୍ତି ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ବୃହସ୍ପତି ସମାନ ଶକ୍ତି ଥିଲା। ସେ ନିଷ୍ଟାରେ ନିଜ ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥିଲେ, ଏଉଁଠି ଧର୍ମ ଓ ସୌରଭେୟ ଶିକ୍ଷା ବଳି ଗୋରୁଠୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ପିତୃବ୍ୟ ଏ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ; ଏଉଁଠି ଏକ ଗୋରୁ ଆସିଲା। ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସୌରଭିଙ୍କ ପୁଅ ଦର୍ଭା ହାଣ୍ଡିଲେ; ଦୀର୍ଘତମାସ ଗୋରୁକୁ ଶିଙ୍ଗ ଧରି ଚାରିପା ଧରିଲେ। ଏପରି ଅଟକାଇ ଦେଲେ, ଗୋରୁ ଏକ ପଦ ମଧ୍ୟ ଚାଲିପାରିଲେନି। ତେବେ ଗୋରୁ କହିଲା—"ମୁଁ ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କେହି ଦେଖିନି; ମୋତେ ଛାଡିଦିଅ, ମୁଁ ଖୁସି ହେଇଛି, ଏକ ଉପହାର ଚୟନ କର।" ଦୀର୍ଘତମାସ କହିଲେ, "ମୁଁ ଯେପରି ଜୀବିତ ରହିବି, କେଉଁଠି ଯିବୁ? ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡିବିନି, ଅନ୍ୟର ଚାରିପା ଜନ୍ତୁକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡିବିନି।" ଗୋରୁ କହିଲା, "ଆମ ପାଇଁ ପାପ କିମ୍ବା ଚୋରି ନାହିଁ; ଖାଇବା, ପିଇବାରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ। ଦ୍ୱିପଦରେ ଏପରି ନିୟମ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଗୋରୁମାନେ ପାଇଁ ଏହି ନିୟମ ଅଛି—ଯାଇବା, ଆସିବାରେ କୌଣସି ପ୍ରତିବନ୍ଧ ନାହିଁ।" ଏହି ଗୋଧର୍ମ ଶୁଣି ଦୀର୍ଘତମାସ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, ଗୋରୁକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଲେ। ଗୋରୁ ଖୁସି ହୋଇ ଚାଲିଗଲା, ଦୀର୍ଘତମାସ ଗୋଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ ହେଲେ। ତାପରେ ଗୌତମଙ୍କ ଅପର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଅଭିମାନୀ, ତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘତମାସ ଗୋଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ବାଞ୍ଛା କରି, ତାଙ୍କୁ ଅସହ୍ୟ କରିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରି, ଦୀର୍ଘତମାସ ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କ ମହିମା ଦ୍ୱାରା ଘଟିବା ଘଟଣା ବୁଝି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଅଜାନା, ଅନୁଚିତ ଓ ଚିତ୍ତରେ ଅନ୍ଧ; ଗୋଧର୍ମରୁ ଝିଅ ଚାହିଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।" ଏହାପରେ ଦୀର୍ଘତମାସକୁ ଲକୁଡ଼ି ତରେ ବସାଇ, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପକେଇ ଦେଲେ—"ତୁମେ ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ, ଓ ଅସହ୍ୟ; ତୁମେ ତ୍ୟାଗ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ।" ଜଳ ଧାରାରେ ବେଗରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବଳି, ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁଅ, ଆସି ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଲେ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଲେ। ବଳି ଖୁସି ହୋଇ ଏକ ବର ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଦୀର୍ଘତମାସ ବଳିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ମହିମାବନ୍ତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୋ ପାଇଁ ସନ୍ତାନ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, ଓ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ ହେବେ।" ବଳି ଏହି ବର ଦେଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ।" ଏହି ଋଷି ବୃଦ୍ଧ, ଅନ୍ଧ ଜାଣି, ବଳି ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୁଦେଷ୍ଣାକୁ ପଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଣୀ ଯିବେନି। ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ଶୂଦ୍ରୀ ଦାୟିକାକୁ ପଠାଇଲେ; ଏହି ଶୂଦ୍ରୀରେ ଦୀର୍ଘତମାସ କକ୍ଷୀବତ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଅ ଜନ୍ମ କରାଇଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଶୂଦ୍ର ବର୍ଗରେ ଥିଲେ। ସେଉଁଠି ଦୀର୍ଘତମାସ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶୂଦ୍ର ପୁଅ ଦେଇଲେ; ବଳି କକ୍ଷୀବତ୍ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏମାନେ ମୋ ସନ୍ତାନ।" ଦୀର୍ଘତମାସ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ଏମାନେ ମୋ ସନ୍ତାନ।" ଏହିପରି ଦୀର୍ଘତମାସ ଓ ବଳିଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଧର୍ମମୟ କଥା ଏଉଁଠି ଶେଷ ହେଉଛି।