ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନାୟକ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଇଛି। ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ସପ୍ତ ଋଷି, କୁବେର, ଯକ୍ଷ ମଣିଚର, ଶଳାକା, ନାରଦ, ସିଦ୍ଧ, ଧନ୍ବନ୍ତରି ଓ ପ୍ରାଚୀନ ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏକ ଦଳରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି; ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କେତେ ଓ କେଉଁଠୁ ହେବା ଏହି ପ୍ରସ୍ନ ଉଠିଛି। ଭାବି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅବତାରଗୁଡିକ କେତେ ହେବ? ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଶାନ୍ତ ରହିଲେ, ବିଷ୍ଣୁ କିପାଇଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି? ବିଷ୍ଣୁ, ଭୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପୁନିପୁନି କିପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି? ଆମେ ଜିଜ୍ଞାସା କରୁଛୁ, ଦୟାକରି କହିବେ। ଯେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଛାଡି, ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ସମୟ ବିପର୍ୟସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରକଟ ହେବା ଦେଖାଯାଇଛି। ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ହରି ଦେବତା ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଦୈତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ତିନି ଲୋକରେ ଏକ ସମୟରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବ ଦିନରେ ବଳି ତିନି ଲୋକରେ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମିତ୍ରତା ଥିଲା। ଯୁଗାଖ୍ୟ ନାମକ ଅସୁରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୃଥିବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା; ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ସେମାନଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିଲେ, ସମାନ ଥିଲେ। ବଳିଙ୍କ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଏହି ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଦୁଇଁ ଦଳକୁ ନାଶ କରିଦେଲା। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ, ବିଷ୍ଣୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ କିପାଇଁ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ? ଆମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ, ଦୟାକରି କହିବେ। ଭାଗ ବିଭାଗ ପାଇଁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧଗୁଡିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା; ଦଶଟି, ଭାରାହ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ, ଓ ଦୁଇଟି ଅଧିକ, ଶଣ୍ଡ ଓ ଅମର୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ଏଉଁ ଯୁଦ୍ଧଗୁଡିକର ନାମ ଶୁଣ; ପ୍ରଥମ ନାରସିଂହ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବାମନ। ତୃତୀୟ ଭାରାହ, ଚତୁର୍ଥ ଅମୃତ ମଥନ ଯୁଦ୍ଧ, ପଞ୍ଚମ ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧ। ଷଷ୍ଠ ଆଡିବକ, ସପ୍ତମ ତ୍ରିପୁରା, ଅଷ୍ଟମ ଅନ୍ଧକ, ନବମ ବୃତ୍ର ବଧ। ଦଶମ ଧାତ୍ର, ତାପରେ ହାଳାହଳ, ଦ୍ୱାଦଶମ ଦୁର୍ଦାନ୍ତ କୋଳାହଳ। ଦୈତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ନାରସିଂହ ବଧ କଲେ; ବଳିଙ୍କୁ ବାମନ ବାନ୍ଧିଦେଲେ ଯେତେବେଳେ ସେ ତିନି ଲୋକ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ୍ୟ କୁ ଦେବତାମାନେ ଏକାକୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କଲେ; ଭାରାହଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ସାଗର ଦୁଇ ଭାଗ କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଅମୃତ ମଥନ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କଲେ; ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିରୋଚନ ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ; ଅନ୍ଧକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସୁର, ପିଶାଚ, ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ବଧ ହେଲେ। ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ; ବୃତ୍ର, ଦାନବମାନେ ସହିତ, ହାଳାହଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ। ତାପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ପଛେଇଦେଲେ; ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଲୁଚି, ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ପତାକା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ମହେନ୍ଦ୍ର ପତାକା ଚିହ୍ନରେ ବଧ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ବୃଷ୍ଣ ତୁଳନାତ୍ମକ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ତେଜନାରେ ବଧ କଲେ। ଯଜ୍ଞର ଶେଷ କ୍ରିୟାରେ, ନପୁଂସକ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଥିଲେ; ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବତା ଓ ଦେମନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହେଇଥିଲା। ଦେବତା ଓ ଦେମନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ, ଦୁଇଁ ଦଳକୁ ନାଶ କରିଥିଲା, ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ହେଇଥିଲା; ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କୋଟି ବର୍ଷ ଅଧିକାର କଲେ। ଏହିପରେ, ଅଧିକ ସତ୍ତରି ଦୁଇ ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ଏବଂ ଅସୀ ହଜାର ତିନି ଲୋକରେ ଶାସନ କଲେ। ବଳି ରାଜା ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଏବଂ ସାଠି ହଜାର ଏବଂ ଦୁଇ କୋଟି ବର୍ଷ ଅଧିକାର କଲେ। ବଳିଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର ବେଳେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଦେମନମାନେ ଠାରୁ ଅଲଗା ରହିଥିଲେ। ଦେମନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତିନି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ଠାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦଶ ଯୁଗ ଅବଧି ଚାଲିଥିଲା। ତିନି ଲୋକ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହେଲା; ଏହି ସମସ୍ତ ଦଶ ଯୁଗ ଅବଧି ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଥିଲା। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ବଧ ହେବା ପରେ, ତିନି ଲୋକରେ ସମୟ ବିତିଲା; ପାକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାସନ ଆସିଲା, ଶୁକ୍ର ଦେମନମାନେ ଛାଡି ଦେବତାମାନେ ଠାରେ ଗଲେ। ଯଜ୍ଞରେ, ଶୁକ୍ର ଦେବତାମାନେ ଠାରେ ଯିବା ସମୟରେ, ଦିତିପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଆପଣ ଆମର ରାଜ୍ୟ ଛାଡି ଯଜ୍ଞରେ ଫେରିଲେ କାହିଁକି?" "ଆମେ ଏଠାରେ ରହିପାରିବା ନାହିଁ; ଆମେ ପାତାଳ ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା।" ଏପରି କହି, ଶୁକ୍ର ଦୁଃଖିତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଠାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ: "ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ, ଦୈତ୍ୟମାନେ; ମୁଁ ମୋ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆପଣମାନେ ଉପରେ ରଖିବି—ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧ, ରସ, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧନ।" "ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ମୋ ପାଖରେ ଅଛି, ଏହାର ଆଧା ଦେବତାମାନେ ଠାରେ ଅଛି; ଏହି ସମସ୍ତ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଦେଇବି, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଧାରଣ କରିଛି।" ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟମାନେ ରକ୍ଷିତ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଏକସାଥିରେ ଅଲୋଚନା କଲେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଧରିବାକୁ ଚାହିଲେ। "ଏହି ଶୁକ୍ର ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଆମଠାରୁ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଠାରେ ଦେଇଁ ଦେଉଛି। ଶୀଘ୍ର ଚଲିଯିବା ଦରକାର, ଯେପରି ଶୁକ୍ର ତାଙ୍କୁ ଶିଖ୍ୟା ଦେଇବା ପୂର୍ବରୁ।" "ଅବଶିଷ୍ଟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି ବଧ କରି, ପାତାଳ ଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବା।" ଏପରି କହି, ଦେବତାମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଦାନବମାନେ ଉପରେ ଆଗ୍ରସର ହେଲେ।