ନଗ୍ନଜିତିଙ୍କ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନମାନେ ହେଲେ ମିତ୍ରବନ, ମିତ୍ରବିନ୍ଦା, ମିତ୍ରବାହୁ ଓ ସୁନୀଥା। ଏହା ସହିତ, ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଶତାଧିକ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ହେଲେ — ଏକ ଶତ ଥର ଏକ ହଜାର ଜଣ। ବସୁଦେବଙ୍କ ଅସୀ ହଜାର ପୁଅ ଥିଲେ, କିଛି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଏକ ଲକ୍ଷ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଉପସଙ୍ଘଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ହେଲେ ବଜ୍ର ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ; ଗବେଶନଙ୍କ ପୁଅ ଭୃଇନ୍ଦ୍ରସେନ ଓ ଭୃଇ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ବୈଦର୍ଭୀ ର ଜନ୍ମ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଯେଉଁଥିରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଅରୁଦ୍ଧ ଓ ମୃଗକେତନ ଜନ୍ମ ହେଲେ। ସୁପାର୍ଶ୍ୱଙ୍କ ଝିଅ କାଶ୍ୟା, ସାମ୍ବାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟବାନ ଓ ପ୍ରତାପୀ ଥିଲେ। ଏହି ବିଶାଳ ଯଦୁବଂଶରେ ତିନି କୋଟି ଶୂର ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ, ଏବଂ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯଦୁବଂଶୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ — ଏହି ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବିଜୟ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦୂର୍ଜନ ଦାନବ ମାନବ ଜନତାକୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଯଦୁବଂଶରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଅବତାର ହେଲା। ଏହି ବିଶାଳ ଯଦୁବଂଶରେ ଏକ ଶତ କୁଳ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରିବାରେ ବିଶ୍ୱାସୀ ଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଏହି କୁଳର ନେତା ଓ ଅଧିପତି ଭାବରେ ବସିଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଯଦୁବଂଶୀ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ସାତ ଋଷି, କୁବେର, ଯକ୍ଷ ମଣିଚର, ଶଳକା, ନାରଦ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଧନ୍ବନ୍ତରି — ଏହି ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ଏକଠା ହେଇଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏକ ଦଳ ଭାବରେ କିଏ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି? ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କେତେ? ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଅବତାର କେତେ ହେବେ? ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ବିଷ୍ଣୁ କେଉଁ କାରଣରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି? ବିଷ୍ଣୁ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ବାରମ୍ବାର ମାନବ ମାଧ୍ୟମରେ ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି; ଏହି କାରଣ କ'ଣ? ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ଛାଡି, ବିଷ୍ଣୁ ଯୁଗ ଫେରିବା ଓ ସମୟ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ମାନବ ଭାବରେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି। ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ, ହରି ଅବତାର ନେଇଥିଲେ; ଦାୟିତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ତିନି ଲୋକରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ। ବାଲି ତିନି ଲୋକରେ ଅଧିକାର କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମିଶି ମିତ୍ରତା ରଖିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଯୁଗାଖ୍ୟ ଦାନବମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ପାତ କରିଥିଲେ; ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ସମାନ ହେଇଥିଲେ। ବାଲିଙ୍କ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହେଲେ। ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ ଅବତାର ନେଇଥିଲେ; ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପରେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦେବ ଓ ଦାନବ ଘଟଣା କିପରି ଘଟିଲା? ତାଙ୍କର ଅଂଶ ବିଭାଗ ପାଇଁ ଦଶଟି ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଦୁଇଟି ଅଧିକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା — ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଶଣ୍ଡ ଓ ଅମର୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ମରଣ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧମାନେ ଏହିପରି: ପ୍ରଥମ ନରସିଂହ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବାମନ, ତୃତୀୟ ବରାହ, ଚତୁର୍ଥ ଅମୃତ ମନ୍ଥନ ଯୁଦ୍ଧ, ପଞ୍ଚମ ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧ। ଷଷ୍ଠ ଅଡିବକ, ସପ୍ତମ ତ୍ରିପୁର, ଅଷ୍ଟମ ଅନ୍ଧକ, ନବମ ବୃତ୍ର ବଧ। ଦଶମ ଧାତ୍ର, ଏହାପରେ ହାଲାହଳ ଯୁଦ୍ଧ, ଦ୍ୱାଦଶ କୋଳାହଳ ଯୁଦ୍ଧ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଦାୟିତ୍ୟ ନରସିଂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ; ବାଲି ବାମନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ ହେଲେ, ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରିବା ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ୍ୟ ଦେବମାନେ ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କଲେ; ବରାହଙ୍କ ଦାନ୍ତରେ ସମୁଦ୍ର ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅମୃତ ମନ୍ଥନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ; ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁଅ ଭିରୋଚନ ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମାରିବା ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭିରୋଚନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଶୂରତା ଦେଖିଲେ, ଦେବମାନେ ଏବଂ ଦେବତା ଶକ୍ତିକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତିନି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ; ଅନ୍ଧକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସୁର, ପିଶାଚ ଓ ଦାନବମାନେ ବଧ ହେଲେ। ଦେବ ଓ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଆପ୍ତମାନେ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ; ବୃତ୍ର ଦାନବ ଦାନବମାନେ ସହିତ ହାଲାହଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ବୃତ୍ରକୁ ପଛେଇଲେ; ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ମାୟାରେ ଲୁଚି, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପତାକା ଭିତରେ ଯାଇ, ପତାକା ଚିହ୍ନରେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ। ଦେବମାନେ ଘେରି, ବୃଷ୍ଣି ଦାନବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କଲେ। ଯଜ୍ଞର ଶେଷ କ୍ରିୟାରେ, ଦେବମାନେ ନପୁଂସକ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ; ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହେଇଥିଲା। ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ, ଦୁହେଁ ପାଇଁ ନଷ୍ଟକାରୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ହେଲା। ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଦଶ ମିଲିଅନ ବର୍ଷ ଶାସନ କଲେ; ଏହା ସହିତ ଅଧିକ ଏକାତିସ ମିଲିଅନ ବର୍ଷ ଓ ଅସୀ ହଜାର ବର୍ଷ ତିନି ଲୋକରେ ଅଧିକାର କଲେ। ତାପରେ, ବାଲି ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଓ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ସହିତ ଦୁଇ କୋଟି ବର୍ଷ ଶାସନ କଲେ। ବାଲି ରାଜ୍ୟରେ ଅଧିକାରୀ ଥିବା ଯାଏଁ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଦାନବମାନେ ଠାରୁ ଦୂରେ ରହିଥିଲେ। ଏହିପରି, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ, ଅବତାର ଓ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଯଦୁବଂଶର ମହାନ ଉତ୍ସବ ଏ ଗାଥାରେ ବିବର୍ଣ୍ନ ହେଲା।