ଏକ ସମୟରେ କଶ୍ୟପ ନାମକ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଥିଲେ ଅଦିତି। କଶ୍ୟପ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅଂଶ ଥିଲେ, ଅଦିତି ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀର ଅଂଶ ଥିଲେ। ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ୍ ଦେବକୀଙ୍କର ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କଲେ, ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ସେ ସଦା ଅଜନ୍ମା ମହାତ୍ମା ପାଇଁ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦେବତା ପୃଥିବୀରେ ଅବତରଣ କରି, ମାନବ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କର ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଓ ମାୟାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲେ। ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମ ଅନ୍ୟାୟରେ ହରାଇଯିବା, ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ଭଗବାନ୍ ବୃଷ୍ଣି କୁଳରେ ଅବତରିଲେ, ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଓ ଦାନବମାନେ କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ। ତାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ପତ୍ନୀମାନେ ହେଲେ: ରୁକ୍ମିଣୀ, ସତ୍ୟଭାମା, ସତ୍ୟା, ନାଗ୍ନଜିତୀ, ସୁଭାମା, ଶାଇବ୍ୟା, ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣା। ଏହି ସମ୍ବଲିତ ପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି: ମିତ୍ରବିନ୍ଦା, କାଳିନ୍ଦୀ, ଜାମ୍ବବତୀ ଦେବୀ, ସୁଶୀଳା, ମାଦ୍ରୀ, କୌଶଳ୍ୟା, ବିଜୟା ଓ ଏପରି ଅନେକ ଦେବୀମାନେ, ସମୁଦାୟ ଏକୁଷି ହଜାର ଶୋଧା। ରୁକ୍ମିଣୀ ଯୁଦ୍ଧ କୁଶଳ ପୁଅମାନେ ପ୍ରସୂତ କଲେ: ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସୁଚାରୁ, ଭଦ୍ରଚାରୁ, ସୁଦେଷ୍ଣ, ଭଦ୍ରା, ପରଶୁ, ଚାରୁଗୁପ୍ତ, ଚାରୁଭଦ୍ର, ସୁଚାରୁକ, ଚାରୁହାସ (ସବୁଠୁ ଛୋଟ), ଏବଂ ଜନନୀ ଚାରୁମତୀ। ସତ୍ୟଭାମା ଠାରୁ ଭାନୁ (ମଧୁମକ୍ଷୀ ଦୃଷ୍ଟି), ରୋହିତ (ଦୀପ୍ତିମାନ୍), ତାମ୍ର, ଚକ୍ର, ଜଲନ୍ଧମା ପ୍ରସୂତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଚାରି ଅନୁସ୍ୱାରିଣୀ ଭଉଣୀ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଜାମ୍ବବତୀ ଠାରୁ ସମ୍ବା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲେ। ନାଗ୍ନଜିତୀ ଠାରୁ ମିତ୍ରବାନ୍, ମିତ୍ରବିନ୍ଦା (ଉତ୍ତମ ମହିଳା), ମିତ୍ରବାହୁ ଓ ସୁନୀଥ ପ୍ରସୂତ ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଥିଲେ। ଏଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଏକ ହଜାର ଗୁଣା ଏକ ହଜାର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବସୁଦେବଙ୍କର ଅଠାଠି ହଜାର ପୁଅ ଥିଲେ, କିଛି ଜଣେ ଏହାକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି। ଉପସଙ୍ଘଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ: ବଜ୍ର ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ; ଗବେଶନାଙ୍କର ପୁଅ ଭୂରିନ୍ଦ୍ରସେନା ଓ ଭୂରି। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ବଉ (ବୈଦର୍ଭୀ) ଠାରୁ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଅରୁଦ୍ଧ ଓ ମୃଗକେତନ ତାଙ୍କର ପୁଅ। ସୁପାର୍ଶ୍ୱଙ୍କର ଝିଅ କାଶ୍ୟା ଠାରୁ ସମ୍ବାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପୀ ପୁଅ ମିଳିଲେ। ପ୍ରମୁଖ ଯଦୁବୀରମାନେ ତିନି କୋଟି ଥିଲେ, ଏବଂ ଷଠି ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଯଦୁବୀର ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଅଂଶ ଭାଗରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; ଏମାନେ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ନିଜେ ମାରିଥିଲେ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଏମାନେ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସମସ୍ତ ମାନବକୁ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରୁଥିଲେ; ଏମାନେ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଯଦୁବୀର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଠି ଏକ ଶତ କୁଳ ଥିଲା ଯଦୁବୀରମାନେ, ସମସ୍ତ କୁଳ ବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରାରେ ଚାଲିଥିଲେ। ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ନାୟକ ଏବଂ ଅଧିକାରୀ ଭାବେ ବସିଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଯଦୁବୀରମାନେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ସପ୍ତ ଋଷି, କୁବେର, ଯକ୍ଷ ମଣିଚାର, ଶାଲକା, ନାରଦ, ସିଦ୍ଧ, ଧନ୍ବନ୍ତରୀ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଥିଲେ। ଆଦି ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ ଏମାନେ ସହିତ ଏଠି ଅଛନ୍ତି; କିଏ ଏହି ଦେବତା ଦଳରେ ଗଣାଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କେତେ? ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ଅନ୍ୟ ଅବତାର କେତେ ହେବ? ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ବିଷ୍ଣୁ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ? ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପୁନଃ ପୁନଃ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅବତରିଲେ? ଆମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ, କୃପା କରି କହନ୍ତୁ। ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଛାଡ଼ି ବିଷ୍ଣୁ ଏଠି ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଯୁଗ ବଦଳିଯାଏ ଓ କାଳ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ। ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ହରି ଭଗବାନ୍ ଅବତରିଲେ; ଦୈତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏକ ସମୟରେ ତିନି ଲୋକରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ବଳି ଏକ ସମୟରେ ତିନି ଲୋକରେ ଅନୁକ୍ରମେ ଶାସନ କରିଥିଲେ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମିତ୍ରତା ଥିଲା। ଏହି ଯୁଗାଖ୍ୟା ନାମକ ଅସୁରମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ପାତ କରିଦେଲେ; ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଏମାନଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଏକ ସମାନ ଥିଲେ। ବଳିଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଦୁଇ ଦଳର ନଶ୍ଟ ହେଲେ। ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ର ଉପସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ ଅବତରିଲେ; ତାପରେ ଭୃଗୁଙ୍କର ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ତିନିଏ କିପରି ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ? ଆମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ହେଲା? ଏମାନେ ଆପଣାଙ୍କର ଅଂଶ ବାଣ୍ଟିବା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ହେଲା; ଦଶ ଅବତାର, ଭାରାହ ଆରମ୍ଭ କରି, ଦୁଇ ଅନ୍ୟ, ଶଣ୍ଡ ଓ ଅମର୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏବେ ତାଙ୍କର ନାମ କ୍ଷିପ୍ର କହିବି: ପ୍ରଥମ ନରସିଂହ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବାମନ; ତୃତୀୟ ଭାରାହ, ଚତୁର୍ଥ ଅମୃତ ମନ୍ଥନ ଯୁଦ୍ଧ, ପଞ୍ଚମ ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧ। ଷଷ୍ଠ ଆଡିବକ, ସପ୍ତମ ତ୍ରିପୁର, ଅଷ୍ଟମ ଅନ୍ଧକ, ନବମ ବୃତ୍ର ବଧ। ଦଶମ ଧାତ୍ର, ତାପରେ ହାଳାହଳ; ଦ୍ୱାଦଶ କୋଳାହଳ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଦୈତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ନରସିଂହ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ; ବଳି ବାମନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧି ଯେତେବେଳେ ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରିବା ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ; ଭାରାହଙ୍କ ଦାନ୍ତରେ ସାଗର ଦୁଇ ଭାଗ ହେଲା। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅମୃତ ମନ୍ଥନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ; ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର ପୁଅ ବିରୋଚନ ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରହିଥିଲେ। ଏହିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର ଓ ଯଦୁବୀର ଓ ଦେବତା-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ ଓ ଅଧର୍ମର ନିଶ୍ଚୟ ହେଲା।