ପୁରାତନ ବଂଶାବଳୀ ଜାଣିଥିବା ବୈଦ୍ୟମାନେ ମହାପୁରୁଷ ଦେୱାବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରି, ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ସ୍ୱଭାବର ଶ୍ରୁତି ଏବଂ କୀର୍ତିକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି । ଦୂରରୁ ଶୁଣିବା ଓ ନିକଟରୁ ଦେଖିବା ପରି, ବବ୍ରୁ ନାମକ ପୁରୁଷ, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ ଏବଂ ଦେୱାବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଭଳି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସେହିପରି ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ । ବବ୍ରୁ ଓ ଦେୱାବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁରାତନ ସାଠି ଓ ସତରି ହଜାର ପୁରୁଷ ଅମରତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ଦେୱାବୃଦ୍ଧ ଏକ ଯଜ୍ଞ କର୍ତ୍ତା, ଦାନଶୀଳ, ବୀର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭକ୍ତ, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ରୂପବାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୋଦ୍ଧା ଥିଲେ । ତା’ପରେ କଙ୍କଙ୍କ ଝିଅ ଚାରି ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—କୁକୁର, ଭଜମାନ, ଶଶି ଓ କମ୍ବଳବର୍ହିଷ । କୁକୁରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ବୃଷ୍ଣି, ବୃଷ୍ଣିଙ୍କ ପୁଅ ଧୃତି; ତାଙ୍କ ପୁଅ କପୋତରୋମା, ତାଙ୍କ ପୁଅ ତୈତ୍ତିରି । ତୈତ୍ତିରିଙ୍କ ପୁଅ ସର୍ପ, ସର୍ପଙ୍କ ପୁଅ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ନଳ, ତାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ଦରଡୁନ୍ଦୁଭି । ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପରେ ପୁନର୍ବସୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ । ଏହି ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ, ସଭା ମଧ୍ୟରୁ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, କ୍ରିୟାନିପୁଣ, ଯଜ୍ଞପରାୟଣ ଓ ଦାନଶୀଳ ପୁନର୍ବସୁ ଉଦ୍ଭବ କରିଥିଲେ । ପୁନର୍ବସୁଙ୍କ ଜୁମିଳା ଦୁଇ ପିଲା ଥିଲେ—ଅବିଜିତ ଓ ଆହୁକ; ଏବଂ ଆହୁକୀ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଏଠି ଆହୁକ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କିଛି ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ସେବକ, ଅନୁୟାୟୀ, ଧ୍ୱଜଧାରୀ ଓ ସେନା ବିଷୟରେ କଥା ହୋଇଛି । ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଦଶ ହଜାର ରଥ ରହିଥିଲା, ଯାହାର ଧ୍ୱନି ମେଘର ଗର୍ଜନା ପରି ଥିଲା; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, ଶିଥିଲ, ଅଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦାନଶୀଳ ନଥିଲେ ନାହାନ୍ତି । ଭୋଜମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଅଶୁଚି କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନୀ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିଲେ; ଏହା ଆହୁକଙ୍କ ସେବାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହାଯାଇଛି । ଆହୁକ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ଆହୁକୀଙ୍କୁ ଅବନ୍ତୀରେ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ; ଆହୁକୀ ଏବଂ କାଶ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ଆହୁକା ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଦେୱକ ଓ ଉଗ୍ରସେନ, ଯିଏ ଦିବ୍ୟ ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ । ଦେୱକଙ୍କ ବୀର କନ୍ୟାମାନେ, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ, ସେମାନେ ଥିଲେ ଦେଵବାନ୍, ଉପଦେଵ, ସୁଦେଵ, ଦେଵରକ୍ଷିତ; ଏହିମାନେ ସାତ ଭଉଣୀ, ଯାହାଙ୍କୁ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଯାଇଥିଲା । ସେମାନେ ହେଲେ—ଦେୱକୀ, ଶ୍ରୁତଦେୱୀ, ମିତ୍ରଦେୱୀ, ଯଶୋଧରା, ଶ୍ରୀଦେୱୀ, ସତ୍ୟଦେୱୀ, ଓ ସୁତାପୀ । ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ନଉପୁଅ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କଂସ ପ୍ରଥମ ଏବଂ ସେଠିପରି ନ୍ୟାଗ୍ରୋଧ, ସୁନାମ, କଙ୍କ, ଶଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ । ଅଜଭୁ, ରାଷ୍ଟ୍ରପାଳ, ଯୁଦ୍ଧମୁଷ୍ଟି, ସୁମୁଷ୍ଟିଦା—ଏହି ଚାରିଜଣ ସହ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ପାଞ୍ଚ ଭଉଣୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—କଂସ, କଂସବତୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ । ସୁତନ୍ତୁ, ରାଷ୍ଟ୍ରପାଳି, କଙ୍କା—ଏହି ଉତ୍ତମ ନାରୀମାନେ ଥିଲେ । ଏପରି ଉଗ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁକୁର ବଂଶର ବିସ୍ତୃତି ହୋଇଯାଇଛି । ତା’ପରେ ଭଜମାନଙ୍କ ପୁଅ ବିଦୁରଥ, ରଥୀମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅଧିଦେବ ଓ ଶୂର ଥିଲେ । ରାଜା ଅଧିଦେବଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ—ଶୋନଶ୍ୱ ଓ ଶ୍ୱେତବାହନ, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ ଓ ନିୟମରେ ପ୍ରଧାନ । ଶୋନଶ୍ୱଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ ଥିଲେ—ଶାମି, ଦେୱଶର୍ମା, ନିକୁଣ୍ଟ, ଶକ୍ର, ଓ ଶତ୍ରୁଜିତ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବଳବାନ୍ ଓ ଯୁଦ୍ଧ କୁଶଳ । ଶାମିଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ର, ତାଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରତିକ୍ଷେତ୍ର; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭୋଜ, ଭୋଜଙ୍କ ପୁଅ ହୃଦିକ । ହୃଦିକଙ୍କ ଦଶ ପୁଅ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; କୃତବର୍ମା ପ୍ରଥମ, ଶତଧନ୍ୱ ମଧ୍ୟମ । ଦେଵାର୍ହ, ନଭ, ଭୀଷଣ, ଅଜାତ, ଵନଜାତ ଓ କରମ୍ଭକ—ଏହି ଛଅ ତାଙ୍କ ପୁଅ । ଦେଵାର୍ହଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ପୁଅ କମ୍ବଳବର୍ହିଷ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅସମଞ୍ଜସ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ତମୋଜାତ । ଅଜାତଙ୍କ ତିନି ପୁଅ—ସୁଦଂଷ୍ଟ୍ର, ସୁନଭ ଓ କୃଷ୍ଣ; ସେମାନେ ଆନ୍ଧକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଯିଏ ଏହି ଆନ୍ଧକ ବଂଶାବଳୀକୁ ନିତ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେ ମହାନ୍ ସଂପନ୍ନ ବଂଶ ଓ ଅନେକ ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି । ଏହାପରେ ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ ବୃଷ୍ଣିଙ୍କ ରାଣୀ ହେଲେ; ଗାନ୍ଧାରୀ ସୁମିତ୍ର ନାମକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଥିଲେ । ମାଦ୍ରୀ ଯୁଧାଜିତ୍ ନାମକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏହାପରେ ଦେୱମିଧୁଷ, ଅନମିତ୍ର, ଶିବି, ଏବଂ ପଞ୍ଚମ କୃତଲକ୍ଷଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଅନମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ନିଘ୍ନ, ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ପ୍ରସେନ ଓ ଶକ୍ତିସେନ । ପ୍ରସେନଙ୍କ ନିକଟରେ ଅପୂର୍ବ ମଣି ସ୍ୟାମନ୍ତକ ଥିଲା; ଭୂମିରେ ସମସ୍ତ ମଣି ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମଣି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଏହି ମଣି ପାଇଁ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରସେନ ଏହାକୁ ହୃଦୟରେ ରଖିଥିଲେ; ଗୋବିନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଏହି ମଣିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିଲେ ନାହାନ୍ତି, ଯଦ୍ୟପି ସେ ସମର୍ଥ ଥିଲେ । ଏକଥର, ଏହି ମଣି ଧାରି କରି ପ୍ରସେନ ଶିକାରକୁ ଗଲେ; ଶୁଣାଯାଏ, ସେ ଏକ ମୃଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ । ଏଠି, ପ୍ରସେନ ଗୁହାରେ ଏକ ଭାଲୁକୁ ଦେଖିଲେ; ଏଭଳି, ଭାଲୁକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସେନକୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରସେନଜିତ୍ ଭାଲୁକୁ ଦେଖିଲେ । ପ୍ରସେନକୁ ମାରି, ଭାଲୁକୁ ସେହି ମଣି ନେଇଗଲେ; ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ, ସେ ଏହି ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ । ଗୋବିନ୍ଦ ଶୁଣିଲେ ଯେ ପ୍ରସେନ ମାରାଯାଇଛନ୍ତି, ସେ ସନ୍ଦେହ କଲେ; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା ଯେ, ପ୍ରସେନ ମଣି ପାଇଁ ହତ୍ୟା ହୋଇଛନ୍ତି । ପ୍ରସେନ ମଣି ପିନ୍ଧି ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଠି ହତ୍ୟା ହେଲେ । ଗୋବିନ୍ଦ କହିଲେ, “ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ଯିଏ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଇଛି, ମୁଁ ତାକୁ ହତ୍ୟା କରିବି ।” ତା’ପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଗୋବିନ୍ଦ ପୁଣି ଏକଥର ଶିକାରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସଯୋଗବଶତଃ ସେ ଗୁହା ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।