ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ରାଜା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ । ସେଠାରେ ରାଜା ଦେଖିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦାନ ନେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ରୁକ୍ମକବଚ କେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁ ନାୟକମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ରାଜାଙ୍କ ଅତି ଶୂର ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ରୁକ୍ମେଷୁ, ପୃଥୁରୁକ୍ମ, ଜ୍ୟାମଘ, ପରିଘ ଓ ହରି । ରାଜା ପରିଘ ଓ ହରିଙ୍କୁ ବିଦେହ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଲେ, ରୁକ୍ମେଷୁ ରାଜା ହେଲେ, ଓ ପୃଥୁରୁକ୍ମ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ହେଲେ । ଜ୍ୟାମଘ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଇବାକୁ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଶାନ୍ତି ଓ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥିଲେ । ଏଠାରେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଶିକ୍ଷା ନେଉଥିଲେ । ଏକ ଦିନ, ତାଙ୍କ ଜୀବିକା ଉପାର୍ଜନ ପାଇଁ, ଜ୍ୟାମଘ ଧନୁ ଧରି ଏକାକି ରଥ ଚଢ଼ି ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ନର୍ମଦା ନଦୀ ପାଖରେ ରୁକ୍ଷବନ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେଠାରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ଭୋଜନ କରିଥିଲେ, ସେଠି ବସିଲେ । ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଚୈତ୍ରା, ଯିଏ ପରିପକ୍ୱ ଓ ପତିନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ସେଠାରେ ସହିତ ଥିଲେ । ସେଉଁଠି ରାଜାଙ୍କୁ କୌଣସି ସନ୍ତାନ ନଥିଲା, ଓ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ସେ ବିଜୟୀ ହେଲେ ଓ ଏକ କନ୍ୟା ପାଇଲେ । ଭୟରେ, ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଶୁଭ୍ର-ହସନ୍ତି କନ୍ୟାଟି ତୁମ ଝିଅଁ-ପୁଆ ହେଉ ।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ଚୈତ୍ରା ପଚାରିଲେ, “ଏହି ଝିଅଁ-ପୁଆ କାହାର?” ରାଜା କହିଲେ, “ଯିଏ ତୁମର ପୁଅ ହେବ, ସେଁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହେବେ ।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ଚୈତ୍ରା କଠୋର ତପସ୍ୟା କଲେ ଓ ଏହି କନ୍ୟା ପାଇଁ ଝିଅଁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଶୁଭାଗ୍ୟଶାଳି ଚୈତ୍ରା ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବିଦର୍ଭ । ରାଜା ଏହି ରାଜକୁମାରୀରେ ଦୁଇ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—କ୍ରଥକୈଶିକ ଓ ଲୋମପାଦ, ଏବଂ ତୃତୀୟ ଜନ୍ମିଲେ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅ । ବିଦର୍ଭ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ପୁଅମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଲୋମପାଦଙ୍କ ପୁଅ ମନୁ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସ୍ଵପୁଅ ଥିଲେ । କୈଶିକଙ୍କ ପୁଅ ଛିଦି ଥିଲେ, ଯାହାଠାରୁ ଚେଦି ରାଜାମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ । ବିଦର୍ଭଙ୍କ ପୁଅ କ୍ରଥ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ କୁନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ନିଜ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିଲେ । କୁନ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ଥିଲେ ରଣଧୃଷ୍ଟ, ଯିଏ ଶୂରତାରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲେ । ଧୃଷ୍ଟଙ୍କ ପୁଅ ନିର୍ବୃତି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ । ନିର୍ବୃତିଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଭିଦୂରଥ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ୟୋମ, ଯିଏ ଦଶାର୍ହ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ବ୍ୟୋମଙ୍କ ପୁଅ ଜିମୂତ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ବିମଳ, ବିମଳଙ୍କ ପୁଅ ଭୀମରଥ, ଭୀମରଥଙ୍କ ପୁଅ ନବରଥ । ନବରଥଙ୍କ ପୁଅ ଦୃଢ଼ରଥ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶକୁନି, ଶକୁନିଙ୍କ ପୁଅ କରମ୍ଭ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦେବରାତ । ଦେବକ୍ଷତ୍ର ରାଜା ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଦୈବରାତି, ଯିଏ ଦେବନକ୍ଷତ୍ରଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଥିଲେ । ମଧୁର, ମଧୁ ଓ ପୁରୁବସୁଙ୍କ ପୁଅ, ଚମତ୍କାର ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ । ପୁରୁବସୁଙ୍କୁ ପୁରୁଦ୍ୱାନ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ । ପୁରୁଦ୍ୱାନଙ୍କୁ ବୈଦର୍ଭୀ ଭଦ୍ରସେଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ତୁ ଜନ୍ମିଲେ । ଜନ୍ତୁଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଏକ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ କୁମାରୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ । ସାତ୍ୱତ, ଯିଏ ଗୁଣ ଓ ଖ୍ୟାତିରେ ଅଲଂକୃତ, ଏହି ମହାତ୍ମା ଜ୍ୟାମଘଙ୍କ ବଂଶର ଏହି ଉତ୍ସ ଜାଣି, ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ସୋମ ସହ ଏକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଓ ସନ୍ତାନରେ ଧନୀ ହେଲେ । କୌଶଳ୍ୟା, ସାତ୍ୱତଙ୍କୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅ ଦେଲେ—ଭଜିନ, ଭଜମାନ, ଦିବ୍ୟ ଓ ଦେଵାବୃଦ୍ଧ ରାଜା । ଏହି ସହିତ ଅନ୍ଧକ, ମହାଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଯଦୁବଂଶୀ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ । ଏହି ଚାରି ବଂଶର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ଆସୁଛି । ଭଜମାନଙ୍କ ସ୍ରଞ୍ଜୟା ଓ ବାହ୍ୟକାରେ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ । ସ୍ରଞ୍ଜୟାଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ ଓ ବାହ୍ୟକାରୁ ବାହ୍ୟକାମାନେ ଜନ୍ମିଲେ । ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଭଉଣୀ ସ୍ତ୍ରୀ ନିମି, କ୍ରମିଳ ଓ ବୃଷ୍ଣି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଭଜମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଦେଵାବୃଦ୍ଧ ରାଜା, ନିଜ ବଂଶର ମଧ୍ୟରେ ବନ୍ଧୁ ବଢ଼ାଇବାକୁ ଚାହିଁ, ପୁଅ ପାଇଁ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୟା କଲେ । ସେ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, କୁଶ ଶଳାକା ଦ୍ୱାରା ଜଳରେ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ । ରାଜାଙ୍କ ଧର୍ମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ନଦୀ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ମୁଁ ଏପରି କୌଣସି ନାରୀକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ, ଯାହାଠାରୁ ଏପରି ପୁଅ ଜନ୍ମିପାରିବ । ତେଣୁ ଆଜି ମୁଁ ହଜାର ନାରୀ ହେବି ।” ଏପରି ଭାବି, ସେ ଅତି ରୂପବତୀ କୁମାରୀ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ, ଓ ରାଜା ନିଜ ଉଦ୍ଧେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ । ନବମ ମାସରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଦେଵାବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଥିବା ପୁଅ ବଭ୍ରୂ ଦେଲେ । ପୁରାତନ ବଂଶବିଦ୍ୟାର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦେଵାବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି । ଦୂରରୁ ଶୁଣିବା ଓ ନିକଟରୁ ଦେଖିବା ପରି, ବଭ୍ରୂ ମଧ୍ୟ ଦେଵାବୃଦ୍ଧଙ୍କ ପରି ଦେବତା ସମାନ ଥିଲେ । ଏହି ବଭ୍ରୂ ଓ ଦେଵାବୃଦ୍ଧ ଠାରୁ ସାଠି ଓ ସତରି ହଜାର ପୁରୁଷ ଅମୃତତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ । ସେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ଦାନଦାତା, ଶୂରବୀର, ବ୍ରାହ୍ମଣସେବୀ, ନିଶ୍ଚୟଶୀଳୀ, ରୂପବାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶିକ୍ଷା ଓ ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ । ତାପରେ କଙ୍କର କନ୍ୟା ଚାରି ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—କୁକୁର, ଭଜମାନ, ଶଶି ଓ କମ୍ବଳବର୍ହିଷ । କୁକୁରଙ୍କ ପୁଅ ବୃଷ୍ଣି, ବୃଷ୍ଣିଙ୍କ ପୁଅ ଧୃତି, ତାଙ୍କ ପୁଅ କପୋତରୋମ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ତୈତ୍ତିରି । ତାଙ୍କ ପୁଅ ସର୍ପ, ସର୍ପଙ୍କ ପୁଅ ନଳ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦରଦୁନ୍ଦୁଭି । ଯେତେବେଳେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେଲା, ପୁନର୍ବସୁ ଜନ୍ମିଲେ । ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ପୁଅ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ । ଏହି ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞର ମଧ୍ୟରେ, ସଭାର ମଧ୍ୟରୁ ପୁନର୍ବସୁ, ଜ୍ଞାନୀ, କ୍ରିୟାପର, ଯଜ୍ଞକାରୀ ଓ ଦାନଶୀଳ ଭାବେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ । ସେ ଦୁଇ ଝିଅଁ ଓ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ—ଅବିଜିତ ଓ ଆହୁକ, ଏବଂ ଆହୁକୀ, ମାନ୍ୟମାତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହିପରି ହେଉଛି ମହାତ୍ମା ଜ୍ୟାମଘ ଓ ତାଙ୍କ ବଂଶର ଦୀର୍ଘ କଥା ।