ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଅର୍ଜୁନ, ମାହିଷ୍ମତୀ ନଗରରେ ସର୍ପ କର୍କୋଟକଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜୟ କରି, ସେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ କରିଥିଲେ। ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଏହି ରାଜା କ୍ରୀଡା କରି, ସମୁଦ୍ରର ବେଗବାନ ଧାରାକୁ ଅତି କୁଶଳତାର ସହିତ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ। ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଫୁଲମାଳା ପିନ୍ଧି ଖେଳୁଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ତରଙ୍ଗର କ୍ରୋଧରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ନର୍ମଦା ନଦୀ ଭୟଭୀତ ଭାବେ ଆସିଥିଲା। ସେ ଏକା, ତାଙ୍କର ହଜାର ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ କରି, ବର୍ଷାରେ ଫୁଲା ନର୍ମଦାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ହଜାର ହସ୍ତରେ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତାଳିତ ହେଲେ, ପାତାଳରେ ବସିଥିବା ଦାନବମାନେ ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ଜୀବ ହେଇଯାଉଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ହଜାର ହସ୍ତରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥନ କରି, ବଡ଼ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ ଉପରେ ଏପଟ ଓ ସେପଟ ଛିଟିଯାଉଥିଲା, ମାଛ ଓ ତିମିଙ୍ଗିଲା ଲୁଚିଯାଉଥିଲେ, ବାୟୁରେ ଫେନ ଉଡ଼ି ସମୁଦ୍ର ଅପାରଗମ୍ୟ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ମନ୍ଦରାଚଳ ମଥନ ସମୟର ଭଳି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇ ଭାବିଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଅମୃତ ଜନ୍ମ ହେଉଛି କି? ଏସବୁ ଦେଖି, ମହାନଗ ସର୍ପମାନେ ବି ବାତାସରେ ଲୋକସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ କଦଳୀ ଗଛର ଭଳି ନିଷ୍ପ୍ରଭ ଓ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଅର୍ଜୁନ, ତାଙ୍କ ବଣ୍ଡୁକୁ ତଣି ଓ ପଞ୍ଚଟି ତୀର ଧାରଣ କରି, ଲଙ୍କାରେ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ମାୟାରେ ଅଭିଭୂତ କରିଥିଲେ। ରାବଣଙ୍କୁ ଜୟ କରି ବନ୍ଧି ମାହିଷ୍ମତୀକୁ ଆଣି, ସେଉଁଠି ଅଟକାଇ ରଖିଥିଲେ। ଏଠିରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶାନ୍ତନା ପରେ ଅର୍ଜୁନ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କର ହଜାର ହସ୍ତର ବଣ୍ଡୁର ଧ୍ୱନି ଏପରି ଉଚ୍ଚ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ଏକ ଯୁଗ ଶେଷରେ ତଡ଼ିତ୍ ଘର୍ଜନ କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରର ବଜ୍ରପାତର ଶବ୍ଦର ସମାନ ଲାଗୁଥିଲା। ଦୁଃଖର ବିଷୟ, ଭାର୍ଗବ ପରଶୁରାମ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ, ଏହା ଭାଗ୍ୟର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତି। ସେଠାରେ ସେହି ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତାଳ ଗଛର ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହଜାର ହସ୍ତ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇପଡ଼ିଲା। ରାଗରେ ରାବଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ— "ହେ ହୈହୟ, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅରଣ୍ୟକୁ ଦହନ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ଏହି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସାଧନ କରିବେ ଓ ତୁମଠାରୁ ଏହା ନେଇଯିବେ।" ପରେ, ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତପସ୍ବୀ ଭାର୍ଗବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମ ହଜାର ହସ୍ତ କଟି, ତୁମକୁ ବଧ କରିବେ। ଏହି ଶାପ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମୟରେ ରାମ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲେ, ଏହି ଦାୟିତ୍ଵ ଏହି ରାଜା ଋଷି ନିଜେ ଅଗ୍ରହ କରିଥିଲେ। କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଶତପୁତ୍ର ଥିଲେ, ଯାହାରୁ ପାଞ୍ଚଜଣ ବିଶେଷ ରଥୀ, ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧୈର୍ୟବାନ୍, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ହେଲେ— ଶୂରସେନ, ଶୂର, ଧୃଷ୍ଟ, କ୍ରୋଷ୍ଟ୍ରି, ଜୟଧ୍ୱଜ, ବୈକର୍ତ୍ତ, ଓ ଅବନ୍ତି। ଜୟଧ୍ୱଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ପ୍ରବଳ ତାଳଜଙ୍ଘ, ତାଙ୍କ ଶତପୁତ୍ର ତାଳଜଙ୍ଘ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ମହାନ୍ ହୈହୟମାନେ ପାଞ୍ଚ ଶାଖାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ— ବିତିହୋତ୍ର, ଶର୍ୟାତ, ଭୋଜ, ଅବନ୍ତି, ଓ ବୃତିହୋତ୍ର। ଏହିଠାରେ ଶୂରବୀର କୁଣ୍ଡିକେର ଓ ତାଳଜଙ୍ଘ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ବିତିହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅନର୍ତ୍ତ ଅଜୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ମିତ୍ରକର୍ଷଣ। ଏହି ହଜାର ହସ୍ତ ଅର୍ଜୁନ ନିଷ୍ଠା ପୂର୍ବକ ନ୍ୟାୟରେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୟ କରାଯାଇଥିଲା। ଯେଉଁ ମାନବ ତାଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଭ ଲାଭ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଲୋକ ଧନ ହାନି ଭୋଗିବେ ନାହିଁ, ହାରାଇଥିବା ଧନ ପୁନଃ ପାଇଯିବେ। ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୃଦୟରେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା କହାଯିବ, ସେଉଁଠି ସେ ଶ୍ରୀଗର୍ଭ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ। ଏଠି ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା— କାହିଁକି କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି, ମହାତ୍ମା ଅପାବଙ୍କ ଅରଣ୍ୟକୁ ଦହନ କରିଥିଲେ? ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଏହି ରାଜା ଋଷି ପ୍ରଜାଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଥିଲେ, ତେବେ କିପରି ସେଉଁଠି ଏହି ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ଦହନ କଲେ? ଏହି ସମୟରେ ସୂର୍ୟ, ଦ୍ୱିଜ ରୂପେ ଆସି, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ— "ମୋତେ ଏକ ଚାହିଦା ପୂରଣ କର। ମୁଁ ସୂର୍ୟ, ହେ ନରପତି।" ରାଜା ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ— "ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କେଉଁପରି ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବ, କି ଭୋଜନ ଦେଉଁ? ଯାହା ଚାହିଁବ, ଦେବି।" ସୂର୍ୟ କହିଲେ— "ମୋତେ ସମସ୍ତ ଅଚଳବସ୍ତୁ ଭୋଜନ ଭାବେ ଦିଅ। ତାହା ମୋର ତୃପ୍ତି।" ତା'ପରେ ରାଜା କହିଲେ— "ତୁମ ଶକ୍ତି ଓ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଅଚଳବସ୍ତୁ ଦହିଯିବେ ନାହିଁ। ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।" ସୂର୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ— "ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନନ୍ତ ତୀର ଦେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ତୀର ଛାଡ଼ାଯିବ, ସେଠାରେ ମୋ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିବ।" "ମୋ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଭାବିତ ଏହି ତୀର ଅଚଳବସ୍ତୁକୁ ଶୋଷିଦେବ, ଶୁଷ୍କକୁ ଅଙ୍ଗାର କରିଦେବ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୋର ତୃପ୍ତି ହେବ।" ଏପରି କରି, ସୂର୍ୟ ତୀର ଦେଲେ, ଏବଂ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଅର୍ଜୁନ ସେଉଁଠି ଯେଉଁଯେଉଁ ଅଚଳବସ୍ତୁ ଥିଲା, ସବୁକୁ ଦହନ କଲେ। ଗ୍ରାମ, ଆଶ୍ରମ, ଗୋସାଳା, ନଗର, ଦେବସ୍ଥାନ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ଉଦ୍ୟାନ— ସବୁ ଦହିଗଲା। ପ୍ରଥମେ ପୂର୍ବ ଓ ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶ ଦହିଗଲା। ଭୂମି ଗଛ ଓ ଘାସ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ। ଏହି ସମୟରେ ମହାମୁନି ଜଳାଶୟରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ନିୟମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ତେଜସ୍ବୀ ତପସ୍ବୀ ଉଠି ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରା ଦହିଯାଇଛି। କ୍ରୋଧରେ ମହାମୁନି ରାଜା ଋଷି କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, ଯାହା ଆଗରୁ କୁହାଯାଇଛି। ଏବେ କ୍ରୋଷ୍ଟୁବଂଶୀ ଏହି ରାଜା ଋଷିଙ୍କ ପ୍ରଶସ୍ତ ବଂଶାବଳୀ ଶୁଣ। ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ବୃଷ୍ଣିମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବିଷ୍ଣୁ। କ୍ରୋଷ୍ଟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବୃଜିନୀବାନ, ଏକ ପ୍ରବଳ ରଥୀ।