ଏକ ଦିନ, ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କର ହଜାରଟି ଭୁଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାଙ୍କର ରଥ ଓ ଧ୍ୱଜା ମଧ୍ୟ ଆସିଗଲା। ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜା ଦ୍ୱୀପଗୁଡିକରେ ଦଶ ହଜାର ଯଜ୍ଞ କଲେ, ସେମାନେ କୌଣସି ବାଧା ବିନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଦେଉଁଥିବା ଦାନରେ ଏକ ଦିନ ଭରି ଥିଲା; ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଉତ୍କଷ୍ଟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞ ବେଦୀରେ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଯଜ୍ଞଗୁଡିକ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆସି ସଂଗେ ଅଭିଭୂଷିତ ହେଉଥିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ସୁନ୍ଦର କରୁଥିଲେ। କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖି ଗନ୍ଧର୍ବ ନାରଦ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ ପାର୍ବତୀୟ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ପଥକୁ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ, ପ୍ରତାପ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ତାଲୱାର, ଚକ୍ର, ବଣ୍ଡ, ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ରଥରେ ଚଢି, ଯୋଗୀ ଭାବେ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି ଚୋରମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ମହାନ ରାଜା ପଚାସ ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରି ଏକ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତି ହେଲେ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିଲେ। ସେ ନିଜେ ଗୋପାଳକ ଓ ଖେତ ରକ୍ଷକ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷା ଆଣିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ହଜାର ଭୁଜା ଧନୁର ତାର ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ସେ ଶରତ୍କାଳୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ୱଳମାନ ହେଇଥିଲେ। ମାହିଷ୍ମତୀରେ, ସେ କର୍କୋଟକ ନାଗର ପୁତ୍ରକୁ ଜୟ କରି, ତାଙ୍କୁ ଏହି ସହରରେ ବସାଇଥିଲେ। ବର୍ଷାକାଳରେ ଏହି ରାଜା ସମୁଦ୍ରର ତୀବ୍ର ଧାରାକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି ମଜା କରୁଥିଲେ। ତୀରେ ସେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ପୁଷ୍ପମାଳା ଧରି ଖେଳ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତରଙ୍ଗର ଭୟରେ ନର୍ମଦା ନଦୀ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଆସିଥିଲା। ସେ ହଜାର ଭୁଜା ଦ୍ୱାରା ମହାସାଗରରେ ବେଶି ଶକ୍ତି ଦେଇ ନର୍ମଦାକୁ ବର୍ଷାରେ ଉତ୍କଳିତ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ହଜାର ଭୁଜା ଦ୍ୱାରା ସାଗର ଉତ୍କଳିତ ହେଲା, ତଳ ଲୋକର ଦେମନମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲେ। ସେ ସାଗରକୁ ହଜାର ଭୁଜା ଦ୍ୱାରା ବିକ୍ଷୋଭ କରି, ମାଛ, ତିମି, ଝାଳ ଆଦିକୁ ବିନ୍ଦାସ୍ତ କରି, ବାୟୁରେ ଫେନ ଉଡାଇ, ସାଗରକୁ ଅପରିଚଳିତ କରିଦେଲେ। ଦେବମାନେ ମନ୍ଦରା ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଶୁନ୍ଦର ମନ୍ଥନ ଦେଖି ଅମୃତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାକୁ ଭାବି ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଗଲେ, ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ କଦଳୀ ତଣ୍ଡ ପରି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ। ଏଭଳି, ତାଙ୍କର ଧନୁରେ ପାଞ୍ଚ ଅସ୍ତ୍ର ଲଗାଇ ଲଙ୍କାରେ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ମୁହଁମୁହଁ କରି ଅସ୍ତିର କରିଦେଲେ। ରାବଣଙ୍କୁ ଜୟ କରି, ବନ୍ଧି ମାହିଷ୍ମତୀକୁ ନେଇ ଗଲେ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଏଠାରେ ଆର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଆର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ରାକ୍ଷସକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ; ତାଙ୍କର ହଜାର ଭୁଜା ଧନୁର ତାରର ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ଶବ୍ଦ ଏକ ଯୁଗ ଶେଷରେ ହଜାର ବଦଳର ଗୁରୁତ୍ୱ, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରର ବଜ୍ରର ଦ୍ୱନି ପରି ଲାଗିଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟର କ୍ରୂରତାରେ, ଭାର୍ଗବ ତାଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ହଜାର ଭୁଜା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତାଳ ଗଛ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ସେଠାରେ କାଟି ଦିଆଗଲା; ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଆର୍ଜୁନକୁ ଶାପ ଦେଲେ। "ହେ ହୈହୟ, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅରଣ୍ୟକୁ ଦହିଛ; ଏହି ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାମ ଅନ୍ୟ ଜଣେ କରି ତୁମରୁ ନେବେ।" ପ୍ରଥମେ ତୁମ ହଜାର ଭୁଜା କଟିଦେଇ, ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତପସ୍ବୀ ଭାର୍ଗବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମକୁ ବଧ କରିବେ। ସେ ସମୟରେ ରାମ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ଏହି ଦୟା ଆଗରୁ ରାଜା ନିଜେ ଚୟନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶତପୁତ୍ର ଥିଲେ, ଯାହାମାନେ ମଧ୍ୟ ରଥୀ, ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରତାପୀ, ଧର୍ମିକ ଓ ଶୂର। ଶୂରସେନ, ଶୂର, ଧୃଷ୍ଟ, କ୍ରୋଷ୍ଟ୍ରି, ଜୟଧ୍ୱଜ, ବୈକର୍ତ୍ତ, ଅବନ୍ତି ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ଥିଲେ। ଜୟଧ୍ୱଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତଳଜଙ୍ଘ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଏକ ଶତ ପୁତ୍ର ତଳଜଙ୍ଘ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମହାନ ହୈହୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚ ଗୋତ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ: ବିତିହୋତ୍ର, ଶର୍ୟାତ, ଭୋଜ, ଅବନ୍ତି, ବୃତିହୋତ୍ର। କୁଣ୍ଡିକେର ଓ ତଳଜଙ୍ଘ ମଧ୍ୟ ଶୂର; ବିତିହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅନର୍ତ୍ତ ଅପରାଜିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମିତ୍ରକର୍ଷଣ। ଏହି କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଅର୍ଜୁନ ହଜାର ଭୁଜାର ରାଜା ନିଜ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ଅପରିମିତ ଧର୍ମରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ ଜନସାଧାରଣକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧନୁର ଶକ୍ତିରେ ଜୟ କରିଥିଲେ; ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ଶୁଭ ଫଳ ପାଇଥାଏ। ସେ କେବେ ଧନ ହରାଇବେ ନାହିଁ, ହରାଇଥିବା ଧନ ପୁନଃ ପାଇବେ; ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ଜନ୍ମକଥା କହେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ। ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଏତେ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇ କିପରି ଆପବା ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ଦହିଦେଲେ? ସେ ଜନସାଧାରଣର ରକ୍ଷକ ଥିଲେ, ତେବେ ଏହି ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ କିପରି ଦହିଲେ? ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ ରୂପେ ଆସି କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ ଏକ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର; ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ହେ ନରପତି!" ରାଜା କହିଲେ, "ହେ ଭାଗ୍ୟବାନ, କିପରି ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା? କେଉଁ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଦେଇବି? ଦେଇ ପୂରଣ କରିବି।" ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ, "ମୋତେ ସମସ୍ତ ଅଚଳ ଜିନିଷ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ଦେ; ଏହାରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବି।" ରାଜା କହିଲେ, "ତୁମ ଶକ୍ତି ଓ ଉର୍ଜା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅଚଳ ଜିନିଷ ଦହିପାରିବେ ନାହିଁ, ହେ ଅଗ୍ନିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେଷ୍ଠ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।" ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା ମହାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶୂରତା, ଧର୍ମ, ଦାନ ଓ ତପସ୍ୟା ସମସ୍ତେ ଆଦର କରନ୍ତି।