ହେ ରାଜନ୍, ମହାତ୍ମା ଯୟାତିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନାତିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମିତ୍ରତା ଥିଲା, ସମ୍ମାନ ସହିତ ଉଠାଇ ନେଲେ । ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ପଛରେ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରି, ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଗମନ କରିଥିଲେ । ଏଭଳି ଭାବରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ଦେଇ, ନହୁଷ ବଂଶର କଥା, ଯାହାର ପୌରବ ଧାରାରେ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତି ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କୁହିଛି । ଏହି କଥା ଶୌନକଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ରାଜା ଶତାନିକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଯେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଏ, ସେପରି ଜଗମଗେଇଉଠିଲେ । ତାପରେ ରାଜା ଉଚିତ୍ ଭାବରେ ଶୌନକଙ୍କୁ ମୁଲ୍ୟବାନ ମଣି, ଗାଈ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ ଦାନ କଲେ । ଶୌନକ ସେଇ ସମସ୍ତ ଧନ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ଏବଂ ସେଥିରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ କରି, ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଯାଇଲେ । ଏବେ ଆମେ ଯୟାତିଙ୍କ ବଂଶ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ — କିପରି ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ବିଶେଷକରି ଯଦୁ ଆଦି ଦ୍ୱାରା, ଏହି ବଂଶ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା, ତାହା କହନ୍ତୁ । ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଯଦୁଙ୍କ ବଂଶର କଥା କହିବି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବଡ଼ ଏବଂ ସକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ । ଯଦୁଙ୍କ ପାଖରେ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଦେବପୁତ୍ରମାନେ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ ଓ ଧନୁର୍ଧର ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି—ଏଉଁଠାରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଥିଲେ ସହସ୍ରଜିତ, ତାପରେ କ୍ରୋଷ୍ଟୁ, ନୀଳ, ଅନ୍ତିକ, ଓ ଲଘୁ । ସହସ୍ରଜିତଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶତଜିତ ନାମକ ଏକ ରାଜା । ଶତଜିତଙ୍କର ତିନି ପୁଅ ଥିଲେ—ହୟହୟ, ହୟ, ଓ ବେଣୁହୟ । ହୟହୟଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧର୍ମନେତ୍ର, ଧର୍ମନେତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ କୁନ୍ତି, ଏବଂ କୁନ୍ତିଙ୍କ ପୁଅ ସଂହତ । ସଂହତଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ମହିଷ୍ମାନ୍ ନାମକ ଏକ ରାଜା, ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରବଳ ରୁଦ୍ରଶ୍ରେନ୍ୟ । ସେ ଏଗୋଟିଏ ସମୟରେ କାଶୀର ରାଜା ହେଲେ । ରୁଦ୍ରଶ୍ରେନ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ, ଦୁର୍ଦ୍ଦମଙ୍କ ପୁଅ ଚତୁର୍ ଓ ପ୍ରବଳ କନକ । କନକଙ୍କ ଚାରି ପୁଅ ଥିଲେ—କୃତବୀର୍ୟ, କୃତାଗ୍ନି, କୃତବର୍ମା, ଓ କୃତଉଜସ୍ । କୃତବୀର୍ୟଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ଅର୍ଜୁନ । ଏହି ରାଜା ଅର୍ଜୁନ ହଜାର ହାତ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସପ୍ତଦ୍ଵୀପର ଅଧିପତି ଥିଲେ । ସେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କଲେ । କୃତବୀର୍ୟ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କୁ, ଯିଏ ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅ, ଉପାସନା କଲେ । ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ତାଙ୍କୁ ଚାରିଟି ବର ଦେଲେ । ପ୍ରଥମେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ହଜାର ହାତ ଚାହିଲେ, ତାପରେ ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଶକ୍ତି, ଏବଂ ନ୍ୟାୟବାନ୍ମାନେ ଅନ୍ୟାୟ କରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି । ପୃଥିବୀକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ କରି ଧର୍ମପୂର୍ବକ ଶାସନ କରିବା, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁମାନେ ସୀମା ଚାଲିଯିବେ ସେମାନେଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଅଧିକାର ଚାହିଲେ । ସେ ଏହି ଭାବେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ, ସପ୍ତଦ୍ଵୀପ, ପର୍ବତ ଓ ସପ୍ତ ସାଗର ଅନ୍ତର୍ଗତ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ବିଜୟ କଲେ । ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ହଜାର ହାତ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କ ରଥ ଓ ପତାକା ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା—ଏହି କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ । ସେ ଦଶ ହଜାର ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ବାଧା ହେଲା ନାହିଁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପରେ ହେଉଥିଲା । ସେଇ ମହାରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଦାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସମସ୍ତରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ଯୂପ ଓ ବେଦି ଥିଲା । ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କର ବିମାନରେ ଆସି ଅଳଙ୍କୃତ କରୁଥିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ । ସେଠାରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ନାରଦ, କୃତବୀର୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ଵ ଦେଖି, ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ । ସତ୍ୟକୁ କହିବାକୁ ଗଲେ, କୃତବୀର୍ୟଙ୍କ ପଥକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା, ପ୍ରତାପ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ସେ ତଳଵାର, ଚକ୍ର, ଧନୁ, ଏବଂ ବାଣ ଧରି, ରଥରେ ଚଡ଼ି, ଯୋଗୀ ଭାବେ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପରେ ଚାଲିବା ଓ ଚୋରମାନେ ଉପରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ । ସେ ଅଶୀ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ନୃପତି ଭାବେ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ହେଲେ । ସେ ନିଜେ ଗୋପାଳକ ଭାବେ, କ୍ଷେତ୍ରର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଓ ଯୋଗବଳରେ ବର୍ଷାକାରୀ ଅର୍ଜୁନ ହେଇଯାଉଥିଲେ । ତାଙ୍କ ହଜାର ହାତ ଧନୁର ତାଣିରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ଶରଦ୍ ରବି ପରି ହଜାର କିରଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଏ । ସେ, ମାହିଷ୍ମତୀରେ କର୍କୋଟକ ନାଗଙ୍କ ପୁଅକୁ ବିଜୟ କରି, ସେଠାରେ ବସାଇଦେଲେ । ବର୍ଷାକାଳରେ ଏହି ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ବିପରୀତ ସ୍ରୋତରେ ସାଗର ଧାରାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ । ସେ କୂଳରେ ରଙ୍ଗିନ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଖେଳୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ତରଙ୍ଗ ଭୟରେ ନର୍ମଦା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଆସିଥିଲା । ସେ ଏକା ହଜାର ହାତ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ସାଗରକୁ ବିକ୍ଷୁଭ୍ନ କରି, ବର୍ଷାରେ ଫୁଲିଉଠିଥିବା ନର୍ମଦାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଥିଲେ । ସେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ହଜାର ହାତ ଦ୍ୱାରା ସାଗରକୁ ବିକ୍ଷୁଭ୍ନ କରିଥିଲେ, ତଳପାତାଳର ଦାନବମାନେ ଅତି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ । ସେ ନିଜର ହଜାର ହାତ ଦ୍ୱାରା ସାଗରକୁ ମନ୍ଦରାଚଳ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନ ପରି ବିକ୍ଷୁଭ୍ନ କରୁଥିଲେ, ଦେବମାନେ ମଧୁର ଜନ୍ମ ହେବ ବୋଲି ଭାବି ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ । ତେବେ ମହାନାଗମାନେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଗଛର ତଣ୍ଡ ପରି ଅଚଳ ହୋଇଯାଉଥିଲେ । ଏଭଳି ତାଙ୍କ ଧନୁ ଚଢ଼ାଇ, ପାଞ୍ଚଟି ବାଣ ଲଗାଇ, ସେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲଙ୍କାରେ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ମୁହଁ ଘୁର୍ଣ୍ଣିତ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ବିଜୟ କରି, ବନ୍ଧି ମାହିଷ୍ମତୀକୁ ଆଣି, ତାଙ୍କୁ ଗୃହବନ୍ଦୀ କଲେ । ତାପରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ ।