ପିତୃମାନେଙ୍କର କନ୍ୟା ସୁନୀଥାଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ଅଙ୍ଗ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭୂତେ, ଭୂର୍ଣ୍ଣିତ ଓ ଅଧର୍ମିକ ବେନ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବେନଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ କାରଣରେ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ହାତରୁ ମନ୍ଥନ କରିଥିଲେ, ଏହି ମନ୍ଥନରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୃଥୁ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଦୁଇ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଅନ୍ତର୍ଧାନଙ୍କୁ ଶିଖଣ୍ଡିନୀ ତାଲୁ ମାରୀଚ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ କନ୍ୟା ହବିର୍ଧାନାଙ୍କୁ ଧିଷଣା ଛଅ ପୁତ୍ର ଦେଲେ—ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ, ସାଙ୍ଗ, ଯମ, ଶୁକ୍ର, ବଳ, ଓ ଶୁଭ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ ମହାନ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ହବିର୍ଧାନ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସମୁଦ୍ରର କନ୍ୟା ସବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏହି ପ୍ରଭୁ ଦଶଜଣ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଚେତସ୍ ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଗଛଗୁଡିକ ବିକାଶ ପାଇଲା; କିନ୍ତୁ ଦେବମାନେ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ, ତେଣୁ ଅଗ୍ନି ସେହି ଗଛଗୁଡିକୁ ଦହନ କଲେ। ପ୍ରଚେତସ୍ମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ବିବାହ କଲେ, ସେଠାରେ ସୋମକନ୍ୟା ମାରୀଷାଙ୍କୁ ଭାର୍ୟା କରି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଦକ୍ଷ ପରେ ସୋମକନ୍ୟା ସମସ୍ତ ଗଛ, ଔଷଧି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରବତୀ ନଦୀକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଦକ୍ଷ, ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶର ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କୁ ଏଠିଏଠି ଅଶୀ କୋଟି ପ୍ରଜା ଥିଲେ; ସେମାନେ ଦୁଇ ପାଉଁ, ବହୁପାଉଁ, ବେକା ପାଳି, ଶଂଖାକାର କାନ, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁଠା ଆକୃତିରେ ଥିଲେ। କିଛି ଘୋଡା କିମ୍ବା ଗଛ ମୁହଁ, କିଛି ସିଂହ, କିଛି କୁକୁର, ବନ୍ଦର, ଉଠ ମୁହଁ ଥିଲେ। ଦକ୍ଷ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ପରେ ମନରେ ନାରୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହି ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଦଶଜଣ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେରଜଣ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ସତାଇଜଣ ସୋମଙ୍କୁ (ନକ୍ଷତ୍ର ନାମରେ), ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଲେ। ସେମାନଠାରୁ ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏହିପରି ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନିର୍ମାଣ ହେଲା। ଏହି ଉତ୍ପତ୍ତିର ଅନୁକ୍ରମ ଓ ସତ୍ୟ ଘଟଣା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବାକୁ ସୂତଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ—ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପୂର୍ବ ଉତ୍ପତ୍ତି ଚିନ୍ତନ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ପର୍ଶରୁ ହେଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଚେତସପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ପରେ ଯୌନ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଦକ୍ଷକୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ନିଜେ ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଅନୁଶାସନ କରିଥିଲେ। ଆଦିରେ ସେ ଦେବ, ଋଷି, ଓ ନାଗମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱର ବୃଦ୍ଧି ହେଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ, ପଞ୍ଚଜନୀଙ୍କୁ ଯୌନ ସଂଯୋଗରେ ହଜାର ଝିଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ନାରଦ ଏହି ହର୍ୟଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇ କହିଲେ—"ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଦିଗ ଉପରେ ଓ ତଳେ ଜାଣି, ବିଶ୍ୱକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କର।" ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ, ଏବଂ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିଲେ ନାହିଁ। ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ଆଉଥରେ ଭୈରିଣୀଙ୍କୁ ହଜାର ପୁତ୍ର ଦେଲେ। ଏହି ସବଳାନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମିଶି ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନାରଦ ପୂର୍ବବତ୍ କହିଲେ—"ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଦିଗ ଜାଣି, ପୁନଃ ଫେରି ଆସି ବିଶେଷ ସୃଷ୍ଟି କର।" ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାଇଙ୍କ ପଥକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଫେରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି—କୌଣସି ଛୋଟ ଭାଇ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କ ପଥ ଚାଲିବାକୁ ଚାହିଁଲେ, ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥାଏ, ତେଣୁ ଏହି ପଥ ବର୍ଜନୀୟ। ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଭୈରିଣୀଙ୍କୁ ସାଠି ଝିଅ ଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦଶଜଣ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେରଜଣ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ସତାଇଜଣ ସୋମଙ୍କୁ, ଚାରିଜଣ ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କୁ, ଦୁଇଜଣ ଭୃଗୁପୁତ୍ରକୁ, ଦୁଇଜଣ କୃଶାଶ୍ୱକୁ, ଦୁଇଜଣ ଅଙ୍ଗିରସକୁ ଦେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ନାମ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଦିଆଯାଏ। ଏବେ ଦେବମାତାମାନେ ପ୍ରଜା ବିସ୍ତାର କେମିତି କଲେ, ତାହା ଶୁଣ। ମରୁତ୍ବତୀ, ବସୁ, ଯାମୀ, ଲମ୍ବା, ଭାନୁ, ଅରୁନ୍ଧତୀ, ସଂକଳ୍ପା, ମୁହୂର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ୟା, ବିଶ୍ୱା, ଭାମିନୀ—ଏହିମାନେ ଧର୍ମଙ୍କ ଭାର୍ୟା। ବିଶ୍ୱାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱେଦେବ, ସାଧ୍ୟାଙ୍କୁ ସାଧ୍ୟ, ମରୁତ୍ବତୀଙ୍କୁ ମରୁତ୍ବନ୍ତ, ବସୁଙ୍କୁ ବସୁମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ଭାନୁଙ୍କୁ ଭାନବ, ମୁହୂର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତକ, ଲମ୍ବାଙ୍କୁ ଘୋଷ, ଯାମୀଙ୍କୁ ନାଗବୀଥୀ ଜନ୍ମିଲେ। ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ଉପରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁତ୍ର ମିଳିଲେ, ସଂକଳ୍ପାଙ୍କୁ ସଂକଳ୍ପ। ବସୁମାନେ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଆଲୋକିତ ଏବଂ ବ୍ୟାପ୍ତ ଦେବତା; ସେମାନଙ୍କର ଆଠ ନାମ—ଆପ, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଧରା, ଅନିଳ, ଅନଳ, ପ୍ରତ୍ୟୂଷ, ପ୍ରଭାସ। ଆପଙ୍କୁ ଚାରି ପୁତ୍ର—ଶାନ୍ତ, ଦଣ୍ଡ, ଶାମ୍ବ, ମଣିବକ୍ତ୍ର; ସେମାନେ ବଳିଦାନ ରକ୍ଷାରେ ମୁଖ୍ୟ। ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ କାଳ, ସୋମଙ୍କୁ ବର୍ଚ୍ଚା, ଧରାଙ୍କୁ ଦ୍ରବିଣ ଓ ହବ୍ୟବାହ, କଲ୍ୟାଣିନୀଙ୍କୁ ପ୍ରାଣ, ରମଣ, ଶିଶିର; ମନୋହରାଙ୍କୁ ଧରାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମିଳିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ହରିଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଶିବାଙ୍କୁ ମନୋଜବ, ଅନଳଙ୍କୁ ଦୁଇ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ପୁତ୍ର। ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର କୁମାର ନଳକୁଚରେ ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗୀ ଶାଖ, ବିଶାଖ, ନୈଗମେୟ, ପିଠିରୁ ଜନ୍ମିଲେ। କାର୍ତ୍ତିକେୟ କୃତ୍ତିକାମାନେଙ୍କ ପୁତ୍ର; ପ୍ରତ୍ୟୂଷଙ୍କୁ ବିଭୁ ଓ ଦେବଳ ନାମକ ଋଷିପୁତ୍ର; ପ୍ରଭାସଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତି ଵିଶ୍ୱକର୍ମା, ଯିଏ ଦେବଶିଳ୍ପୀ ଭାବେ ମହଲ, ଉଦ୍ୟାନ, ପ୍ରତିମା, ଆଳଙ୍କାର, ତାଳାବ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ କୁଆଁରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।