ଏକ ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଚତୁଷ୍ପଦ ପଶୁ, ଦ୍ୱିପଦ ଜନ୍ତୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ—ସମସ୍ତେ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ?" ତେଣୁ ରାଜା ପୁନି ପଚାରିଲେ, "ମଣିଷ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚତମ ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ? କି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, କି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା? ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କୁହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ମଣିଷ ଶୁଭ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ।" ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ଜ୍ଞାନୀ କହିଲେ, "ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ଶାନ୍ତି, ଆତ୍ମ-ନିୟମ, ଲଜ୍ଜା, ସରଳତା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟା—ଏହି ସାତଟି ମହାଦ୍ୱାର ସ୍ୱର୍ଗର ଲୋକ ପାଇଁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ଏସବୁ ତପସ୍ୟାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ହୁଏ, ତେବେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ଧକାରରେ ଲୟ ହୁଏ।" "ଯିଏ ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବୋଲି ଭାବି, ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ନାଶ କରେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଲୋକ ସୀମିତ ହୁଏ, ଓ ବ୍ରହ୍ମଫଳ ପାଉନାହିଁ।" "ଚାରିଟି ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ଯଦି ଅହଂକାରରେ ଦୂଷିତ ହୁଏ, ଭୟ ଆଣେ: ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ଯଜ୍ଞ, ମୌନ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଦାନ।" "ଯିଏ ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହୁଏନାହିଁ, ଅପମାନରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏନାହିଁ, ସେ ପୁଣ୍ୟବାନ୍। ପୁଣ୍ୟବାନ୍ମାନେ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟମାନେ କଦାଚିତ୍ ଭଲମନେଷ୍କୁ ବୁଝିପାରନ୍ତିନାହିଁ।" "‘ଦିଅ’, ‘ଯଜ୍ଞ କର’, ‘ଅଧ୍ୟୟନ କର’, ‘ଶୁଣ’—ଏସବୁ ଭୟ ରହିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ସବୁବେଳେ କରିବା ଉଚିତ।" "ଏହି ପୁରାତନ ଆଶ୍ରୟକୁ, ଯାହାକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ମନରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେହି ପରମ ଶ୍ରେୟସ୍ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ସେ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଶାନ୍ତି ପାଆନ୍ତି।" ତାପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—"ଗୃହସ୍ଥ କିପରି ଦେବତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ? ଭିକ୍ଷୁ କିପରି? ଅଧ୍ୟାପକ କିପରି? ଅରଣ୍ୟବାସୀ କିପରି? ଏହି ବିଷୟରେ ଅନେକେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।" "ଯିଏ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଡାକିଲେ ପଢ଼େ, ଗୁରୁଙ୍କ ସେବାରେ ଲାଗିଥାଏ, ସକାଳେ ଉଠେ, ଶେଷରେ ଶୋଏ, ମୃଦୁ, ନିୟମିତ, ଅଟଳ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ଲଗ୍ନ—ସେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ।" "ଯିଏ ଧନ ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅର୍ଜିତ କରି, ଯଜ୍ଞ କରେ, ଦାନ କରେ, ଅତିଥିମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଏ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ—ଏହା ଗୃହସ୍ଥ ପାଇଁ ପୁରାତନ ଉପଦେଶ।" "ଯିଏ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଜୀବନ ଚାଲାଏ, ଅପରାଧ କରେନାହିଁ, ଦାନ କରେ, କାହାକୁ କ୍ଷତି କରେନାହିଁ, ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଆଚରଣରେ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବା ସେ ଋଷି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ପାଏ।" "ଯିଏ ଚାକିରି କରେନାହିଁ, ସଦା କଳହ ରହିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛି, ସମସ୍ତ ଆଶାରୁ ଅଲଗା, ନିର୍ବାସିତ ଶୁଏ, ଅଳ୍ପ ଚାହାଏ, ବହୁ ଦେଶ ଘୁଞ୍ଚିଏ—ସେ ଭିକ୍ଷୁ।" "ଯେ ରାତିରେ ଲୋକମାନେ କାମନାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେହି ରାତିରେ ଅରଣ୍ୟରେ ନିୟମିତ, ଆତ୍ମ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଉଚିତ।" "ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଦଶ ପୂର୍ବଜ, ଦଶ ପରଜ ଓ ନିଜକୁ ଏକାଧିକ ମାନି, ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।" ଏଠାରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସିଲା—"ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ କେତେ ପ୍ରକାର ମୌନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି?" "ଯିଏ ଅରଣ୍ୟରେ ବସି ଗ୍ରାମକୁ ପଛରେ ରଖେ, କିମ୍ବା ଗ୍ରାମରେ ବସି ଅରଣ୍ୟକୁ ପଛରେ ରଖେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" "ଅରଣ୍ୟବାସୀ ପାଇଁ କିପରି ଗ୍ରାମ ପଛରେ ଅଛି? କିମ୍ବା ଗ୍ରାମବାସୀ ପାଇଁ କିପରି ଅରଣ୍ୟ ପଛରେ ଅଛି?" "ଯେ ଲୋକ ଲୋକୀକ କାର୍ଯ୍ୟ କରେନାହିଁ, ଅରଣ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ, ସେଠି ପାଇଁ ଗ୍ରାମ ପଛରେ ରହିଯାଏ।" "ଯିଏ ଅଗ୍ନି ଓ ନିଶ୍ଚିତ ଆଶ୍ରୟ ଛାଡ଼ି, ପରିବାର ରହିତ ଭାବରେ ଘୁଞ୍ଚିଏ, ତାଙ୍କୁ ଯେତେ ଦରକାର କମ୍ବଳ, କେବଳ ତାହା ଚାହିଁବା ଉଚିତ।" "ଯିଏ ଜୀବନ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଯେତେ ଦରକାର ତତ୍ତିକି ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଁ, ସେଠି ପାଇଁ ଗ୍ରାମରେ ବସିଲେ ଅରଣ୍ୟ ପଛରେ ରହିଯାଏ।" "କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଇଚ୍ଛା ଛାଡ଼ି, କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମୌନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ।" "ଯିଏ ସଦା ଦାନ୍ତ ପରିଷ୍କାର, ନଖ କଟା, ସ୍ନାନ କରିଥିବା, ଶୁଭ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ, କଳା ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେକୁ କିଏ ସମ୍ମାନ କରିବେନାହିଁ?" "ଯେ ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ, ଦେହ ଶୁକ୍ଳ, ମାଂସ, ହାଡ଼, ରକ୍ତ ଶୁଷ୍କ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଛାଡ଼ି, ମୌନରେ ନିଷ୍ଠିତ, ସେ ଦୁଇ ଲୋକ ଜିତିଥାଏ।" "ଏପରେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଗାଈ ପରି ମୁଁହରେ ଖାଦ୍ୟ ନେଇ ଖାଏ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କର ଅମୃତତ୍ୱ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।" ଏଥିରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସିଲା—"ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ପ୍ରଥମେ ଦେବତା ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ? ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଏହି ଉଦ୍ୟମୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ?" "ଯିଏ ଗୃହସ୍ଥ ଓ କାମନାରେ ଲଗ୍ନ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହି, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ଭିକ୍ଷୁ ଭଳି ଗ୍ରାମରେ ଘୁଞ୍ଚିଏ, ସେ ପ୍ରଥମେ ଦେବତା ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ।" "ଯଦି ଜଣେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ନୁହଁନ୍ତି କିମ୍ବା ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ ଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେଠି ଏହି ଦୁଃଖ ଭୋଗି ସଂଯମ ତପ କରିବା ଉଚିତ।" "ଯାହା କଠୋର, ତାହା ଅଯୋଗ୍ୟ; ଯିଏ ଲାଭ ଆଶା ଛାଡ଼ି ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠିତ, ସେ ରାଜା ନୁହଁନ୍ତି, ଏହା ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ଏହା ଧ୍ୟାନ, ଏହା ଉତ୍ତମତା।" ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଦୂତ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ମହାରାଜ, ଆଜି କିଏ ଆପଣକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି? ଆପଣ ଯୁବକ, ମାଳାପିଣ୍ଡ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶୋଭାମୟ—କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି? କି ଏଠି ଆପଣଙ୍କର ରାଜସ୍ଥାନ ଅଛି?" "ଯିଏ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୋଇଛି, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀର ନରକକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀକୁ ପତିତ ହେବେ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହା କହିବା ପରେ, ମୁଁ ପତିତ ହେବି; ବ୍ରହ୍ମାଲୋକର ରକ୍ଷକମାନେ ମୋତେ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛନ୍ତି।" "ପୁଣ୍ୟବାନ୍ମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ପତନ ସହ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଯୁକ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି; ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଏହି ବର ପାଇଛି, ମହାରାଜ, ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ପତିତ ହେବି।