ମୁଁ ତୁମ ସଂଯୋଗ ସ୍ଥଳ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲି, ଏବଂ ଏଠାରେ ଆସିଲି, ତୁମ ସଂଯୋଗ ସ୍ଥଳର ଗନ୍ଧ ଓ ଧୂଆଁ ଦେଖି ଚିହ୍ନିଲି। ଏହିଦିନ ମୁଁ ନନ୍ଦନବନରେ ବିବିଧ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଲକ୍ଷ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିଥିଲି; କିନ୍ତୁ କୃତୟୁଗର ସ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କିଏ ତୁମେ ଏହା ଛାଡ଼ି ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲ? ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଯେପରି ବିତ୍ତ ଶେଷ ହେଲେ, ଆତ୍ମୀୟ, ବନ୍ଧୁ, ଓ ନିଜ ଲୋକମାନେ ସାଥ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯେତେବେଳେ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୁଏ, ଦେବମଣ୍ଡଳୀମାନେ ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକକୁ ତୁରନ୍ତ ତ୍ୟାଗ କରିଦିଅନ୍ତି। କିପରି ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୁଏ? ମୋ ମନ ଏହା ନେଇ ବହୁତ ଅସ୍ଥିର। କିଏ ବିଶିଷ୍ଟ, କିଏ କାହା ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି? ଏହା ମୋତେ କୁହ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଭାବେ ମନେ କରେ। ହେ ରାଜା, ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀର ନରକକୁ ପଡ଼ିଯାଆନ୍ତି, ଦୁଃଖ କରି କରି; ଏବଂ ମୃତ ଶରୀର ପଶୁ, ଶ୍ୱାନ, କାଉଁ ଓ କାଗଜିନ୍ଦା ପାଇଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ନିନ୍ଦନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ସବୁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି, ଯଦି ଆଉ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁ, ମୋତେ ପଚାର। ପକ୍ଷୀ, ଗୃଧ୍ର, ପିଉଁ, ଓ କୀଟମାନେ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି, କିପରି ଏହା ଘଟେ? ଏମିତି କିପରି ହୁଏ? ଏହି ପୃଥିବୀର ନରକ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମୁଠାରୁ ଶୁଣୁଛି। ଶରୀର ଛାଡ଼ି, କର୍ମର ଫଳ ଦେଖି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଭାବେ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି। ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀ ନରକକୁ ପଡ଼ିଯାଆନ୍ତି, ଅନେକ ବର୍ଷ ଯିବାକୁ ବୁଝିପାରନ୍ତିନାହିଁ। ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଆକାଶରେ, ଏବଂ ଏଠି ଅଶୀ ହଜାର ବର୍ଷ ପଡ଼ିଯାଆନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ପଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି ଓ ଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ପୃଥିବୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାଡ଼ି ଦିଆଯାନ୍ତି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି, କିପରି ଏହା ଘଟେ? ସେମାନେ କିପରି ଏପରି ହୁଏ? ସେମାନେ କେମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, କିପରି ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି? ରକ୍ତ, ଶୁକ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ପୁରୁଷର କାମ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଏବଂ ଏଭଳି ଗର୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ଗଛ, ଔଷଧି, ଜଳ, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ, ଚତୁର୍ପଦ ଓ ଦ୍ୱିପଦ ପ୍ରାଣୀମାନେ—ସମସ୍ତେ ଏଭଳି ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଗର୍ଭ ଏଠାରେ ଆଉ ଏକ ଶରୀର ପାଉଛି କି, କିମ୍ବା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ? ମୁଁ ସନ୍ଦେହରେ ପଚାରୁଛି, ମଣିଷ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ବେଳେ କିପରି ହୁଏ? ଶରୀର ଓ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦୃଷ୍ଟି, ଶ୍ରବଣ, ଚେତନା କିପରି ମିଳେ? ମୋତେ ସବୁ କୁହ, ପିତା, କାରଣ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି। ବାୟୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଗର୍ଭକୁ ଶୁକ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପ ସହିତ ଏଣିକି ନେଇଯାଏ; ସେଠାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ନିଜ ଅଂଶ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଗର୍ଭକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଜନ୍ମ ହେବା ସମୟରେ, ଚେତନା ଆସେ; ପରେ ଲୋକ କାନରେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଥାଏ, ଚକ୍ଷୁରେ ରୂପ ଦେଖେ। ନାକରେ ଗନ୍ଧ, ଜିଭରେ ରୁଚି, ଚର୍ମରେ ସ୍ପର୍ଶ ଓ ମନରେ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଲଭେ। ଏହି ଆଠଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶରୀରରେ ସଂଚିତ ଅଛି। ଏହି ଲୋକ ଥିଲେ, ଜଳାଇଦିଆ, ପୋତିଦିଆ କିମ୍ବା ପେଲାଇଦିଆ ହେଲେ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିଲେ, ସେ ପରେ କିପରି ନିଜକୁ ଅନୁଭବ କରେ? ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି, ଶୁଏଥିବା ମାନେ ଭଲ ଓ ଖରାପ କର୍ମ ବିଚାର କରି, ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରେ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ପାପ ଅନୁଯାୟୀ ଅନ୍ୟ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ନିର୍ମଳ କର୍ମ କରୁଥିବାମାନେ ଭଲ ଗର୍ଭ ପାଆନ୍ତି; ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରୁଥିବାମାନେ ଖରାପ ଗର୍ଭ ପାଆନ୍ତି। କୀଟ ଓ କୀଟାଦି ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି; ଏହା ଆଉ କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ। ଚତୁର୍ପଦ, ଦ୍ୱିପଦ, ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ—ସମସ୍ତେ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି; ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି। ଆଉ କଣ ପଚାରିବ, ହେ ରାଜା? କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ପାଏ—ତପସ୍ୟା କି ଜ୍ଞାନ? ସବୁ କୁହ, ଯେପରି ଏକ ଲୋକ ଶୁଭ ଲୋକକୁ ଅନୁକ୍ରମେ ପ୍ରାପ୍ତି କରିପାରିବ। ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ଶାନ୍ତି, ନିଜ ସଂଯମ, ଲଜ୍ଜା, ସରଳତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା—ଏହି ସାତଟି ମହାଦ୍ୱାର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ ବୋଲି ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି। ଏହା ସବୁ ତପସ୍ୟାରେ ନିମିତ୍ତ, କିନ୍ତୁ ଅଭିମାନ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ହେଲେ, ଅନ୍ଧକାରରେ ଲିନ୍ ହୋଇ ନାଶ ପାଉଛି—ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହିପରି କହନ୍ତି। ଯିଏ ନିଜକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବି, ଅନ୍ୟର ମାନ ନଷ୍ଟ କରେ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ଫଳ ପାଉନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଲୋକ ସୀମିତ ରହିଯାଏ। ଚାରିଟି ଅପରାଧ କରିଲେ ଭୟ ଆସେ: ଅଭିମାନ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ଯଜ୍ଞ, ମୌନ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଦାନ। ଯିଏ ସମ୍ମାନ ପାଏ, ସେ ଅତି ଖୁସି ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଅପମାନରେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ନୀତିବାନ୍ ଲୋକ ନୀତିବାନ୍ ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; ଦୁଷ୍ଟମାନେ କଦାପି ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ମନ ପାଉନ୍ତିନାହିଁ। “ଦିଅ," "ଯଜ୍ଞ କର," "ଅଧ୍ୟୟନ କର," "ଶୁଣ”—ଏହି ସବୁ ଭୟ ରହିତ, ସବୁବେଳେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଆଶ୍ରୟକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ମନରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ମାନ ସହିତ; ସେମାନେ ସେହି ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ସହ ଏକତ୍ୱରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାନ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏବେ ଏହା ପଚାରାଯାଉଛି: ଗୃହସ୍ଥ କିପରି ଦେବତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି? ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଅଚାର୍ୟ ଓ ଵନପ୍ରସ୍ଥ କିପରି ପାଆନ୍ତି? ଯିଏ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ଗୁରୁସେବା କରେ, ସକାଳେ ଉଠେ, ସବୁଠାରୁ ଶେଷରେ ଶୋଏ, ମୃଦୁ, ସଂଯମୀ, ଧୃଢ଼, ଜାଗ୍ରତ ଓ ନିଜ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ୍, ସେହି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସଫଳ ହୁଏ। ଯିଏ ଧର୍ମପରାୟଣ ଭାବେ ଧନ ଉପାର୍ଜନ କରି, ଯଜ୍ଞ କରେ, ଦାନ ଦେଉଛି, ଅତିଥିକୁ ଭୋଜନ ଦେଉଛି, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦେଉଥିବା ନିଅନ୍ତିନାହିଁ, ସେହି ଗୃହସ୍ଥ ପାଇଁ ଏହି ପୁରାତନ ଶିକ୍ଷା।