ଏହି କଥାରେ ପ୍ରଥମେ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ—ମନୁଷ୍ୟ କେବେ ଅପବାଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା କଠୋର କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅପରିପକ୍ୱ କିମ୍ବା ଅଧମଙ୍କୁ କିଛି ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟ ପାଆନ୍ତି ଏମିତି କଥା କେବେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଲୋଭରେ ପଡ଼ି କଠୋର କଥା କହିବା ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ। ଯିଏ ଅପବାଦ କରେ, ଦୁଷ୍ଟ କଥା କହି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କଠିନ ଶବ୍ଦରେ ଆଘାତ କରେ, ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଅଭାଗୀ, କାରଣ ତାଙ୍କର ମୁହଁରେ ବିନାଶ ବନ୍ଧା ଅଛି। ଏହିପରି ଲୋକଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍, ପଛରୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ଭଲମାନେ କଠୋର କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସହିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଭଳି ଚରିତ୍ର ଧାରଣ କରି, ନିଜ ଆଚରଣ ଉତ୍ତମ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ମୁହଁରୁ ବାହାରିଥିବା କଥା ତୀର ଭଳି ହୁଏ—ଏହିପରି କଥା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଥିବା ଲୋକ ତିନି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଜୀବନ ନାଡ଼ୀକୁ ଆଘାତ କରେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଏପରି କଥା କେବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ତିନି ଜଗତରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିଳନ, ଦାନ ଓ ମଧୁର କଥା ଯେପରି ହୁଏ, ଏମିତି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଏକତା ନାହିଁ। ତେଣୁ ସଦା ସୁମଧୁର କଥା କହିବା ଉଚିତ୍, କଠୋର କଥା କେବେ ନୁହେଁ; ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇବା, ଦାନ କରିବା ଓ ଶାପ କେବେ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଘଟଣା ଆସେ। ରାଜା ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଗୃହ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରାଯାଏ—ହେ ନହୁଷ ପୁତ୍ର, କିଏ ଏମିତି ତପସ୍ୟା କରିଛି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଯୟାତିଙ୍କୁ ସମ କରାଯାଏ? ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ମିଳେ—ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ କିମ୍ବା ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ ତପସ୍ୟାରେ ସମ କିଏ ଅଛନ୍ତି? ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସମ, ଉତ୍ତମ କିମ୍ବା ଅଧମଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲ, ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ଶକ୍ତି ଜାଣିଲ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏବେ ତୁମର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶେଷ ହେଲା, ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେଲା, ଏବେ ତୁମେ ପତିତ ହେଲା। ମୁଁ ଦେବତା, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିଥିଲି, ତେଣୁ ମୋର ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ କ୍ଷୟ ହେଲା। ଦେବଲୋକ ହରାଇ, ମୁଁ ଏବେ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପତିତ ହେବାକୁ ଚାହେଁ। ତୁମେ ଏବେ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପତିତ ହେଲ, ରାଜା, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ପୁଣି ସ୍ଥାନ ପାଇପାରିବ। ଏହି କଥା ଜାଣି, ଯୟାତି, ସମ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମଙ୍କୁ କେବେ ଅବହେଳା କରିବ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଯୟାତି ଅମରତ୍ୱର ରାଜାଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରୁ ପତିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହାରାଜ ଋଷି ଅଷ୍ଟକ, ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ପଚାରିଲେ—କିଏ ତୁମେ, ଯେଉଁଠି ତୁମର ରୂପ ବାସବ ସମାନ, ନିଜ ତେଜରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିତ, ମେଘ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ତୁମେ ପଡ଼ୁଛ? ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥରୁ ପଡ଼ୁଛ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଅପାର ତେଜ ରହିଛି, ଏହି କ’ଣ ପଡ଼ୁଛି? ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି। ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଖିଛୁ, ଦେବମାନଙ୍କ ପଥରେ ସ୍ଥିତ, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସମ ତେଜ ରହିଛି, ଏହିପାଇଁ ଆମେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଛୁ, ତୁମ ପତନର କାରଣ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଆମେ କେହି ତୁମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ସାହସ କରୁନାହିଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ପଚାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, କିଏ ତୁମେ, କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ଭୟ ଛାଡ଼, ଦୁଃଖ ଓ ଭ୍ରମ ତ୍ୟାଗ କର, ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସଜ୍ଜନମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସୁଖ ହରାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ଆଶ୍ରୟ। ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅମର ରାଜା ସମାନ। ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ, ତୁମେ ସମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ। ଅଗ୍ନି ଦାହନରେ, ପୃଥିବୀ ଗ୍ରହଣରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୀପ୍ତିରେ ପ୍ରଧାନ; ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ଆସେ, ସେ ପ୍ରଧାନ। ଏବେ ଯୟାତି ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଇ କହିଲେ—ମୁଁ ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୟାତି, ପୁରୁଙ୍କ ପିତା। ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଅବହେଳା କରିଥିଲି, ତେଣୁ ଦେବ ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଲୋକରୁ ପତିତ ହୋଇଛି, ମୋର ପୁଣ୍ୟ ଅତି କମ୍। ମୁଁ ବୟସରେ ତୁମଠାରୁ ବଡ଼, ତେଣୁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରିନାହିଁ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଜନ୍ମରେ ବଡ଼, ସେଉଁଠି ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ତୁମେ କହିଲ, 'ମୁଁ ବୟସରେ ବଡ଼', କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଉନ୍ନତ, ସେଇ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗୌରବ ପାଏ। ଧର୍ମ ବିରୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାପ, ଏହିପରି ଲୋକ ଅଧୋ ଲୋକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି। ଧର୍ମପରାୟଣ ଅଧର୍ମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତୁମେ ତାଙ୍କର ବିପରୀତ କଥା କହିଛ। ମୋ ପାଖରେ ବହୁତ ଧନ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ଏହି ଦଶାକୁ ଆସିଛି। ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ତାରେ କାମ କରେ, ସେ ବୁଝିପାରେ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହିପରି ପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଜଗତରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ଜୀବ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ନିୟତିର ଅଧୀନ, କାର୍ଯ୍ୟଶକ୍ତି ହରାଇଯାଏ; ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟ ମିଳେ, ତାହା ପାଇ ଜ୍ଞାନୀ ଚିନ୍ତିତ ହେଉନାହିଁ, କାରଣ ଭାଗ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ବଳବାନ୍। ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ, ଯାହା ଆସେ, ତାହା ନିୟତି ଦ୍ୱାରା, ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଭାଗ୍ୟକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବି, କେବେ ଦୁଃଖିତ କିମ୍ବା ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦୁଃଖରେ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସୁଖରେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜ୍ଞାନୀ ସଦା ସମଭାବ ରହିବା ଉଚିତ୍, ଭାଗ୍ୟକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବି, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦରେ ଅତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଭୟ ଆସିଲେ ମୁଁ କେବେ ଭ୍ରମିତ ହେଉନାହିଁ, ଅଷ୍ଟକ, ମୋର ମନରେ କେବେ ଦୁଃଖ ଆସେନାହିଁ; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମୋ ପାଇଁ ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେହିପରି ହେବି—ଏହିପରି ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରେ। ପସିନାରୁ, ଅଣ୍ଡାରୁ, ଅଙ୍କୁରରୁ, ଉରଗ, କୀଟ, ମାଛ, ପାଥର, ଘାସ, କାଠ—ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅବସାନ ଆସିଲେ, ନିଜ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।