ହେ ରାଜା, ସେ ଧୀର ରାଜା ଏକହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏପରି ଜୀବନ ଚାଲାଇଲେ—କେବଳ ପାଣି ପିଇ ଜୀବନ ଧାରଣ କଲେ, ତିନି ବର୍ଷ ଯାଏଁ ମନ ଓ ବାଣୀକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ରହିଲେ। ତାପରେ ସେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ବାୟୁ ଖାଇ ଅକ୍ଷୟ ତପସ୍ୟା କଲେ, ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବର୍ଷ ତପ କରିଲେ। ଏହାପରେ ଛଅ ମାସ ଯାଏଁ ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, କେବଳ ବାୟୁ ଖାଇ ରହିଲେ। ତାଙ୍କର ଧର୍ମ, ତପସ୍ୟା ଓ ନାମ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏଭଳି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟାରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ମିଳିଲା, ସେ ବିଭିନ୍ନ ଲୋକକୁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ। ସ୍ୱର୍ଗରେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ବାସ କଲେ, ତିରିଶି ଦେବତା, ସାଧ୍ୟ, ମରୁତ୍, ଓ ବସୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ସେଠାରୁ ପୁଣି ସେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କର ନିୟମିତ ଚରିତ୍ର ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଲେ। ଏମିତି ଏକଦିନ ରାଜାୟୟାତି ଶକ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। କଥାର ଶେଷରେ ଶକ୍ର, ଏହି ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଯେତେବେଳେ ତୁମେ, ପୁରୁଙ୍କ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ବୃଦ୍ଧତ୍ୱ ନେଇ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିଲେ, ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଦାନ କରିଲେ, ସେତେବେଳେ କ’ଣ କହିଥିଲେ? ସତ୍ୟ କହ।" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇ, ଯୟାତି କହିଲେ: “ଲୋକମାନଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ କହିଲି: 'ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଭୂମି ତୁମର। ପୃଥିବୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ତୁମେ ରାଜା, ତୁମ ଭାଇମାନେ ସୀମାନ୍ତରେ ପାଳନକର୍ତ୍ତା।'" ଆଉ କହିଲେ: "କ୍ରୋଧହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ରୋଧୀ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ଷମାଶୀଳ ଅକ୍ଷମାଶୀଳ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଅମାନବ ମଧ୍ୟରେ ମାନବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" "ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଅପମାନ ହୁଏ, ସେ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଇ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଅପମାନ ସହିବା; ଏହିପରି ବ୍ୟକ୍ତି ଅପମାନକାରୀକୁ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧ୍ଵନ୍ସ କରି, ଶୁଭ ଫଳ ଲାଭ କରେ।" "କୌଣସି ଦୂଷଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କୌଣସି କ୍ରୂର କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅଧମରୁ କିଛି ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଭୟ ଜନକ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା କଠିନ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ଯିଏ ନିଜ କଥାରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କାଣ୍ଟା ପରି ଆହତ କରେ, ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପମୃଦ୍ଧ, ତାଙ୍କର ମୁଁହରେ ଧ୍ଵଂସ ବନ୍ଧାଇଥାଏ।" "ଧର୍ମଶୀଳମାନେ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛନ୍ତି, ପଛରୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେ ସଦା ଶୁଭ ଲୋକଙ୍କ କଠିନ କଥା ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସହିଥାଏ, ଏବଂ ଶିଳ୍ପ ଓ ଚରିତ୍ର ରକ୍ଷା କରେ।" "ବାଣ ପରି ଶବ୍ଦ ମୁଁହରୁ ବାହାରିଯାଏ, ଯେଉଁମାନେ ଏହାରେ ଆହତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ତିନି ଦିନ ଦୁଃଖିତ ରହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା କେବେ ମୂଳ ଅଙ୍ଗକୁ ଆହତ କରେନାହିଁ; ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ତିନି ଲୋକରେ ଏପରି ଏକତା, ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ରତା, ଦାନ ଓ ମୃଦୁ କଥା ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠି ନାହିଁ।" "ଏହିପରି, ସଦା ମୃଦୁ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍, କ୍ରୂର କଥା କଦାଚିତ୍ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ, ଦାନ ଓ କଦାଚିତ୍ ଶାପ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ଏଭଳି ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାଜା ଘର ତ୍ୟାଗ କରି ବନକୁ ଗଲେ। ଏହିଠାରେ, ଶକ୍ର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ନହୁଷନନ୍ଦନ, କାହାର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଯୟାତିଙ୍କୁ ସମ କେହି ଅଛନ୍ତି?" ଯୟାତି କହିଲେ: "ଦେବତା, ମାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୋ ତପସ୍ୟାକୁ ସମ କେହି ନାହାନ୍ତି।" "ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସମାନ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅଧମଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଜାଣିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତୁମର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ, ତୁମେ ଏବେ ପତିତ।" "ଦେବ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମାନବମାନଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିଥିଲି, ତେଣୁ ମୋ ସ୍ୱର୍ଗ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ଦେବତାଙ୍କ ଲୋକ ହରାଇ, ଏବେ ଧର୍ମଶୀଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପତନ ଚାହୁଁଛି।" "ତୁମେ ଧର୍ମଶୀଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପତିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ପୁନି ପଦବୀ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ। ଏହା ଜାଣି, ଯୟାତି, ସମାନ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ଏପରି ଯୟାତି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପତନ ଦେଖି ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ରାଜା ଋଷି ଅଷ୍ଟକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "କିଏ ତୁମେ, ଯୁବକ, ଯାହାର ଆକୃତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ, ନିଜ ତେଜରେ ଅଗ୍ନି ପରି, ମେଘପରି ଅଲୋକିକ ଭାବେ ପତିତ? ଆମେ ଦେଖୁଛୁ, ସୂର୍ୟ ମାର୍ଗରୁ ପତିତ ହେଉଛ। ତୁମର ତେଜ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ୟ ସମ, କି ଏହି ଅଲୋକିକ ପତନ? ସମେତେ ଅବାକ ହୋଇ ତୁମକୁ ନେଇ ଅନ୍ଦାଜ କରୁଛନ୍ତି।" "ଦେବମାର୍ଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ତୁମକୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ ସମ ତେଜ ଦେଖି, ଆମେ ଏଠାରେ ଆସିଛୁ, ତୁମର ପତନ କାରଣ ଜାଣିବାକୁ।" "ଆମେ କେହି ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ସାହସ କରୁନାହିଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ କିଏ ଆମେ, ତାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରୁନାହିଁ। ରୂପବାନ, କିଏ ତୁମେ, କାହିଁକି ଏଠାରେ ଆସିଛ?" "ଭୟ ଛାଡ, ଦୁଃଖ ଓ ଅସ୍ମିତା ତ୍ୟାଗ କର, ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ରୂପବାନ। ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।" "ଧର୍ମଶୀଳମାନେ ସଦା ଦୁଃଖିତଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅମରପତି ସମ। ସମସ୍ତ ଜୀବ, ଚରାଚର, ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ—ତୁମେ ସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।" "ଅଗ୍ନି ଦାହରେ, ପୃଥିବୀ ଗ୍ରହଣରେ, ସୂର୍ୟ ଆଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମଶୀଳମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ଆସେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" ତେବେ ଯୟାତି କହିଲେ: "ମୁଁ ନହୁଷପୁତ୍ର, ପୁରୁଙ୍କ ପିତା ଯୟାତି। ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଅବମାନ କରିଥିଲି, ତେଣୁ ଦେବ ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଲୋକରୁ ପତିତ ହୋଇଛି, ଅଳ୍ପ ପୁଣ୍ୟ ସହିତ।" "ମୁଁ ବୟସରେ ତୁମଠାରୁ ବଡ, ତେଣୁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରିନାହିଁ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଜନ୍ମରେ ଯିଏ ବଡ, ସେ ସମ୍ମାନ ପାଇଥାଏ।" ଅଷ୍ଟକ କହିଲେ: "ବୟସରେ ବଡ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ସେଇ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ।" "ଅଧର୍ମ କରିବା ପାପ, ଯେଉଁମାନେ ଏହିପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ। ଧର୍ମଶୀଳମାନେ ଅଧର୍ମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତୁମେ ଏହିପରି କଥା କହିଛ।