ଏହାପରେ କହାଯାଏ, ରାଜା ଯୟାତି ରାଜା ବସୁମତ, ଅଷ୍ଟକ, ପ୍ରତର୍ଦନା ଓ ଶିବିଙ୍କ ସହିତ ଦେବମଣ୍ଡଳରେ ଏକାଠି ହେଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଏହି ରାଜା କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପୁନଃ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ? ଇନ୍ଦ୍ର କିପରି ତାଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ ଖସାଇଲେ? ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ଆପଣ ମନ୍ଦିରରେ ବସିଥିବା ଦେବ ଋଷିମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ କଥା ଭାବରେ କହିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ। ଯୟାତି, ଭୂମିର ରାଜା, ଦେବମହାରାଜ ଭଳି, କୁରୁ ବଂଶକୁ ପୋଷଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ତେଜ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ବ୍ୟାପକ କୀର୍ତି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସତ୍ୟବାଦିତା ଓ ଅପାର ବଡ଼ ମାନ୍ୟତା ଥିଲା। ଏହି ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆପଣ ଦେବତାମନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓ ପୃଥିବୀରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାଦାନ କଥା କହିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ। ଏଉଁ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଯୟାତିଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଘଟିଥିବା ସବୁ କଥା କହିବି, ଯାହା ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ ଓ ପାପ ନଶ୍ୱ ହୁଏ। ଯୟାତି, ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ସବୁଠୁ ଅପରିପକ୍ୱ ପୁଅ ପୂରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରି, ସନ୍ତୋଷ ପୂର୍ବକ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ଯଦୁଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନିଜ-ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦେଇ ରାଜା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିଲେ, ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରିଲେ। ସ୍ୱୟଂ ନିଜକୁ ଅନୁଶାସିତ କରି, କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରି, ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ଦେଇ, ଅରଣ୍ୟବାସୀର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିକୁ ନିୟମିତ ଅନ୍ନଦାନ କରିଲେ। ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟ ଉପଜୁକ୍ତ ଦାନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରି, ଅନ୍ନ ଚୟନ କରି ନିଜ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅନ୍ନ ଖାଇ ନଥିଲେ, ବଳକି ଅବଶିଷ୍ଟ ଅନ୍ନ ଖାଇଥିଲେ। ଏପରି ଜୀବନ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିଥିଲା; ତିନି ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ମନ ଓ ଭାଷାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଯାପନ କରିଥିଲେ। ଏହାପରେ ଏକ ବର୍ଷ ପାଇଁ କେବଳ ବାୟୁ ଖାଇ ଅନ୍ନ ନ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରିଥିଲେ; ଆଉ ଏକ ବର୍ଷ ପାଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହାପରେ ଏକ ପାଉ ଉପରେ ଷଣ୍ମାସ ପାଇଁ କେବଳ ବାୟୁ ଖାଇ ରହିଲେ। ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ଓ କୀର୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ତିନି ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ଅତିକ୍ରମ କରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯୟାତି ଦେବମାନେଙ୍କ ନିବାସସ୍ଥାନରେ ବସିଲେ, ତିରିଶି ଦେବ, ସାଧ୍ୟ, ମାରୁତ, ଓ ବସୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ। ଦେବମାନେଙ୍କ ଲୋକରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଗଲେ, ନିୟମିତ ଓ ନିଜକୁ ଅନୁଶାସିତ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଏଠାରେ ରହିଲେ। ଏକ ଦିନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଯୟାତି ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଏହି ଉତ୍ତରାଧିକାର ରେ ଶକ୍ର ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ପୂରୁ ତୁମ ଆକୃତି ଧରି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଡ଼ିଲେ; ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ପରେ, କିପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ? ସତ୍ୟ କଥା କହ।" ଯୟାତି କହିଲେ, "ଲୋକମାନେଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ ପୂରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରି, କହିଲି—'ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଭୂମି ତୁମର; ପୃଥିବୀର ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ରାଜା, ତୁମ ଭାଇମାନେ ପରିଧିରେ ରାଜା।'" "କ୍ରୋଧ ନଥିବା ଲୋକ କ୍ରୋଧୀ ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ସହିଷ୍ଣୁ ଅସହିଷ୍ଣୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ଅମାନବ ମଧ୍ୟରେ ମାନବ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଅଶିକ୍ଷିତ ଠାରୁ ଶିକ୍ଷିତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।" "ଅପମାନ ପାଇଲେ ଉତ୍ତର ଦେଉ ନାହିଁ; ସହିଯାଏ; ଅପମାନକାରୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଶୁଭ ଲାଭ କରେ।" "କୌଣସି ଲୋକ କ୍ଷୁଦ୍ର କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କ୍ରୂର ଶବ୍ଦ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କ୍ଷୁଦ୍ର ଠାରୁ କିଛି ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଭୟ ଦେଉଥିବା କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଲୋଭ ଭିତିରେ କ୍ରୂର ଶବ୍ଦ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ଯେଉଁ ଲୋକ କ୍ରୂର ଶବ୍ଦ କହି, ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଥିଅ ଭଳି ଶବ୍ଦରେ ଆଘାତ କରେ, ସେ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଅଭାଗୀ; ତାଙ୍କର ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ବୋଝା ଭରିଛି।" "ସତ୍କର୍ମୀ ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍; ସେମାନେ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କରିବେ; ସତ୍କର୍ମୀଙ୍କ କ୍ରୂର ଶବ୍ଦ ସହିବା ଉଚିତ୍; ସଦା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଚରଣ ରଖିବା ଉଚିତ୍।" "ବାଣ ଭଳି ଶବ୍ଦ ମୁଁ ଠାରୁ ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଦିଅଯାଏ; ଏହି ଶବ୍ଦରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ଲୋକ ତିନି ଦିନ ଦୁଃଖ ପାଇଥିବେ, ତେବେ ଏହି ଶବ୍ଦ ଅନ୍ୟଙ୍କର ମୂଳ ଆଘାତ କରେ ନାହିଁ; ଜ୍ଞାନୀ ଏପରି ଶବ୍ଦକୁ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଉ ନାହିଁ।" "ତିନି ଲୋକରେ ଏପରି ଏକତା ନାହିଁ—ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ରତା, ଦାନ ଓ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ।" "ଏହିପାଇଁ, ସଦା ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ କହିବା ଉଚିତ୍; କ୍ରୂର ଶବ୍ଦ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଶାପ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାଜା, ତୁମେ ଘର ତ୍ୟାଗ କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଛ। ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ—ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର, କିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଯୟାତିଙ୍କ ସମାନ?" "ଦେବ, ମାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମହାଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଦେଖୁଁ ନାହିଁ କିଏ ମୋ ତପସ୍ୟାରେ ସମାନ।" "ତୁମେ ସମାନ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, କିମ୍ବା ଅଧମଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିଥିଲା; ତାଙ୍କର ଏକାତ୍ମ ଶକ୍ତି ଜାଣି ନଥିଲା; ଏହିପାଇଁ ତୁମ ଲୋକ ଶେଷ; ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୋଇ ଆଜି ତୁମେ ଖସିଗଲା।" "ମୁଁ ଦେବ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମାନବମାନେଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିଥିଲି; ତାହାର ପରିଣାମରେ ମୋ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ କ୍ଷୟ ହୋଇଛି। ଦେବ ଲୋକରୁ ବଞ୍ଚିତ, ଦେବମହାରାଜ, ମୁଁ ଧର୍ମୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପତିତ ହେବାକୁ ଚାହେଁ।" "ତୁମେ ଧର୍ମୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପତିତ ହେଲା, ରାଜା; ସ୍ଥାନ ହାରାଇଲା, ତେବେ ଏଠାରେ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ। ଏହି ଜାଣି, ଯୟାତି, ସମାନ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ଏହାପରେ ଯୟାତି ଦେବମହାରାଜଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରୁ ପତିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ପତିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଅଷ୍ଟକ ରାଜା ଋଷି, ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— "ତୁମେ କିଏ, ଯୁବକ, ଯାହାର ଆକୃତି ବସବା ସମାନ, ତୁମ ତେଜ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରଭା ପରି, ତୁମେ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମେଘ ପରି ପତିତ ହେଉଛ, ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ?" "ସୂର୍ଯ୍ୟର ମାର୍ଗରୁ ତୁମେ ଖସିଯାଉଛ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅପାର ତେଜ ରଖିଛ; ଏହି କଣ ଖସୁଛି? ସମସ୍ତ ଅବାକ, ତୁମ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି।