ସେଇ ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ପିଲାମାନେ ଯେପରି ଭାବରେ ଆଦର ଓ ଭଲପାଇବା ଦେଖାଇଲେ, ସେହି ସତ୍ୟଟିକୁ ବୁଝି ସ୍ତ୍ରୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠା କଥା କହିଲେ—"ତୁମେ ମୋ ଅଧୀନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ମୋ ପ୍ରତି ଅସନ୍ତୋଷଜନକ କାମ କଲେ? ଏହି ଆଚରଣ ଦାନବମାନଙ୍କ ପରି, ତୁମେ କି ଭୟ ପାଉନାହଁ କି?" ଦେବୟାନୀ ମୃଦୁ ହସରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମୁନିଜନ ଯାହା କହିଥିଲେ ତାହା ସତ୍ୟ। ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ମୁଁ ତୁମକୁ କେବେ ଭୟ କରେନି। ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ରାଜାଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଥିଲି; କାରଣ, ସଖୀଙ୍କର ପତି ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ନିଜର ମଧ୍ୟ ପତି ହେଉଛନ୍ତି। ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଓ ବୟସରେ ବଡ଼, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଆଦର କରିବା ଉଚିତ୍, କିନ୍ତୁ ରାଜା ମୋ ପାଇଁ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ—ତୁମେ ଏହି କଥା ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ କି?" ଦେବୟାନୀ ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ରାଜନ୍, ଆଜି ମୁଁ ଏଠି ରହିବିନାହିଁ; ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ।" ତାଙ୍କ ଚାହେରା କଳା, ଆଖି ଲୁହାରେ ଭିଜା, ହଠାତ୍ ଉଠି ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ରାଜା ବିସ୍ତୃତ ହୃଦୟରେ ସେଠାକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବୟାନୀ ପଛକୁ ଫେରି ଦେଖିଲେନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଆଖି ରୋଷରେ ଲାଲ। ସେ କିଛି କହିଲେନାହିଁ, ଲୁହାରେ ଭିଜା ଚକ୍ଷୁରେ, ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ପିତା କାବ୍ୟ ଉଶନାସଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ତାପରେ ରାଜା ଯୟାତି ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଆଦର ଜଣାଇଲେ। ଦେବୟାନୀ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ—"ଧର୍ମକୁ ଅଧର୍ମ ଦଳିଦେଇଛି, ଅନ୍ୟାୟ ବଢ଼ିଯାଇଛି; ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ଭୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା, ତପସ୍ଵିନୀ ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି। ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ତିନି ପୁଅ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି; ମୋ ଦୁଃଖିତ କନ୍ୟାର ଦୁଇ ପୁଅ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି। ଏହି ରାଜା, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମର ସୀମା ଲଂଘିଛନ୍ତି; କାବ୍ୟ, ଏହି କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହୁଛି।" ଉଶନାସ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ—"ତୁମେ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ହେ ମହାରାଜ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଯେଉଁ କାମ କରିଛ, ତାହା ପ୍ରିୟ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧର୍ମ; ଏହିପରି ଅଧର୍ମର ଫଳ ଅବଶ୍ୟ ମିଳିବ, ଅଜୟ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବ। ଯଦି କେହି ପୁରୁଷ ନାରୀଙ୍କ ଋତୁକାଳ ଚାହିଲେ ତାକୁ ଦେଇନାହିଁ, ସେ ଗର୍ଭ ଘାତକ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହିପରି କଥା କହନ୍ତି। ଯଦି କେହି ନାରୀ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜଣାଇଲେ, ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ ସେଠାକୁ ନ ଯାଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଘାତକ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି।" ଯୟାତି ବିନୟରେ କହିଲେ—"ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣ ବିଚାର କରି, ଅଧର୍ମର ଭୟରେ, ମୁଁ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି କରିନଥିଲି; ଆପଣ ମୋ ଅଧୀନ ନୁହେଁ, ମହାରାଜ। ମିଥ୍ୟା ଆଚରଣରେ ଚୋରି ଘଟେନାହିଁ, ନହୁଷନନ୍ଦନ।" ଏହିପରି କଥା ପରେ, ଉଶନାସ କ୍ରୋଧରେ ଯୟାତିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ; ସେ ତୁରନ୍ତ ଯୌବନ ଛାଡ଼ି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଯୟାତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—"ମୁଁ ଯୌବନରେ ଅତୃପ୍ତ, ଦେବୟାନୀ ପାଇଁ, ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ମୋ ଉପରେ ନ ଆସୁ, ଏହି ଦୟା ଦିଅନ୍ତୁ।" ଉଶନାସ କହିଲେ—"ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କହୁନାହିଁ, ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତୁମକୁ ମିଳିଛି; ଯଦି ଚାହ, ତୁମେ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଅନ୍ୟକୁ ଦେଇପାର।" ଯୟାତି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—"ଯିଏ ମୋତେ ତାଙ୍କ ଯୌବନ ଦେବେ, ସେ ରାଜ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ, ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଉପଭୋଗ କରିବେ; ଏହିପରି ମୋ ପୁଅକୁ ଆପଣ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତୁ।" ଉଶନାସ କହିଲେ—"ନହୁଷନନ୍ଦନ, ଯେପରି ଚାହ, ସତ୍ୟ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦେଅ, ଏହାରେ ତୁମେ ପାପୀ ହେବନାହିଁ। ଯିଏ ତୁମକୁ ଯୌବନ ଦେବେ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପୁତ୍ରପୂତ୍ରାଦିରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜା ହେବ।" ଏହିପରି ଶାପ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ଯୟାତି ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରି ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଓ ପ୍ରଶସ୍ତ ପୁଅ ଯଦୁଙ୍କୁ କହିଲେ—"ପୁଅ, କାବ୍ୟ ଉଶନାସଙ୍କ ଶାପରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଚୁଲିରେ ଚାଁଦି, ଶରୀରେ ଚିରା ଆସିଯାଇଛି, ମୁଁ ଯୌବନରେ ଅତୃପ୍ତ। ତୁମେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ପାପ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମ ଯୌବନ ଦେଉଛ, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିବି। ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମ ଯୌବନ ଫେରାଇଦେବି, ଏବଂ ପୁଣି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ପାପ ଗ୍ରହଣ କରିବି।" ଯଦୁ କହିଲେ—"ଯିଏ ଚୁଲି ଚାଁଦି, ଦାଢ଼ି ଧୂସର, ଦୁଃଖୀ, ଦୁର୍ବଳ, ଶରୀରେ ଚିରା, ଦେଖିବାକୁ କଷ୍ଟଦାୟକ, ଶକ୍ତିହୀନ, ଶୀଘ୍ର କ୍ଷୀଣ, ସେପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ମୁଁ ଚାହେନି। ଏହି ବୟସରେ କୌଣସି କାମ କରିପାରିବା ନାହିଁ, ଯୁବାସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀମାନେ ଅପମାନ କରନ୍ତି—ଏପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ। ତୁମେ ଆଉ ଅନେକ ପୁଅ ଅଛ, ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଅନ୍ୟ ପୁଅକୁ ବାଛନ୍ତୁ।" ଯୟାତି କହିଲେ—"ଯଦି ତୁମେ, ମୋର ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ତୁମ ଯୌବନ ଦେଉନାହିଁ, ତେବେ ଏହି ମାତୃ ସମ୍ପର୍କରୁ ତୁମର ବଂଶ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବ।" ତାପରେ ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତୁର୍ବସୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ପାପ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମ ଯୌବନ ଦେଉଛ, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିବି। ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ତୁମର ଯୌବନ ଫେରାଇଦେବି।" ତୁର୍ବସୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଚାହେନି, ଯାହା ଭୋଗ ନଶ୍ୱ, ଶକ୍ତି, ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ବୁଦ୍ଧି ନଶ୍ୱ କରେ।" ଯୟାତି କହିଲେ—"ଯଦି ତୁମେ, ମୋର ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ତୁମ ଯୌବନ ଦେଉନାହିଁ, ତେବେ ତୁମର ବଂଶ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବ। ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଏମିତି ଜନମରେ ରାଜା ହେବ, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ମିଶ୍ର ଆଚରଣ, ଅଧର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ, ମାଂସ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ତୁମେ ଏମିତି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ କରିବ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୁରୁପତ୍ନୀ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି, ପଶୁ ଜନ୍ମ, ଅପବିତ୍ର ଆଚରଣ, ଚଣ୍ଡାଳ ଓ ପାପୀ ଅଛନ୍ତି।