ଭାର୍ଗବୀ ଏବଂ ରାଜା ଯୟାତି ସହ ଏକାଉଁଥିଲେ, ଏକାଉଁଥିବା ପରେ ହସି ହସି ଆପଣାପଣି ଦେଖିଲେ। ଭାର୍ଗବୀ ସତ୍ୟ ଜାଣିଥିବା ଦେଖି, ସେ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏହା ପରେ ରାଜା ଯୟାତି ଦେବୟାନୀ ସହିତ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—ଯଦୁ ଏବଂ ତୁର୍ବସୁ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ରାଜା ଋଷି ଯୟାତିଙ୍କୁ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବନଙ୍କ ଝିଅ, ତିନିଟି ପୁଅ ଦେଲେ—ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଏବଂ ପୁରୁ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କ ଚମକୁଥିବା ହସ୍ତି ସହ ଯୟାତିଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଏକ ହରିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ କିଛି ଦିବ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶିଶୁମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦ ଭାବେ ଖେଳୁଛନ୍ତି। ଦେବୟାନୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏହି ଶିଶୁମାନେ କାହାର? ଏମାନେ ଦେବପୁତ୍ରମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ତୁମେ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।" ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ଶିଶୁମାନେ ସାଙ୍ଗରେ କହିଲେ, "ତୁମେ କିଏ? ତୁମର ନାମ କଣ? ତୁମ ଜାତି କଣ? ତୁମର ପିତା କି ବ୍ରାହ୍ମଣ?" ଦେବୟାନୀ ସତ୍ୟ କିପରି ଅଛି, ଜାଣିବାକୁ ଚାହାଁଲେ। ସ୍ଥାନୀୟ ଜନାନୀଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଶିଶୁମାନେ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ଶିଶୁମାନେ କହିଲେ, "ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଆମ ପ୍ରମାଣ ମାଆ।" ଏହା କହି ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଦେବୟାନୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେନାହିଁ। ଶିଶୁମାନେ କାନ୍ଦିବାରେ, ସେମାନେ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଏହି ପିଲାମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କେତେ ଭଲ ପାଉଛନ୍ତି ଦେଖି, ସତ୍ୟ ଜାଣି, ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ଅଧୀନ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ତୁମେ ମୋତେ ଅସନ୍ତୋଷ କାରଣ କଣ କଲେ? ତୁମେ ଦାନବ ଚରିତ୍ର ଅନୁସରଣ କରିଛ। କି ଭୟ ନାହିଁ?" ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଆଉ କହିଲେ, "ଋଷି କହିଥିବା ଏହି ସତ୍ୟ, ହସ୍ତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦେବୟାନୀ, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କାମ କରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୟ କରିନାହିଁ। ତୁମେ ରାଜାକୁ ଚୟନ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଥିଲି; କାରଣ, ମିତ୍ରଙ୍କ ପତି ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ ନିଜ ପତି ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି।" "ତୁମେ ମୋପାଖରେ ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ଆଦରିତ; ବ୍ରାହ୍ମଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଏବଂ ବୟସ୍କ। କିନ୍ତୁ ରାଜା ଋଷି ମୋ ପାଖରେ ତୁମେଠାରୁ ଅଧିକ ଆଦରିତ; ତୁମେ ଏହା ଜାଣନାହିଁ କି?" ଦେବୟାନୀ ଏହି କଥା ଶୁଣି, କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ଆଜି ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିବିନାହିଁ; ତୁମେ ମୋପାଖରେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ।" ଦେବୟାନୀ ଦୁଃଖିତ ଭାବେ, କଳା ଏବଂ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକୁ ସହିତ, ଉଠି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପଛରେ ପଛରେ ଚାଲିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବୟାନୀ ଫେରିଲେନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଚକୁ ରୋଷରେ ଲାଲ ହୋଇଥିଲା। ଦେବୟାନୀ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକୁ ସହିତ କିଛି କଥା କହିଲେନାହିଁ, ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ପିତା କାବ୍ୟ ଉଶନାସଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରଣାମ କରି ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉଭେଇ ଦାଉଡିଲେ; ଯୟାତି ମଧ୍ୟ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଦେବୟାନୀ କାବ୍ୟ ଉଶନାସଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଧର୍ମ ଅଧର୍ମରେ ଅଭିଭୃତ; ଅନ୍ୟାୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି; ବୃଷପର୍ବନଙ୍କ ଝିଅ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତପସ୍ୱିନୀ ପରି ଆଚରଣ କରିଛି। ତାଙ୍କୁ ଯୟାତି ତିନିଟି ପୁଅ ଦେଇଛନ୍ତି; ମୋ ଅଭାଗିନୀ ଝିଅର ଦୁଇଟି ପୁଅ ବିଷୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି।" "ଏହି ରାଜା, ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଭାର୍ଗୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଛନ୍ତି; କାବ୍ୟ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହୁଛି।" "ଆପଣ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମହାରାଜା, ତଥାପି ଆପଣ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି; ଏହି କାରଣରେ, ଶୀଘ୍ର ଅଜୟ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟା ଆପଣଙ୍କୁ ଧରିବ।" "ଯେଉଁ ପୁରୁଷ, ନାରୀ ତାଙ୍କ ସମୟ ଚାହିଲେ, ଦେଇନାହିଁ, ସେ ଗର୍ଭ ହନ୍ତା ଭାବରେ ପରିଚିତ; ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ କହନ୍ତି।" "କିନ୍ତୁ ଯଦି ଏକ ପୁରୁଷ, ନାରୀ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ତାଙ୍କ ସମୟ ଚାହିଲେ ଧର୍ମପୂର୍ବକ ମିଳନ କରିନାହିଁ, ସେ ବ୍ରହ୍ମହନ୍ତା ଭାବରେ ପରିଚିତ।" "ଏହି କାରଣ ବିବେଚନା କରି, ଭାର୍ଗୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଧର୍ମ ଭୟରେ, ମୁଁ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାନ କରିଥିଲି।" "କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କରିନାହିଁ; ଆପଣ ମୋ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନୁହଁନ୍ତି, ରାଜା। ମିଥ୍ୟା ଚରିତ୍ର ମାମଲାରେ ଚୋରି ହୁଏନାହିଁ, ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ।" ଏହା ପରେ ରାଗରେ କାବ୍ୟ ଉଶନାସ ଯୟାତିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ; ତୁରନ୍ତ, ଯୟାତି ତାଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥା ଛାଡି ଦୂର୍ବଳ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଯୟାତି, ଦେବୟାନୀ ସହିତ ଯୁବାବସ୍ଥା ଉପରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ, କାବ୍ୟ ଉଶନାସଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ, ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟା ମୋତେ ନ ପ୍ରବେଶ କରୁ।" କାବ୍ୟ ଉଶନାସ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏଠି ମିଥ୍ୟା କହୁନାହିଁ, ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟା ତୁମେ ପାଇଛ; ଯଦି ଚାହଁ, ଏହି ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟା ଅନ୍ୟ ପୁଅକୁ ଦେଇପାରିବ।" "ଯେଉଁ ପୁଅ ମୋତେ ତାଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥା ଦେଇବ, ସେ ରାଜ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତି ଉପଭୋଗ କରିବ; ଏହି ପୁଅକୁ ଆପଣ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତୁ।" "ତୁମେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟା ଦେଇପାରିବ, ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ; ସତ୍ୟ ଭାବେ କର, ତୁମେ ପାପ କରିବନାହିଁ।" "ଯେଉଁ ପୁଅ ତୁମେଠାରୁ ଯୁବାବସ୍ଥା ଦେଇବ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅନେକ ପୁଅ ଦେଇ ଶୁଭ ହେବ।" ଏହି ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟା ପାଇଁ, ଯୟାତି ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅଗ୍ରଜ ଏବଂ ପ୍ରଶସ୍ତିପାତ୍ର ପୁଅ ଯଦୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟା ଏବଂ ଚମ୍ମରେ ଭାଜି, ଶ୍ୱେତ କେଶ ଆସିଛି; କାବ୍ୟ ଉଶନାସଙ୍କ ଶାପରେ ଏହା ହେଉଛି, ମୁଁ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ।" "ତୁମେ, ଯଦୁ, ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟା ଏବଂ ପାପ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମର ଯୁବାବସ୍ଥା ଦେଇ, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବି।" "କିନ୍ତୁ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ମୁଁ ତୁମର ଯୁବାବସ୍ଥା ଫେରାଇଦେବି, ଏବଂ ପାପ ସହିତ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟା ଆଉ ଗ୍ରହଣ କରିବି।