ଯେତେବେଳେ ସଠିକ ସମୟ ଆସିଲା, ସୁନ୍ଦରୀ ଦେବୟାନୀ ପ୍ରଥମେ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହିପରେ, ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କର କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଯୁବତୀ ହେଲେ, ତାଙ୍କର କମଳ ନୟନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଋତୁ ଆସିଗଲା। ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଚିନ୍ତା କରିଲେ—"ମୋ ଋତୁ ଆସିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ବିବାହ କରିବାକୁ କେହି ନାହାନ୍ତି।" ସେ ଆଉ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହେଇ ଭାବିଲେ, "ଏହିପରି କ’ଣ ଘଟିଲା? ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? କିପରି ସଉଖ୍ୟ ପାଇବି? ଦେବୟାନୀ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ତ ନିରର୍ଥକ ଯୁବତା ହୋଇ ରହିଗଲି।" ପୁନି ଭାବିଲେ, "ଯେପରି ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଚୟନ କରିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ କରିବି। ରାଜା ମୋତେ ପୁଅ ଦେବାର ଫଳ ଦିଅନ୍ତୁ—ଏହି ମୋ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ। ଶାୟଦ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଏବେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିବେ।" ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା କିଛି କାମରେ ବାହାରିବା ସମୟରେ ଅଶୋକ ଉଦ୍ୟାନ ପାଖରେ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ଦେଖି ଚମକିଯିବେ। ରାଜାଙ୍କୁ ଏକା ଦେଖି, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସୁନ୍ଦର ହସରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ହାତ ଜୋଡି ବିନୟ କରି କହିଲେ, "ନହୁଷପୁତ୍ର, ଆପଣଙ୍କ ଗୃହରେ କିଏ—ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ଯମ, ବା ଵରୁଣ—ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଅଧିକାର ରଖନ୍ତି?" "ହେ ରାଜା, ଆପଣ ମୋତେ ସଦା ମୋ ଶୋଭା, ବଂଶ, ଓ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚିନିଛନ୍ତି। ଏହିଯୋଗୁଁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି, ଦୟା କରି ଏଠି ମୋ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" ରାଜା କହିଲେ, "ମୁଁ ଜାଣେଇଛି ତୁମେ ଦୈତ୍ୟ ଦୁହିତା ଏବଂ ନିର୍ଦୋଷ। ତୁମ ଶୋଭାରେ ଏକ ସୂଇର ଟିପ୍ପି ଦୌଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ସହ ବିବାହ ସମୟରେ ଶୁକ୍ରମୁନି ମୋତେ କହିଥିଲେ—ଏହି ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କନ୍ୟାକୁ ତୁମେ ଶୟନଗୃହକୁ ଡାକିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ଶର୍ମିଷ୍ଠା ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ହାସ୍ୟ କଥା କୌଣସି ପାପ ନୁହେଁ; ନାରୀମାନେ, ବିବାହ ସମୟରେ, ମୃତ୍ୟୁ ସଂକଟରେ, କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନ ହରାଇଲେ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସ୍ଥିତିରେ ଅସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଏ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଭାବେ କହନ୍ତି; ଏହା ଅସତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏକତାରେ ଅସତ୍ୟ କହିଲେ, ସେ ତଥ୍ୟକୁ ଆଘାତ କରେ।" "ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକାରୀ; ସେ ଅସତ୍ୟ କହିଲେ ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି। ଧନ ପାଇଁ କଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଅସତ୍ୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ଦୁଇଟି ମତ ଅଛି—ସ୍ତ୍ରୀ ପତିଙ୍କ ପ୍ରେମିକା ଓ ପ୍ରଭୁ ଉଭୟ। ବିବାହ ସମତା; ଆପଣ ମୋ ପ୍ରେମିକା କାରଣ ଆପଣ ମୋ ପତି।" "ମୋ ଦାନ କରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅଛି; ଆପଣ ସଉଖ୍ୟ ଚାହାଁନ୍ତି। କହନ୍ତୁ, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?" "ମୋତେ ଅଧର୍ମରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୁଅ ପାଇଁ ଏବଂ ଏହି ଜଗତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିପାରିବି।" "ତିନିଜଣ ଧନହୀନ—ସ୍ତ୍ରୀ, ଦାସ, ପୁଅ; ସେମାନେ ଯାହା ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି, ସେ ସେମାନଙ୍କ ମାଲିକଙ୍କ ହିତେ; ଏହିଯେ ସେମାନଙ୍କର ଧନ।" "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଉପଭୋଗ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ। ଦେବୟାନୀ ଓ ମୁଁ, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଆପଣଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।" ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ସତ୍ୟକୁ ମାନିଲେ, ଏବଂ ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ କରି ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ତା’ପରେ ଦୁଇଁଜଣ ଏକତ୍ର ହେଲେ ଏବଂ ପରସ୍ପର ସମ୍ମାନ କରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଯାଇଯିବେ। ଏହି ସଂଯୋଗରେ, ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ। ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, କମଳନୟନୀ ରାଣୀ ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହି ଭାବରେ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଶୁଭ ହସର ଦେବୟାନୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା, ଦୁଃଖ ଓ ଆତଙ୍କରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି, ଆପଣ କାହିଁକି କାମନାବଶତଃ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ?" ଶର୍ମିଷ୍ଠା କହିଲେ, "ଏକ ବିଦ୍ୱାନ୍, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ବେଦବିଦ୍ ଋଷି ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଥିଲେ। ମୁଁ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଚାହିଁଲି। ମୁଁ କାମନାବଶତଃ ଅନ୍ୟାୟ କରିନାହିଁ, ଶୁଭ ହସରୀ। ଏହିପରି ମୋ ପୁଅ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା; ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।" ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା; ମୋ ମନରେ କୌଣସି କ୍ରୋଧ ନାହିଁ। ଯଦି ଆପଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ବୟସରେ ବଡ଼ ଦ୍ୱିଜରୁ ସନ୍ତାନ ପାଇଛନ୍ତି, ତେବେ ଭଲ।" "ଯଦି ଏହା ଭଲ ଓ ସତ୍ୟ, ଭୟଭିତ ହେ, ଏହି ଦ୍ୱିଜ କିଏ ଏହା କିପରି ଜଣାଯିବ? ତାଙ୍କ ବଂଶ, ନାମ, ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ।" ଶର୍ମିଷ୍ଠା କହିଲେ, "ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଶୁଭ ହସରୀ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଶକ୍ତି ହୋଇନଥିଲା।" ଏହିପରି ପରସ୍ପର କଥା ହେବା ପରେ, ହସି ଭାର୍ଗବୀ (ଦେବୟାନୀ) ସତ୍ୟ ଜାଣି ନିଜ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ। ତା’ପରେ ରାଜା ଯୟାତି ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଦେଲେ—ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁ, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପରି ଥିଲେ। ଏହି ରାଜା ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତିନିଟି ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ, ଓ ପୁରୁ। ଏକଥିରେ, କେତେକ ସମୟ ପରେ, ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହସ ସହିତ ଯୟାତିଙ୍କ ସହ ଏକ ହରିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ଦେବସଦୃଶ ଶିଶୁମାନେ ଖେଳୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ରାଜା, ଏହି ଦେବସନ୍ତାନ ସଦୃଶ, ଶୋଭା ଓ ତେଜରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ପିଲାମାନେ କାହାର ସନ୍ତାନ?" ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ସେ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ତୁମର ନାମ କ’ଣ? ବଂଶ କ’ଣ? କି ତୁମ ପିତା ବ୍ରାହ୍ମଣ?" "ସତ୍ୟ କହ, ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।