ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଉଛନ୍ତି; ଦେବୟାନୀ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ପୂରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ମାନ୍ୟବନ୍ତି। ତୁମେ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଦାସୀ ହୋଇଯାଇଛ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଯେଉଁଠି ଅଛି, ମୁଁ ଏହି ଦିନ ସେହି କାମ କରିବି; ଶୁକ୍ର କିମ୍ବା ଦେବୟାନୀ ମୋ ଦ୍ୱାରା କେବେ ରୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତା’ପରେ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦେବୟାନୀ ଏକ ହଜାର ଦାସୀ ସହ ରଥିକାରେ ଚଢ଼ି ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଉଜ୍ୱଳ ରାଜପ୍ରସାଦ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଏବଂ ଏକ ହଜାର ଦାସୀ ସହିତ ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମର ଦାସୀ ଓ ସହଚରୀ; ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ପିତା ଯେଉଁଠି ଦେବେ, ମୁଁ ସେଠି ଚାଲିଯିବି।” ଶର୍ମିଷ୍ଠା କହିଲେ, “ମୁଁ ଏକ ପ୍ରଶଂସିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କନ୍ୟା, ଏବଂ ଯିଏ ମାଗିଲେ ଦେଉଛନ୍ତି ସେ ମୋ ପିତା; ଏମିତି ଏକ ସମ୍ମାନିତ କନ୍ୟା କିପରି ଦାସୀ ହେବ?” ଦେବୟାନୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଯେଉଁ କୌଶଳରେ ଦୁଃଖିତ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କୁ ଖୁସି କରାଯାଏ, ମୁଁ ସେହିପରି ତୁମ ପିତା ଯେଉଁଠି ଦେବେ, ତୁମ ସହ ଯିବି।” ଏପରି ଭାବରେ ଭୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଦାସୀତ୍ୱକୁ ମନୋନୁମତି ଦେଲେ; ଦେବୟାନୀ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ପିତା; ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ତୁମର ଜ୍ଞାନ ଅକ୍ଷୟ, ତୁମେ ଶାସ୍ତ୍ରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଛ।” ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ ଦେବୟାନୀ ଅନନ୍ଦ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏକ ହଜାର ଦାସୀ ଓ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହିତ ସେ ସେଉଁଠି ପହଁଚିଲେ ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସମସ୍ତ ସହଯାତ୍ରୀ ସହ ମଧୁ ଋତୁର ମଧୁର ମଧୁ ପିଇ ଅନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାଜା ନହୁଷ, ଶିକାର ଖୋଜିବା ପାଇଁ, ସେଉଁଠି ପହଁଚିଲେ। ପ୍ରବେଶ କରି, ତିନି ତିବ୍ର ତୃଷ୍ଣା ଅନୁଭବ କରି, ପାଣି ଚାହିଁ ଦେବୟାନୀ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଓ ଅନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଦେବତାସ୍ତର ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ମଧୁର ପାନ କରୁଥିଲେ, ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ୍ର ହାସ୍ୟ ସହ ବସିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲା; ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତାଙ୍କ ପାଦ ମାସାଜ୍ କରୁଥିଲେ। ଦୁଇ ହଜାର ଦାସୀ ଓ ଦୁଇ ଯୁବତୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜା ପଚାରିଲେ, “ଏମାନଙ୍କ ବଂଶ ଓ ନାମ କଣ?” ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, “ମୁଁ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଆଚାର୍ୟ ଶୁକ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା। ଏହି ମୋ ସଖୀ ଦାସୀ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଯାଏ, ସେଉଁଠି ଯାଏ। ଏହା ଭୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ଦାନବମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଝିଅ।” ରାଜା ପଚାରିଲେ, “ଏମିତି ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଯୁବତୀ କିପରି ଦାସୀ?” ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, “ସବୁ କିଛି ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ଘଟେ; ଏହା ଭାଗ୍ୟର ନିୟମ, ମନ ଅସ୍ଥିର କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ଦେବୟାନୀ ଏହିପରି କହି, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ ରାଜସ୍ୱ ଭେଷ ଧାରଣ କରିଛ; କିନ୍ତୁ ତୁମ କଥା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପରି। ତୁମର ନାମ, ବଂଶ, ପିତା କିଏ?” ରାଜା କହିଲେ, “ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ ବେଦ ଅଧିଗମ କରିଛି; ମୁଁ ରାଜା ଏବଂ ରାଜପୁତ୍ର, ଯୟାତି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।” ଦେବୟାନୀ ପଛରିଲେ, “କି କାରଣରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ପାଣି ନିବାକୁ କି, ନା କି ଶିକାର ଖୋଜିବାକୁ?” ଯୟାତି କହିଲେ, “ମୁଁ ଶିକାର ଚାହିଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଏବଂ ଏବେ ପାଣି ଚାହିଁଛି। ତୁମେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ, ଏବେ ମୋତେ ଯାଉ ଅନୁମତି ଦିଅ।” ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, “ଦୁଇ ହଜାର ଦାସୀ ଓ ଦାସୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହିତ, ମୁଁ ତୁମ ଅଧୀନ; ସହୋଦରୀ, ମୋତେ ବର କର, ତୁମେ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ହେଉ।” ଯୟାତି କହିଲେ, “ମୁଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ରାଜନ୍ୟମାନେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିବାହିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ଦେବୟାନୀ ଉତ୍ତର କଲେ, “କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକତ୍ରିତ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ଷତ୍ରିୟରେ; କିନ୍ତୁ ନହୁଷ ପୁତ୍ର, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଚୟନ କରିନଥିଲି।” “ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ପ୍ରତ୍ୟେକର କ୍ରିୟା ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧି ଅଲଗା; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ନହୁଷ ପୁତ୍ର, ମୋତେ ପ୍ରଥମେ ତୁମେ ହାତ ଧରିଥିଲ; ଏହିପରି ପୂର୍ବେ କେହି କରିନଥିଲେ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବରିଛି।” “ଯେଉଁ ନାରୀ ମନେ ଅଟୁଟ, ତାଙ୍କର ହାତ ସନ୍ତଙ୍କ କିମ୍ବା ସନ୍ତପୁତ୍ର କିମ୍ବା ତୁମେ ଧରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଛୁଇଁପାରିବେ?” “ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ କିମ୍ବା ଚାରିପଟେ ମୁଖ ଥିବା ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଅଧିକ; ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଭୟ ଅଧିକ।” ଯୟାତି ପଚାରିଲେ, “କିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର?” ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, “ସର୍ପ କେବଳ ଗୋଟିଏକୁ କାମଡ଼େ, ଅସ୍ତ୍ର କେବଳ ଗୋଟିଏକୁ ମାରେ; କିନ୍ତୁ ରୁଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ, ଏଵଂ ପୁରୁଣା ରାଜ୍ୟକୁ ଧ୍ଵଂସ କରିଦିଏ।” “ସେହିପାଇଁ, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ମନେ କରେ; ତୁମ ପିତା ମୋତେ ତୁମକୁ ଦେଇନଥିଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିବାହ କରୁନାହିଁ।” ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, “ପିତା ଯେପରି ଦେଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ତୁମକୁ ଚୟନ କରିଛି; ଯେଉଁଠି କନ୍ୟା ଦିଆଯାଏ, ନା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ତାହାର କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।” ଏହିପରି ଦେବୟାନୀ ଆଦେଶ ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଧାତ୍ରୀ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ଭାର୍ଗବ ଶୁକ୍ର, ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ଯୟାତି, ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ନମ୍ରତା ସହ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଶୁକ୍ର ମୃଦୁ ଓ ସୁମଧୁର କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।