ତିନି ଜଗତରେ କୌଣସି ଜିନିଷ ଏତେ କଷ୍ଟକର ନୁହେଁ, ଯେପରି ଏକ ଅସମୃଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି, ନିଜ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀଙ୍କର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ଦେଖି ସେଠାରେ ସେବା କରେ। ଏହି ସମୟରେ, ଭୃଗୁମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କାବ୍ୟ, ରାଗରେ ଉତ୍ତେଜିତ ଭାବରେ ବସିଥିବା ଭୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି କହିଲେ, “ରାଜନ୍, ଅନ୍ୟାୟ କେବେ ତୁରନ୍ତ ଫଳ ଦେଉନଥାଏ, ଗାଈର ଦୁଧ ଭଳି ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘକାଳରେ ଏହା ନିଜ ମୂଳକୁ କାଟିଦିଏ। ଯଦି ନିଜ, ପୁଅ କିମ୍ବା ନାତିର କୌଣସି ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ତିନିଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଫଳ ଦିଏ, ଯେପରି ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ତାହା ଉଦରରେ ଯାଏ; ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁଅ କଚଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲ, ସେପରି ହେଇଥିଲା। ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଚରିତ୍ର, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ମୋ ଘରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏବଂ ମୋର କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ମରଣ ଦେବା ଅନୁଚିତ। ଏହା ଜାଣ, ଭୃଷପର୍ବଣ: ମୁଁ ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ଜନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି; ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ, ତୁମ ସହିତ ରହିପାରିବି ନାହିଁ।” ଏହି ଶୁଣି ଭୃଷପର୍ବାଣ କହିଲେ, “ଆଜି ମୁଁ ଦାନବଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲି, କାରଣ ତୁମେ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଅବହେଳା କରୁଛ; ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ। ମୁଁ ତୁମେ, ଭାର୍ଗବ, ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦୋଷ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା ଦେଖୁନାହିଁ; ତୁମେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ଧାରକ—ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କର। ଆଜି ଯଦି ତୁମେ ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଯିବ, ମୁଁ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ। ତୁମେ ଚାହାଁ ଲେ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କର, କିମ୍ବା ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଯାଅ, ଆମ କନ୍ୟା ପାଇଁ ମୁଁ କୌଣସି ଅସୁବିଧା ସହିପାରିବି ନାହିଁ, ସେ ମୋର ପ୍ରିୟ। ଦେବୟାନୀକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର, କାରଣ ମୋର ଜୀବନ ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଭର କରେ; ମୁଁ ତାଙ୍କର କଳ୍ୟାଣକାରୀ, ବୃହସ୍ପତି ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ। ଏ ଭୃଗୁ, ଅସୁରପତିମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଧନ-ଦାନ, ହାଥୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଯେଉଁଠାରେ ଅଛି, ସେ ସବୁର ଅଧିକାରୀ ଆମେ ଦୁଇଜଣ। ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଧନ-ଖଜାନା ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତାହାର ଅଧିକାରୀ—କେବଳ ଦେବୟାନୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ।” ଏହିପରେ ଶୁକ୍ର, ରାଜାଙ୍କ ସହ ସିଘ୍ର ଯାଇ, ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା।” ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, “ଯଦି ଭୃଗୁ, ରାଜାଙ୍କ ଧନର ତୁମେ ଅଧିକାରୀ, ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ; ରାଜା ନିଜେ କହୁନ୍ତୁ।” ରାଜା କହିଲେ, “ଶୁଭ ହସର ଦେବୟାନୀ, ଯେ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ତୁମେ କୁହିବ, ମୁଁ ତାହା ପୂରଣ କରିବି, ଯଦିଓ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ହେଉ।” ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, “ହଜାର ଦାସୀ ସହ ମୁଁ ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ମୋର ଦାସୀ ଭାବେ ଚାହେଁ; ମୋ ବାପାଁଠାରେ ଯେଉଁଠି ମୋତେ ଦେଇବେ, ସେଠି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମୋ ସହ ଯିବେ।” ତାପରେ ରାଜା ନର୍ସକୁ ଦେଇ କହିଲେ, “ଉଠ, ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ଆଣ; ଦେବୟାନୀ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେ କରନ୍ତୁ।” ତାପରେ ନର୍ସ ଶର୍ମିଷ୍ଠାପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ, “ଉଠ, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ତୁମ ଜନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦିଅ। ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛନ୍ତି; ତୁମେ ନିର୍ମଳା, ତୁମେ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଦାସୀ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ସେ କରନ୍ତି, ମୁଁ ଏହି ଦିନ ସେଇ କରିବି; ମୋ ଦ୍ୱାରା ନ ଶୁକ୍ର, ନ ଦେବୟାନୀ କ୍ରୋଧିତ ହେଉନ୍ତୁ।” ତାପରେ, ହଜାର କନ୍ୟା ସହ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଶୀଘ୍ର ରଥିରେ ଚଢ଼ି ଅଲଙ୍କୃତ ମହଳ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହଜାର କନ୍ୟା ସହ ମୁଁ ତୁମ ଦାସୀ ଏବଂ ସେବାକାରିଣୀ; ନିଶ୍ଚିତ ମୁଁ ତୁମ ବାପାଁଠାରେ ଯେଉଁଠି ଦେଇବେ, ସେଠି ଯିବି। ମୁଁ ପ୍ରଶଂସିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କନ୍ୟା, ଅନୁରୋଧ କରି ନେଉଥିବା ଜନଙ୍କ କନ୍ୟା; ସେମାନଙ୍କର କନ୍ୟା କିପରି ଦାସୀ ହେବ? ଯେପରି ଦୁଃଖିତ ଜନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେବାକୁ ପାରିବ, ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯିବି।” ଏହିପରେ, ଭୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଦାସୀତ୍ୱ ମାନିଲେ; ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ପିତା; ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ତୁମ ଜ୍ଞାନ ଅଖଣ୍ଡ, ତୁମେ ଶିକ୍ଷାର ଶକ୍ତିଧାରୀ।” ଏପରି କହି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ର ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଦେବୟାନୀ ଏବଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ହଜାର ଦାସୀ ସହ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଖେଳିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁରିଲେ, ମଧୁ ଖାଇ ଶୁଭ ମନେ ଖେଳ କରିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଫଳ ଖାଇ, ଏହି ସମୟରେ ରାଜା ନହୁଷ ଶିକାର ଖୋଜିବା ସମୟରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେ ତିବ୍ର ତୃଷ୍ଣାରେ ଜଳ ଚାହୁଁଥିଲେ ଏବଂ ଦେବୟାନୀ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଓ ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଦେବୀୟ ଗହନାରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ମଧୁ ପାନ କରୁଥିଲେ, ଦେବୟାନୀ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମଳ ହସରେ ମଧ୍ୟେ ବସିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବୟାନୀ ସବୁଠାରୁ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଧିକାରୀ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତାଙ୍କ ପାଦ ସେବା ଓ ଅନ୍ୟ କାମ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇ କୁମାରୀ ଓ ଦୁଇ ହଜାର କନ୍ୟାର ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ନହୁଷ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ କିଏ? ତୁମର ବଂଶ ଓ ନାମ କହ।” ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, “ମୋ କଥା ଶୁଣ, ରାଜନ୍; ମୁଁ ଅସୁରମୁନି ଶୁକ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା। ଏଠାରେ ମୋ ସାଙ୍ଗ ଏକ ଦାସୀ; ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଯାଏ, ସେଉଁଠି ସେ ଯାଏ। ଏହା ହେଉଛି ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ଦାନବପତି ଭୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା।” ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପଚାରିଲେ, “ତୁମ ସାଙ୍ଗ ଏହି ଉତ୍ତମ କୁମାରୀ, ଦାନବପତିଙ୍କ କନ୍ୟା, କିପରି ଦାସୀ ହେଲେ? ମୋର ଏହି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜଣାପଡ଼ୁଛି।