ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, କେହି ଯଦି ଉତ୍ତିର୍ଣ୍ଣ ରୋଷକୁ ଅକ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଦମନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜିତିପାରେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଯିଏ କ୍ଷମା ଦ୍ୱାରା ରୋଷକୁ ଦୂର କରେ, ଯେପରି ସାପ ତାହାର ପୁରୁଣା ଚର୍ମ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେଠାରେ ସେଠି ସଠିକ୍ ଅର୍ଥରେ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ଧର୍ମର ଚିନ୍ତା କରେ, ଅସୀମ ସହନଶୀଳତା ଦେଖାଏ, ଏବଂ କଷ୍ଟ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଅତିରିକ୍ତ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ—ସେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିର ପାତ୍ର। ଏହି ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ, ଯିଏ ପ୍ରତିମାସ ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରେ ଏବଂ ଯିଏ କେହିପାଇଁ କ୍ରୋଧିତ ହୁଏନାହିଁ, ସେ ଅକ୍ରୋଧୀ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଅବିବେକୀ ଛୁଆ ଛୋଟିଏ ଦ୍ୱେଷ ରଖିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଲୋକେ ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ବୁଝି ଏମିତି କରନ୍ତି ନାହିଁ। ମୁଁ ଛୁଆ ବେଳୁ ମଧ୍ୟ କର୍ମର ଆଗମନ-ପ୍ରସ୍ଥାନ, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଅତିକଥନରେ କର୍ମର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ବୁଝିଥିଲି। ଯିଏ ଧର୍ମ ଚାହିଁଥାଏ, ସେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଅନୁଶାସନହୀନ ବ୍ୟବହାର ସହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଖରାପ କିମ୍ବା ମିଶ୍ର ବ୍ୟବହାର ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା କୁଳ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ସେଠି ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଲୋକମାନେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କୁଳ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଚିହ୍ନାଯାଏ, ସେଠି ଧର୍ମିକମାନେ ରହିବା ଉଚିତ୍; ଏହିପରି ବାସସ୍ଥାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଝିଅଙ୍କ ଦୁଃଖଦାୟକ ଓ କଠୋର କଥା ମୋ ହୃଦୟକୁ ଜଳାଇଦେଉଛି, ଯେପରି କାଠରେ ଆଗୁନ ଲାଗିଯାଏ। ଏହି ତିନି ଲୋକରେ କୌଣସି ଜିନିଷ ଏତେ କଷ୍ଟକର ନୁହେଁ, ଯେପରି ଦୁଃଖୀ ଥିବା ଏକ ମଣିଷ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀର ଉଦୟମାନ ସଫଳତାକୁ ସେବା କରିଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ, ଭୃଗୁମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଭ୍ୟ, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ, ମନରେ କ୍ରୋଧ ଭରିଥିଲେ, ଏବଂ ବିଚାର କରି କହିଲେ—“ଅଧର୍ମ କେବେ ତୁରନ୍ତ ଫଳ ଦିଏନାହିଁ, ଯେପରି ଗାଈ ତୁରନ୍ତ ଦୁଧ ଦିଏନାହିଁ; ଧୀରେ ଧୀରେ ତାହା ମୂଳକୁ କଟିଦିଏ। ଯଦି କେହି ନିଜ, ପୁଅ କିମ୍ବା ନାତିର କର୍ମର ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖିପାରୁନାହାଁତି, ସେ କର୍ମ ତିନି ପ୍ରଧାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଫଳ ଦିଏ, ଯେପରି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପେଟରେ ଫଳ ଦିଏ; ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କଚଙ୍କୁ ମାରିଥିଲ, ତାହାପରି ହେଲା। ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ବ୍ୟବହାରର, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ସେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ମୋ ଘରେ ନିଷ୍ଠାବାନ—ମୃତ୍ୟୁର ଅଯୋଗ୍ୟ; ଏବଂ ମୋ ଝିଅ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଅଯୋଗ୍ୟ। ବୃଷପର୍ବଣ, ଏହି କଥା ଜାଣ; ମୁଁ ତୁମେ ଏବଂ ତୁମର ଜନମାନ୍ୟଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି। ମୁଁ ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ, ତୁମ ସହ ରହିବି ନାହିଁ।” ତାପରେ ବୃଷପର୍ବଣ କହିଲେ, “ଆଜି ମୁଁ ଦାନବଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲି, କାରଣ ତୁମେ ନିଜ ଝିଅଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଅବହେଳା କରିଛ। ମୁଁ ତୁମରେ, ଭାର୍ଗବ, ନ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖି, ନ ମିଥ୍ୟା; ତୁମେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ଆଧାର—ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କର। ଏ ଭାର୍ଗବ, ଯଦି ତୁମେ ଆଜି ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲିଯିବ, ତେବେ ମୁଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ମୋ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ। ତୁମେ ଚାହୁଁଥିଲେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ଅଥବା ଦିଗ୍ବିଦିଗକୁ ଯାଅ; ମୁଁ ମୋ ଝିଅ ପାଇଁ କୌଣସି ଅସୁବିଧା ସହିପାରିବି ନାହିଁ, ସେ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ଦେବୟାନୀକୁ ଶାନ୍ତ କରାଯାଉ, କାରଣ ମୋ ଜୀବନ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଯେପରି ବୃହସ୍ପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସୁଖର ଉପାୟ କରନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାହିଁ। ଏ ଭାର୍ଗବ, ଅସୁରମାନ୍ୟଙ୍କ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଧନ ଏ ଭୂମିରେ ଅଛି—ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା—ତୁମେ ଏବଂ ମୁଁ ଦୁଇଜଣ ଏହାର ମାଲିକ। ଦୈତ୍ୟମାନ୍ୟଙ୍କର ଯେଉଁ କୌଣସି ଧନ ଅଛି, ମୁଁ ତାହାର ମାଲିକ—କେବଳ ଦେବୟାନୀ ଶାନ୍ତ ହେଉ।” ଏପରେ ଶୁକ୍ର, ରାଜା ସହ ଦ୍ରୁତ ଚାଲି ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟଶାଳି ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।” ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, “ଏ ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ଯଦି ରାଜାଙ୍କ ଧନର ମାଲିକ, ମୁଁ ତାହା ଜାଣେନାହିଁ; ରାଜା ନିଜେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।” ବୃଷପର୍ବଣ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏ ପବିତ୍ର ହସ ଥିବା ଦେବୟାନୀ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରିବ, ମୁଁ ସେଠି ପୂରଣ କରିବି, ଯଦିଓ ତାହା ପ୍ରାପ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ।” ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, “ମୁଁ ହଜାର ଦାସୀ ସହିତ ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ମୋର ଦାସୀ ଭାବେ ଚାହେଁ; ସେ ମୋ ପିତା ଯେଉଁଠାରେ ଦେଇବେ, ସେଠି ମୋ ସହ ଯିବେ।” ବୃଷପର୍ବଣ ତାଙ୍କ ଧାତ୍ରୀକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, “ଉଠ, ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ଦ୍ରୁତ ଆଣିନେ; ଦେବୟାନୀ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେହି କର।” ଧାତ୍ରୀ ଯାଇ ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ କହିଲେ, “ଉଠ, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ତୁମ ଜନମାନ୍ୟଙ୍କୁ ସୁଖ ଦିଅ।” “ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଚାହିଦାରେ, ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଉଛନ୍ତି; ତୁମେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅ, ନିର୍ମଳ ଶର୍ମିଷ୍ଠା। ତୁମେ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଦାସୀ ହେଇଛ, ସୁନ୍ଦରୀ।” ଶର୍ମିଷ୍ଠା କହିଲେ, “ସେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରିବେ, ମୁଁ ଆଜି ସେ କରିବି; ମୋ ଦ୍ୱାରା ଶୁକ୍ର କିମ୍ବା ଦେବୟାନୀ କ୍ରୋଧିତ ହେଉନାହାନ୍ତୁ।” ଏପରେ ହଜାର ଦାସୀ ସହ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ରାଜମହଳ ଛାଡ଼ି ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପଳଙ୍କୀରେ ବାହାରିଗଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହଜାର ଦାସୀ ସହିତ ମୁଁ ତୁମ ଦାସୀ ଓ ସହଚରୀ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ତୁମ ପିତା ଯେଉଁଠାରେ ଦେଇବେ, ସେଠି ଯିବି।” ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଏହା ମଧ୍ୟ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏକ ପ୍ରଶଂସିତ ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ଯିଏ ଚାହିଁ ଆଣନ୍ତି; କିପରି ଏମିତି ମହିମାବାନ୍ତ ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ଦାସୀ ହେବେ?” କିନ୍ତୁ ସେ ଏହା ମଧ୍ୟ କହିଲେ, “ଯେପରି ଉପାୟରେ ଦୁଃଖିତ ଜନମାନ୍ୟଙ୍କୁ ସୁଖ ଦିଆଯାଏ, ମୁଁ ତୁମ ପିତା ଯେଉଁଠାରେ ଦେଇବେ, ସେଠି ଯିବି।