କାବ୍ୟ, ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, "ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଜ ଦୋଷରୁ ହିଁ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ କିଛି ଅପରାଧ କରିଛ, ଏହା ତାହାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ। ଚାହେଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଥାଉ କି ନ ଥାଉ, ଶୁଣ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା—ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା—ମୋତେ କ’ଣ କହିଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଗାୟିକା।' ଏପରି ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା, ମୋତେ କହିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ସେ ଖରା ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିଥିଲେ: 'ତୁମେ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିବା, ଭିକ୍ଷା ନେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କନ୍ୟା। ମୁଁ ଏହି ମହାନ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା, ଯିଏ ଦେଉଥିବା, କିନ୍ତୁ କେବେ ନେଉନଥିବା।' ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଗର୍ବରେ ଏହିପରି କହିଥିଲେ, 'ଯଦି ମୁଁ ଗୁଣଗାନ କରାଯାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କନ୍ୟା, ଏବଂ ତୁମେ ନେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କନ୍ୟା, ତେବେ ମୁଁ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବି।' ଏପରି ମୋର ସଂଗୀନୀ କହିଥିଲେ। ବୃଷପର୍ବଣ, ଶକ୍ର ଓ ନହୁଷ ଏହା ଜାଣନ୍ତି; ମୋର ଶକ୍ତି ଦିବ୍ୟ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ପାରେ, ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରି ଅଚିନ୍ତ୍ୟ।" କାବ୍ୟ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ କହିଲେ, "ଦେବୟାନୀ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ତୀବ୍ର କଥା ସହିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସାରା ବିଶ୍ୱକୁ ଜୟ କରିଥାଏ। ଯିଏ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତେଜିତ କ୍ରୋଧକୁ ଅଶ୍ୱର ଲାଗାମ ଧରିବା ପରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ନିଜକୁ ଚାଳକ କୁହାଯାଏ, କେବଳ ଲାଗାମ ଧରିବାକୁ ନୁହେଁ। ଯିଏ କ୍ରୋଧକୁ ଅକ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଜୟ କରିଥାଏ, ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଜୟ କରେ। ଯିଏ କ୍ରୋଧକୁ ଖ୍ଷମା ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରେ, ଯେପରି ସାପ ତାହାର ପୁରୁଣା ଚର୍ମ ଛାଡ଼େ, ସେଠିକି ଏକ ସତ୍ୟପୁରୁଷ। ଧର୍ମର ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବା, ଅତ୍ୟଧିକ ସହିବା ଓ କଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଦୁଃଖିତ ନ ହେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ହିଁ ସମୃଦ୍ଧିର ପାତ୍ର। ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଯେଉଁଠି ପ୍ରତିମାସ ଶତାଶ୍ୱମେଧ କରେ, ଓ ଅନ୍ୟଏ ଯେଉଁଠି କେବେ କ୍ରୋଧିତ ହୁଏନାହିଁ, ସେହି କ୍ରୋଧରହିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଅବିବେକୀ କିଶୋର କିଶୋରୀମାନେ ଶତ୍ରୁତା ପାଳନ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ କେବେ ଏହା କରନ୍ତିନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ବୁଝନ୍ତି। ମୁଁ ଛୁଆବେଳୁ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଆଗମନ-ନିର୍ଗମନ ଓ କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଅତିକଥନରେ ଶକ୍ତି-ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣେଇଛି। ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଅନୀତିମୟ ଆଚରଣ ଧର୍ମକାମୀ ବ୍ୟକ୍ତି ସହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ମୁଁ ମିଶ୍ର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବାରେ ସମ୍ମତି ଦେଉନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଆଚରଣ କିମ୍ବା କୁଳ ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷଙ୍କ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତିନାହିଁ, ନିଜ ଭଲର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏମିତି ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଆଚରଣ ଓ କୁଳ ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷଙ୍କ ସମ୍ମାନ ହୁଏ, ସେଠି ଧର୍ମିକମାନେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହି ବାସସ୍ଥାନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କ ଏହି କଠୋର ଓ ଭୟାନକ କଥା ମୋର ହୃଦୟକୁ ଜଳାଉଛି, ଯେପରି କାଠରେ ଅଗ୍ନି ଜାଳିଥାଏ। ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ମୋତେ ଲାଗେ ନାହିଁ ଯେ ଏଉଁଠିଏଠି ଅଧିକ କଷ୍ଟକର କିଛି ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଅସମୃଦ୍ଧି ଅବସ୍ଥାରେ ଜଣେ ନିଜ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ସେବା କରିବାକୁ ପଡ଼େ।" ଏହିପରେ କାବ୍ୟ, ଭୃଗୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ମନରେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି କହିଲେ, "ରାଜନ୍, ଅନ୍ୟାୟ ତୁରନ୍ତ ଫଳ ଦେଇନଥାଏ, ଗାଈ ପରି ଦେଉନାହିଁ; ତିଏ ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ ତାହା ମୂଳକୁ କାଟି ଦିଏ। ଯଦି କେହି ନିଜର, ପୁଅ କିମ୍ବା ନାତିର ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦେଖିପାରେନାହିଁ, ତେବେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ—ଏହି ତିନି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ। ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ ଦିଏ, ଯେପରି ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୋଜିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପେଟରେ ଫଳିଥାଏ; ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ରାହ୍ମଣ କଚଙ୍କୁ ମାରିଥିଲ, ତାହା ଏହିପରି ହୋଇଥିଲା। ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଚରିତ୍ର, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଶୁଶୂଷାରେ ଉତ୍ସୁକ, ମୋ ଘରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏବଂ ମୋର କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଅନୁଚିତ। ବୃଷପର୍ବଣ, ଏହା ଜାଣ, ମୁଁ ତୁମେ ଓ ତୁମର ବଂଶକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି; ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ରହିପାରିବିନାହିଁ, ତୁମ ସହ ରହିବିନାହିଁ।" ବୃଷପର୍ବଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଆଜି ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଯେ ଦାନବ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, କାରଣ ତୁମେ ନିଜ କନ୍ୟା ଦୁଃଖିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ଵେ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରୁଛ। ମୁଁ ଜାଣେ, ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ଦୋଷୀ ନୁହଁ, ତୁମେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ପରିପାଳକ; ଦୟା କର। ଯଦି ଆଜି ତୁମେ ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଯିବ, ମୁଁ ସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶରଣ ନାହିଁ।" କାବ୍ୟ କହିଲେ, "ତୁମେ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କର, କିମ୍ବା ଦିଗନ୍ତକୁ ଯାଅ; ମୁଁ ମୋର କନ୍ୟା ପାଇଁ କୌଣସି ଅସୁଖ ଅସହ୍ୟ କରିପାରିବିନାହିଁ, କାରଣ ସେ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ଦେବୟାନୀ ଶାନ୍ତ ହେଉ, ମୋର ଜୀବନ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ମୁଁ ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳର ଉପାୟ କରିବି, ଯେପରି ବୃହସ୍ପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି, ହସ୍ତୀ, ରଥ, ଅଶ୍ୱ ଅଛି, ଭାର୍ଗବ, ସେ ସବୁ ତୁମର ଅଧିକାର, ମୋର ମଧ୍ୟ। ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଧନ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ମହାସୁର, ମୁଁ ତାହାର ଅଧିକାରୀ, ଯଦି କେବଳ ଦେବୟାନୀ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।" ଏହିପରେ ଶୁକ୍ର, ରାଜାଙ୍କ ସହ ଦ୍ରୁତ ଚାଲି ଦେବୟାନୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ, "ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।" ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, "ଯଦି ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତିର ତୁମେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଏହା ଜାଣେନାହିଁ; ରାଜା ନିଜେ କହନ୍ତୁ।" ବୃଷପର୍ବଣ କହିଲେ, "ଶୁଭସ୍ମିତା ଦେବୟାନୀ, ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ମୁଁ ତାହା ପୂରଣ କରିଦେବି, ଯଦିଓ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।