ଶୁକ୍ରାଚାର୍ୟଙ୍ୟଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀ ଏହିପରି କହିଲେ, "ମୁଁ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ୟଙ୍କ ଝିଅ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ହତ ଦାଇତ୍ୟମାନେକୁ ପୁନଃଜୀବିତ କରନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରିନାହାନ୍ତି। ମୋ ଡାହାଣ ହାତ ଏଠାରେ, ରଜତ ରଙ୍ଗର ନଖରେ ଚମକୁଛି; ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ମୋତେ ଧରି ଏଠାରୁ ଉଠାନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବରେ ମନେ କରେ। ମୁଁ ଜାଣେ ଆପଣ ଶାନ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହି କୂଆଁରେ ମୁଁ ପଡ଼ିଛି, ଏହିଠାରୁ ଆପଣ ମୋତେ ଉଠାଇବା ଉଚିତ।" ତାହାପରେ ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୟାତି, ତାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କନ୍ୟା ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ ଧରି ଉଠାଇଦେଲେ। ରାଜା ଯୟାତି ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱଳ୍ପ ସମୟରେ କୂଆଁରୁ ବାହାର କରି, ସୁନ୍ଦର କଟିବନ୍ଧନ ଥିବା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ କଥା କହି ସ୍ୱନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଯୟାତି ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ଓ ଉପେକ୍ଷିତ ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କର ସାଥୀ ଘୂର୍ଣିକାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଘୂର୍ଣିକା, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କୁହ; ମୁଁ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ନଗରକୁ ଏବେ ପ୍ରବେଶ କରିବିନାହିଁ।" ଘୂର୍ଣିକା ତୁରନ୍ତ ଦାନବ ରାଜସଦନକୁ ପହଞ୍ଚି, କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟ ଓ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ କହିଲେ, "ଦେବୟାନୀ କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଝିଅ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ହତ୍ୟା କରିଛି।" ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି, କାବ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ, ନିଜ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଅନ୍ତେ, ଅରଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ଦେବୟାନୀକୁ ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ଵ କ୍ରିୟାର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ; ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ କିଛି ଅପରାଧ କରିଛ; ଏହି ଦୁଃଖ ତାହାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ।" ଦେବୟାନୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଥାଉ କି ନଥାଉ, ମୋତେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା କଣ କହିଛି ଶୁଣନ୍ତୁ। ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦାଇତ୍ୟମାନେଙ୍କ ଗାୟକୀ।' ଏହିପରି ଶର୍ମିଷ୍ଠା କହିଲେ। ତାଙ୍କର ଆଖି କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ, ସେ କଠୋର ଓ ଚେଦ୍ର କଥା କହିଲେ: 'ତୁମେ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିବା, ଭିକ୍ଷା ନେଉଥିବା ଜଣଙ୍କର ଝିଅ।' ସେଉଁଠି ମୁଁ ହେଉଛି ସେଉଁଠି ଯାଁହାକୁ ଗୁଣଗାନ କରାଯାଏ, ଦେଉଛି, କିନ୍ତୁ ନେଉନାହିଁ—ଏହିପରି ଅହଂକାରରେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଗର୍ବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା କହିଲେ।" "ଯଦି ସେ ଗୁଣଗାନ କରାଯାଏ ଏବଂ ମୁଁ ନେଉଥିବା ଝିଅ, ତେବେ ମୁଁ ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେବି।" ଏହିପରି ମୋ ସଖୀ କହିଥିଲେ। "ବୃଷପର୍ବଣ ନିଜେ, ଶକ୍ର ଓ ରାଜା ନହୁଷ ଏହି କଥା ଜାଣନ୍ତି; ମୋର ଶକ୍ତି ଦିବ୍ୟ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତୀତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରି ଅଚିନ୍ତ୍ୟ।" ତାପରେ କାବ୍ୟ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ କହିଲେ, "ହେ ଦେବୟାନୀ, ଯିଏ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥା ସହିଥାଏ, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଜୟ କରେ। ଯିଏ ଉତ୍ତିର୍ଣ୍ଣ କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ଘୋଡ଼ାକୁ ରାଶି ଦେଇ ଯେପରି ଚାଳାଯାଏ, ତାହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଖୋଚୁଆ କହନ୍ତି, କେବଳ ରାଶି ଧରିଥିବାକୁ ନୁହେଁ। ଯିଏ କ୍ରୋଧକୁ ଅକ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଦମନ କରେ, ସେ ସାରା ଜଗତକୁ ଜୟ କରେ। ଯିଏ କ୍ରୋଧକୁ ଖ୍ଷମା ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରେ, ସେଉଁଠି ପୁରୁଷତ୍ୱର ଚିହ୍ନ। ଯିଏ ଧର୍ମ ଚିନ୍ତା କରେ, ଅତି ସହନଶୀଳ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଅନୁଭୂତି ନକରେ, ସେ ଶ୍ରୀର ପାତ୍ର। ଏକ ଶତାଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରତିମାସ କରୁଥିବା ଜଣେ ଓ ଯିଏ କେବେ କୌଣସି ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରେନାହିଁ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କ୍ରୋଧହୀନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" "ଅବିବେକୀ ଛୁଆ ଓ ଝିଅମାନେ ଦ୍ୱେଷ ପାଳନ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଏପରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ଶକ୍ତି-ଦୁର୍ବଳତା ବୁଝନ୍ତି। ମୁଁ ଛୁଆବେଳୁ କାର୍ଯ୍ୟର ଆଗମନ-ବିଗମନ ଜାଣେ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅତି କଥାରେ କାର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି-ଦୁର୍ବଳତା ବୁଝିପାରେ। ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଅନିୟମିତ ଚରିତ୍ର ଧର୍ମକାମୀ ଲୋକ ସହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ ମିଶ୍ର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ରହିବାରେ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଚରିତ୍ର ଓ ବଂଶରେ ମାନ୍ୟତା ଦିଅନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସଜ୍ଜନ ରହିବା ଉଚିତ୍; ଏହି ଘର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" "ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଝିଅଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଓ କଠୋର କଥା ମୋ ହୃଦୟକୁ ଜଳାଇଦେଉଛି। ତିନି ଲୋକରେ ମୋତେ ଏପରି କୌଣସି କଠିନ କାମ ଦିଶେନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଅସମୃଦ୍ଧ ଲୋକ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିକୁ ସେବା କରିବାକୁ ପଡ଼େ।" ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ କାବ୍ୟ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲେ ଏବଂ ଭାବିବା ପରେ କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ଅଧର୍ମ ତୁରନ୍ତ ଫଳ ଦିଏନାହିଁ, ଗାଈ ପରି ଦେଖାଏ; ଦେଖିବାକୁ ଦେରି ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ମୂଳ ସହିତ କଟିଦିଏ। ଯଦି ନିଜ, ପୁଅ କିମ୍ବା ନାତିରେ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ, ତେବେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ତିନି ପୁରୁଷାର୍ଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ଦିଏ, ଯେପରି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଖାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଗଭରେ ଫଳ ଦିଏ; ତୁମେ ଅଙ୍ଗିରାସ ପୁତ୍ର କଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲ, ତାହାପରି। ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ମୋ ଘରେ ଅତି ଭକ୍ତ; ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଚିତ, ଏବଂ ମୋ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।" "ବୃଷପର୍ବଣ, ଏହି କଥା ଜାଣ; ମୁଁ ତୁମେ ଓ ତୁମ୍ଭ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି। ଏଠାରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ। ଆଜି ମୁଁ ଦାନବକୁ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲି, କାରଣ ତୁମେ ନିଜ ଝିଅ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରୁଛ।" ବୃଷପର୍ବଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋରେ ଦୋଷ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା ଦେଖୁନାହାଁ; ତୁମେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ଅଧିଷ୍ଠାନ, ମୋପ୍ରତି କୃପା କର। ଯଦି ତୁମେ ଆଜି ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଯିବ, ମୁଁ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଦେବି; ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।