ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଏବଂ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ କଠିନ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଚାଲିଥିଲା। ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପିତା ସୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଶିଷ୍ୟତ୍ୱ, ନମ୍ରତା ଓ ଉଚିତ ଆଚରଣରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ଏବଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଏମିତି ଜଣେ ଲୋକଙ୍କ ଝିଅ ଯିଏ ଭିକ୍ଷା ମାଗେ, ପ୍ରଶଂସା କରେ ଓ ଗ୍ରହଣ କରେ; ମୁଁ ଏମିତି ଜଣେ ଲୋକଙ୍କ ଝିଅ ଯିଏ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ ଓ ଦେଉଛି, କିନ୍ତୁ କେବେ ଗ୍ରହଣ କରେନି।" ଏହି କଥା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ବିନା ଥିବା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, "ତୁମେ ଏମିତି ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ହୋଇ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସହିତ କାହିଁକି ରୂଷ୍ଟ ହେଉଛ?" ଏହି ଅଭିମାନରେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିଲେ। ପରେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୋଶାକ ଧରି ଏକ କୁଆଁରେ ପକେଇ ଦେଲେ ଏବଂ ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଗଲେ। ଏହି କାମ କରି, ଦେବୟାନୀ ମୃତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବି, ଶର୍ମିଷ୍ଠା କ୍ରୋଧରେ ମୁଢ଼ି ଆଉ ପଛକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। ସେଇ ସମୟରେ, ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୟାତି ଶିକାର ଓ ପାନୀୟ ପାଇଁ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ଜଳ ଶୁଖିଯାଇଥିବା ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ମହିଳା ଉପରେ। ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଦେବୀ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜା ଯୟାତି ମୃଦୁ ଭାବେ ପଚାରିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, "ଏ ଶ୍ୟାମା, ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା, ଶୋଭିତ ମୁକୁତ ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଛ, କିଏ ତୁମେ? ଏମିତି ଗଭୀର ଧ୍ୟାନ କାହିଁକି? କିଏ ତୁମ ପିତା? କିପରି ଏହି କୁଆଁରେ ପଡ଼ିଗଲ? ସବୁ କଥା କୁହ।" ଦେବୟାନୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟା, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନରେ ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଆପଣ ମୋତେ ଚିହ୍ନି ପାରୁନାହାନ୍ତି। ଏଇ ମୋ ଦଖିଣ ହାତ, ରାଜନ୍, ତାଳପଟି ରଙ୍ଗର ନଖ; ଆପଣ ମୋତେ ଧରି ଉଠାନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଉତ୍ତମ। ମୁଁ ଜାଣେ, ଆପଣ ଶାନ୍ତ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହି କୁଆଁରୁ ମୋତେ ଉଠାଇବା ଆପଣଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।" ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଭାବରେ ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କ ଦଖିଣ ହାତ ଧରି ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ କୁଆଁରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ। ପରେ ରାଜା ଯୟାତି ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏପରେ ଦେବୟାନୀ ଅବମାନିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଘୂର୍ଣ୍ଣିକା ନାମକ ସଂଗିନୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଘୂର୍ଣ୍ଣିକା, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ମୋର ପିତାଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହ; ମୁଁ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ସହରକୁ ଏବେ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ।" ଘୂର୍ଣ୍ଣିକା ଦୈତ୍ୟର ରାଜମହଳକୁ ଦୌଡ଼ି ଗଲେ ଏବଂ କାଭ୍ୟଙ୍କୁ କମ୍ପିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ କହିଲେ, "ଦେବୟାନୀକୁ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଜ୍ଞାନବତୀ କନ୍ୟା, ଅରଣ୍ୟରେ ହତ୍ୟା କରିଛି।" ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି, କାଭ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଦୌଡ଼ି ଗଲେ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ମୁଡ଼ି ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଅବଶେଷରେ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ଦେଖି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଦୁଃଖ ଭରା କଥା କହିଲେ, "ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ଦୋଷରେ ସୁଖ ଦୁଃଖ ମିଳିଥାଏ; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମେ କିଛି ଦୋଷ କରିଛ, ଏହା ତାହାର ଫଳ।" ଦେବୟାନୀ କହିଲେ, "ଯାହା କି ଦୋଷ ହେଉ, ନ ହେଉ, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମୋତେ ଏହିପରି କଥା କହିଥିଲେ: 'ମୁଁ ଦୈତ୍ୟମାନେଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ଗାୟିକା।' ସେ ମୋପାଇଁ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ ଏବଂ ଗର୍ବିତ ମୁହଁରେ କହିଥିଲେ, 'ତୁମେ ଏମିତି ଜଣେ ଲୋକଙ୍କ ଝିଅ, ଯିଏ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ଭିକ୍ଷା ମାଗେ ଏବଂ ଗ୍ରହଣ କରେ; ମୁଁ ଏମିତି ଜଣେ ଲୋକଙ୍କ ଝିଅ, ଯିଏ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ, ଦେଉଛି, କିନ୍ତୁ ନେଇନାହିଁ।' ଯଦି ମୁଁ ଏହିପରି ଲୋକଙ୍କ ଝିଅ ଓ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ଝିଅ, ତେବେ ମୁଁ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବି।" ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ, "ବୃଷପର୍ବଣ, ଶକ୍ର ଓ ନହୁଷ ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି; ମୋର ଶକ୍ତି ଦିବ୍ୟ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉପରେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରି ଅଗ୍ରହ୍ୟ।" ଏପରେ କାଭ୍ୟ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, "ଏ ଦେବୟାନୀ, ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କର କଠିନ କଥା ସହିବାକୁ ସଦା ପାରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଜିତିପାରେ। ଯିଏ ଆକ୍ରୋଶକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ଗୋଡ଼ାକୁ ଲଗାମ ଦେଇ ଧରିଥିବା ସାରଥି ପରି, ସେଉଁଠି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସେଉଁଠିକୁ ନିଜେ ସାରଥି କହନ୍ତି; କେବଳ ଲଗାମ ଧରିବା ନୁହେଁ। ଯିଏ ଆକ୍ରୋଶକୁ ଅକ୍ରୋଶ ଦ୍ୱାରା ଦମନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଜିତିପାରେ। ଯିଏ କ୍ଷମା ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରୋଶକୁ ଦୂର କରେ, ସେ ସର୍ପ ପରି ପୁରୁଣା ଚର୍ମ ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିବା ପରି ନିଜ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିପାରେ। ଯିଏ ଧର୍ମ ଚିନ୍ତା କରେ, ଅତି ଦୁଃଖ ସହିପାରେ, ଏବଂ ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ, ସେ ଧନ୍ୟତାର ପାତ୍ର।" "ଏକ ଲୋକ ଯଦି ପ୍ରତିମାସେ ଶତାଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରେ, ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକ କେବେ କାହାପାଇଁ କ୍ରୋଧିତ ହୁଏନାହିଁ—ଏହି ଦୁଇଁଠାରୁ କ୍ରୋଧରହିତ ଲୋକ ଉତ୍ତମ। ଅବିବେକୀ ପୁଅ ଓ ଝିଅ ଶତ୍ରୁତା ରଖିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ବୁଝି ଏମିତି କରନ୍ତି ନାହିଁ।" "ମୁଁ ଛୁଆ ବେଳେଠାରୁ କର୍ମର ଆଗମନ-ବିଗମନ ଜାଣେ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅତିକଥନରେ କର୍ମର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ବୁଝେ। ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଅନନୁଶାସିତ ଆଚରଣ ଧର୍ମକାମୀ ଲୋକ ସହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଖରାପ ଏବଂ ମିଶ୍ର ଆଚରଣ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକେ ଆଚରଣ ଓ ବଂଶ ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଧର୍ମିକମାନେ ରହିବା ଉଚିତ୍; ସେଉଁଠି ତିନିଏ ସ୍ଥାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ।" "ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କର ଏହି କଠିନ ଓ ଭୟଙ୍କର କଥା ମୋର ହୃଦୟକୁ ଉତ୍ତାପିତ କରୁଛି, ଜଣେ ଲୋକ ଲକଡ଼ିରେ ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଥିବା ପରି।