ହେ ରାଜା, ଏହି ଦିବ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେବତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଗଠିତ, ମାନବ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେପରି ସାପ ନିଜ ମାର୍ଗ ଜାଣନ୍ତି, ଦେବପକ୍ଷୀ ଆକାଶର ଗତି ଜାଣନ୍ତି, ସେହିପରି କେବଳ ଦେବତାମାନେ ଦେବତାଙ୍କର ମାର୍ଗ ବୁଝନ୍ତି, ମାନବମାନେ ନୁହେଁ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଶୁଭାଶୁଭ ବିଚାର ନାହିଁ, ସେମାନେ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି ବିଚାର ମାନବଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଚାରିମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ବେଦର ଅଧିପତି, ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଗ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଆକାର ଥାଉ କି ନ ଥାଉ, ଏହି ଦୁଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି—ଯେଉଁଠାରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଭାରତୀ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ପ୍ରଜାପତି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଯେପରି ତାପ ଛାୟା ବିନା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ଗାୟତ୍ରୀ କେବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ବେଦମାଳାକୁ 'ବ୍ରହ୍ମ' ବୋଲାଯାଏ, ଏହା ଉପରେ ସାବିତ୍ରୀ ସ୍ଥାପିତ। ତେଣୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଉପାସନାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ଏହା ସତ୍ୟ, ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ପ୍ରଜାପତି ନିଜ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା କାମଦେବଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। “ତୁମର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମୋର ମନ ଉତ୍କଳିତ ହୋଇଥିଲା, ତେଣୁ ରୁଦ୍ର ଶୀଘ୍ର ତୁମ ଦେହକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବେ।” ତାପରେ କାମଦେବ ଚାରିମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, “ହେ ମାନ୍ୟଦାତା, ନିଜ କାରଣରେ ମୋତେ ଏଠି ଶାପ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଶରୀରଧାରୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉତ୍କଳନର କାରଣ ଭାବେ। ନାରୀ-ପୁରୁଷ ଭେଦ ଛାଡ଼ି, ସବୁଠାରେ ମୁଁ ମନ ଉତ୍କଳିତ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଘୋଷଣା କରିଥିଲ। ତେଣୁ, ମୋ ଦୋଷ ନାହିଁ, ଯଦ୍ୟପି ତୁମେ ମୋତେ ଏପରି ଶାପ ଦେଲ। ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କର, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ପୁଣି ଦେହ ପାଇପାରିବି।” ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଵୈବସ୍ବତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ଯଦୁ ବଂଶର ଏକ ଶୂରବୀର ରାମ ନାମକ ମଣିଷ ଜନ୍ମ ନେବେ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ଆଶ୍ରିତ ହେବ। ସେ ଦାନବ ନାଶ ପାଇଁ ଭୂମିରେ ଅବତରିବେ ଏବଂ ଦ୍ୱାରକାରେ ବସିବେ। ତାପରେ ତୁମେ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେବ। ଏପରି ଭାବେ ଦେହ ଲାଭ କରି, ଶୁଭ ଭୋଗ କରିବ, ପରେ ଭାରତ ବଂଶ ଶେଷରେ ରାଜା ବତ୍ସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବ। ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ୟାଧର ଆଧିପତ୍ୟ ଲାଭ କରିବ, ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ଅନ୍ତେ ମୋର ନିକଟକୁ ଆସିବ।” ଏଭଳି ଶାପ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦୁହିଁରେ ଶୋକ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, କାମଦେବ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ଏଠିଏ, ଯଦୁ କିଏ, ତାଙ୍କ ବଂଶରେ କାମଦେବ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ରୁଦ୍ର କିପରି ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କଲେ, ଏବଂ ପରେ କାମଦେବଙ୍କ ଅବସ୍ଥା କଣ ହେଲା? ଭାରତ ବଂଶରେ କିଏ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି କଣ ଥିଲା? ଏହି ସବୁ ଆରମ୍ଭରୁ କୁହ, କାରଣ ମୋର ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଅଛି। ଏହି ଗାୟତ୍ରୀ, ଅର୍ଧ ଦେହରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ମାତା। ଏହି ମନୁଙ୍କ ଦେବୀ, ଶତରୂପା, ଶତ ଆକାର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ମାଲିକା। ସେଠାରୁ ସୁଖ, ମନ, ତପସ୍ୟା, ବୁଦ୍ଧି, ମହାନ ଏବଂ ଦିଗ୍ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଶତରୂପା ଠାରୁ ସେ ସାତି ଶିଶୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ତାଙ୍କ ସେଇ ପୁଅମାନେ, ମାରୀଚି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପରି ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ, ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ବିଶ୍ୱ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ତାପରେ ସେ ବାମଦେବ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଏବଂ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ବୃଦ୍ଧମାନେଠୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ। ବାମଦେବ ମୁଖରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବାହୁରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଉରୁରୁ ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ବିଦ୍ୟୁତ୍, ମେଘ, ଗର୍ଜନ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ, ଛନ୍ଦ ଏବଂ ପ୍ରଥମେ ପର୍ଜନ୍ୟ ଏବଂ ପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପୁନଃ ପ୍ରଭୁ ସାଧ୍ୟ, ତ୍ରିନେତ୍ର ଏବଂ ଚଉରାଶି କୋଟି ଅଜର-ଅମର ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ବାମଦେବ ମଣିଷମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ନିରୋଧ କଲେ, କାରଣ ଏପରି ଅଜର-ଅମର ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟିରେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଦୁହିଁ ଅଛି, ସେହି ସୃଷ୍ଟି ସ୍ତୁତି ଯୋଗ୍ୟ। ଏଭଳି ଓ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ସେ ଖମ୍ଭ ଭାବେ ରହିଲେ। ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରି, ଅନନ୍ତା ନାମକ ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ମନୁ ତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ—ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ, ଏବଂ ଧର୍ମର ଝିଅ ସୁନୃତା ନାମକ ଏକ ତେଜସ୍ବିନୀ କନ୍ୟା ଦେଲେ। ଉତ୍ତାନପାଦ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ମନ୍ଥରଗାମିନୀ ଠାରୁ ଅପଶ୍ୟତି, ଅପଶ୍ୟନ୍ତ, କୀର୍ତ୍ତିମନ୍ତ, ଧ୍ରୁବ ନାମକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଉତ୍ତାନପାଦ ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ସୁନୃତାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଧ୍ରୁବ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଅଚଳ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ସପ୍ତ ଋଷି ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ମନୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଧନ୍ୟା ଧ୍ରୁବଠାରୁ ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଅଗ୍ନିଙ୍କ କନ୍ୟା ସୁଚ୍ଛାୟା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। କ୍ରୁପ, ରିପୁ, ଜୟ, ବୃତ୍ତ, ବୃକ, ବୃକତେଜସ, ଚକ୍ଷୁଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନାତୁଣୀ ବୀରିଣୀ ଠାରୁ ରିପୁଞ୍ଜୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବୀରଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଠାରୁ ଚକ୍ଷୁଷ ମନୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ରାଜନ୍ୟ କନ୍ୟା ନଡ଼ବଳାଠାରୁ ଏହି ମନୁ 'ଚାକ୍ଷୁଷ' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେ ଦଶ ନିଷ୍ପାପ ଓ ଶୂରବୀର ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—ଉରୁ, ପୁରୁ, ଶତଦ୍ୟୁମ୍ନ, ତପସ୍ବୀ, ସତ୍ୟବାକ୍, ଘବି, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୁଦ, ଅତିରାତ୍ର, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅପରାଜିତ ଓ ଅଭିମନ୍ୟୁ। ଉରୁଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ କନ୍ୟା, ଛଅ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—ଅଗ୍ନି, ସୁମନସ, ଖ୍ୟାତି, କ୍ରତୁ, ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ ଗୟା।