ପୃଥିବୀରେ ପୁରୁ ବଂଶ ଏକ ମହାନ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କଲା। ସେତେବେଳେ, ସେହି ରାଜାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରୁ ବିର ରାଜା ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେ ନିଜ ଯାତ୍ରାର ଶେଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହିବେଳେ, ମୁଁ ପୁରୁ ବଂଶର କଥା କହିବି—ଏହିଠାରୁ ଭାରତମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଭାରତ ବଂଶକୁ ଉନ୍ନତ କରିଥିଲେ। ଏଠି ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—ପୁରୁ ବଂଶ କିପରି ପୃଥିବୀରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ଅର୍ଜନ କଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଯଦୁ ବଂଶ, ଯଦିଓ ବଡ଼, ସମୃଦ୍ଧିରେ ଅପସାରିତ ହେଲା? ଏହି ଅପୂର୍ବ କଥା, ଯୟାତିଙ୍କ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା ଧର୍ମମୟ, ଆୟୁଷ୍ୟଦାୟକ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଏହାକୁ ମୋତେ ଏବଂ ସବୁଙ୍କୁ କହିଦିଅ। ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ଶତାନିକ ମଧ୍ୟ ଶୌଣକଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ—ଯୟାତିଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମ, ପବିତ୍ର ଓ ଆୟୁଷ୍ୟଦାୟକ କଥା। ଯୟାତି, ଆମ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦଶମ ପୁସ୍ତି ଥିଲେ; ସେ କିପରି ଶୁକ୍ରାଚାର୍ୟଙ୍କ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଲାଭ କଲେ? ମୁଁ ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ଦୟାକରି ପୁରୁରବାଙ୍କ ବଂଶର ରାଜାମାନେ କିଏ କିଏ ଥିଲେ, କ୍ରମାନୁସାରେ କହନ୍ତୁ। ଯୟାତି ଏକ ରାଜର୍ଷି, ତାଙ୍କର ତେଜ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଥିଲେ। ପୂର୍ବକାଳରେ, ଶୁକ୍ର ଓ ବୃଷପର୍ବାନ୍—ଏହି ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେକୁ ଯୟାତିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ଏବେ ଆପଣ ପଚାରିଥିବା ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୟାତି ଓ ତାଙ୍କର ଦେବୟାନୀ ସହିତ ବିବାହ କଥା କହିବି। ତିନି ଲୋକରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଶାସନର ଲୋଭରେ ମହାସଂଘର୍ଷ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଜୟ ପାଇବା ପାଇଁ ଅଙ୍ଗିରସ ବଂଶୀୟ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୂଜାର୍ଥୀ ଚୟନ କଲେ, ଦାନବମାନେ କାବ୍ୟ ଉଶନାକୁ ଚୟନ କଲେ। ସେହି ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରୁଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ, ଦେବତାମାନେ ଏକାଠି ହୋଇଥିବା ଦାନବମାନେକୁ ବଧ କରିଦେଲେ। କିନ୍ତୁ କାବ୍ୟ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନଶକ୍ତିରେ ଦାନବମାନେକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ। ସେମାନେ ପୁନି ଉଠି ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେକୁ ହତ୍ୟା କଲେ, ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ଥାନ କରିଦେଲେ ନାହିଁ। କାରଣ, ସେ କାବ୍ୟ ଜାଣୁଥିବା ଉତ୍ଥାନ ବିଦ୍ୟାକୁ ଜାଣୁଥିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ପଡ଼ିଲେ। ତେବେ, ଦେବତାମାନେ କାବ୍ୟ ଉଶନାଙ୍କ ଭୟରେ ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର କଚଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି କହିଲେ—"ଆମ ସହିତ ଯୋଗ ଦିଅ, ଆମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କର, ଏହି ଅମୃତ ବିଦ୍ୟା ସେହି ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରେ ଅଛି।" "ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ଶୁକ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଏହି ବିଦ୍ୟା ଅନ୍ତର୍ଗତ କର; ତୁମକୁ ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ମିଳିବ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୃଷପର୍ବାନ୍ଙ୍କ ନିକଟେ ରହନ୍ତି; ତୁମେ ଦେଖିପାରିବ।" "ସେ ଦାନବମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେକୁ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।" "ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀ ଅଛନ୍ତି। ତୁମେ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ତାଙ୍କ ମନ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।" "ଧର୍ମ, ଦାନ, ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ସଂଯମ ଦ୍ୱାରା ଦେବୟାନୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ସେହି ବିଦ୍ୟା ପାଇବ।" ଏପରି ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର କଚ, "ଏହିପରି ହେଉ" ବୋଲି କହି, ବୃଷପର୍ବାନ୍ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଅସୁରପତିଙ୍କ ସହରରେ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ— "ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଅଙ୍ଗିରସ ଋଷିଙ୍କ ନାତି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମୋର ନାମ କଚ। ମୋତେ ଅପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।" "ମୁଁ ଅପଣଙ୍କ ନିକଟେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଦୟାକରି ଅନୁମତି ଦିଅ।" ଶୁକ୍ର କହିଲେ, "କଚ, ତୁମେ ଅତି ଆଦର୍ଯ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ମାନ୍ୟ କରିବି।" ତାପରେ, କଚ "ଏହିପରି ହେଉ" ବୋଲି ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ବ୍ରତ ଓ ତାହାର ଅବଧି ଅନୁଯାୟୀ ଶୁକ୍ର ଓ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ସେବା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ନିତ୍ୟ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ବାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ତାଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାମ କରି ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲେ। ଦେବୟାନୀ ମଧ୍ୟ, ସଂଯମୀ ଓ ବ୍ରତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ କଚଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ସହିତ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ, କଚ ପଞ୍ଚଶତ ବର୍ଷ ଧରି ନିୟମିତ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ। ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କର ଏତେ ତପସ୍ୟା ଦେଖି ଇର୍ଷ୍ୟା କଲେ। ଏକଦିନ, କଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗାଁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବାବେଳେ, ଦାନବମାନେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ଓ ନିଜ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେମାନେ ଏହି କାମ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି କୁକୁର ଓ ଶ୍ୟାଳମାନେକୁ ଖୁଆଇଦେଲେ। ତାପରେ ଗାଁର ଚରାଇଆ ଲୋକମାନେ ଗାଁକୁ ଫେରିଲେ, କିନ୍ତୁ କଚ ନାହାନ୍ତି। ଗାଁ ଫେରିଥିବା ଗାଁ ଚରାଇଆ ଲୋକମାନେ କଚ ବିନା ଥିବା ଦେଖି, ଦେବୟାନୀ ଉଚିତ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ କହିଲେ— "ପିତା, ଆପଣଙ୍କ ହୋମ ହୋଇଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇଛି, ଗାଁ ଚରାଇଆ ଫେରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କଚ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।" "ନିଶ୍ଚୟ, କଚ ବା ହତ୍ୟା ହୋଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଧରାପଡ଼ିଛନ୍ତି; ସେ ବିନା ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ—ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।" ତେବେ, ଭାର୍ଗବ କହିଲେ, "ଆସ, ଆସ," ବୋଲି ମୃତକୁ ଉଠାଇବା ବିଦ୍ୟା ଦ୍ୱାରା କଚଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଡାକିବା ସହିତ, କଚ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହୋଇଥିଲି, ଧିଷଣାପୁତ୍ର।" ପୁନି, ଦେବୟାନୀ ଫୁଲ ଆଣିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ତେବେ କଚ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅବ୍ୟୟ ବେଦ ପଢ଼ି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।