ବ୍ରହ୍ମାଁଜି ନିଜର ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁଅମାନେ ନିକଟକୁ କହିଲେ, “ତମେ ସମସ୍ତେ ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମାନବ ଆଦି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ କର।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନମ୍ର ହୋଇ ରହିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଶତରୂପାଙ୍କୁ ଜୀବନ ସଂଗିନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ବିରାମହୀନ ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ମନର ଲଜ୍ଜା ସହିତ ମହାପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ କମଳାସନରେ ଭୋଗ କଲେ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଶତ ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଭଳି ଏକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଶତରୂପା ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ସେହେଲେ ମନୁ। ଏହି ମନୁଙ୍କୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାଏ; ସେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନାମରେ, ଯେପରିକି ବିରାଟ୍, ଓ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କଠାରୁ ଅନେକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେମାନେ ବୃତ୍ତିରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ବୈରାଜା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ସାତି, ତାପରେ ଆଉ ସାତି ମନୁ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ମନୁମାନେ, ସ୍ୱାରୋଚିଷ ଆଦିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଉତ୍ତମାଦି ଓ ଏବେ ତୁମେ ସେହି ସପ୍ତମ ମନୁ। ଏହି ଦେଖି କିଛି ଜିଜ୍ଞାସା ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲା—ଏପରି ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମିଶିବା ଦୁଃଖଦାୟକ କି? କିପରି କମଳାସନୀ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି କ୍ରିୟାରେ ଦୋଷୀ ହେଲେ ନାହିଁ? ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାହ ସମ୍ପର୍କ କିପରି ହେଲା? ମୋ ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ରଜୋଗୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଏହାର ଦେହୀ ଆକୃତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅତୀତ। ଏହା ଦିବ୍ୟ ତେଜ ଓ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରୁ ଗଠିତ; ମାନବ ଚକ୍ଷୁ ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେପରି ସର୍ପମାନେ ନିଜ ମାର୍ଗ ଜାଣିଥାନ୍ତି, ଦେବପକ୍ଷୀ ଆକାଶ ଜାଣିଥାନ୍ତି, ସେପରି କେବଳ ଦେବମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ପଥ ଜାଣନ୍ତି, ମାନବ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଉଚିତ ଅନୁଚିତର ବିଭାଗ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଶୁଭାଶୁଭ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ପ୍ରକାର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ବେଦର ଅଧିପତି, ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ଅଂଗ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ନିରାକାର କିମ୍ବା ସାକାର ଯେପରି ହେଉ, ସେହି ଦମ୍ପତି ଘୋଷିତ; ଯେଉଁଠି ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ସେଉଁଠି ସରସ୍ୱତୀ ଅଛନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ଭାରତୀ, ସେଉଁଠି ପ୍ରଜାପତି। ଯେପରି ତାପ ଛାୟା ବିନା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଗାୟତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖରୁ ଅଲଗା ହୁଏ ନାହିଁ। ବେଦ ସମୂହକୁ 'ବ୍ରହ୍ମ' କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ସବିତ୍ରୀ ସେଥିରେ ସ୍ଥିତ; ତେଣୁ ସବିତ୍ରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ଯଦ୍ୟପି, ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ପ୍ରଜାପତି ନିଜ କନ୍ୟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ପରେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା କାମଦେବଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ତୁମର କାମବାଣ ଦ୍ୱାରା ମୋ ମନ ଉତ୍କଳିତ ହୋଇଥିଲା, ଏହିପାଇଁ ରୁଦ୍ର ଶୀଘ୍ର ତୁମର ଦେହକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବେ।” ତାପରେ କାମଦେବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ—“ହେ ସମ୍ମାନଦାତା, ଆପଣଙ୍କ ନିଜ କାରଣରେ ମୋତେ ଏଠାରେ ଶାପ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଆପଣ ମୋତେ ଏପରି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେହୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉତ୍କଳନର କାରଣ ମୁଁ। ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ନ ରଖି, ସବୁଠି ଏବଂ ସବୁବେଳେ ମୁଁ ମନକୁ ଉତ୍କଳିତ କରିବି; ଏହି ଆଜ୍ଞା ଆପଣ ଆଗରୁ ଦେଇଥିଲେ। ତେଣୁ, ଆପଣ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ ବି, ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ଏବେ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ପୁଣି ଦେହ ପାଇପାରିବି।” ତାହାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ବୈବସ୍ବତ ମନୁର ଅବଧି ଆସିବ, ଯଦୁବଂଶର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ରାମ ନାମକ ମାନବ ରୂପେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ, ଯିଏ ତୁମ ଶକ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବେ। ସେ ଦେମନ୍ମାନେଙ୍କୁ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ ଧରାକୁ ଅବତରିବେ ଓ ଦ୍ୱାରକାରେ ବସିବେ। ତାପରେ ତୁମେ ତାଙ୍କର ସମାନ ଭାଇଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେବା। ଏପରି ଭାବେ ଦେହ ପାଇ ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଭାରତବଂଶ ଶେଷରେ, ରାଜା ବତ୍ସଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବା। ସେଠାଏ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଲାଭ କରିବା, ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବା।” ଏପରି ଶାପ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, କାମଦେବ ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଆ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—ଏହି ଯଦୁ କିଏ, ଯାହାଙ୍କ ବଂଶରେ କାମଦେବ ଜନ୍ମିଲେ? କିପରି ତାଙ୍କୁ ରୁଦ୍ର ଭସ୍ମ କଲେ, ଏବଂ ପରେ କାମଦେବଙ୍କ ଅବସ୍ଥା କ’ଣ ହେଲା? ଭାରତବଂଶର ସୃଷ୍ଟି ପୂର୍ବେ କ’ଣ ଘଟିଲା? ଏହା ସବୁ ଆରମ୍ଭରୁ କହ, କାରଣ ମୋର ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଅଛି। ଗାୟତ୍ରୀ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅର୍ଧଦେହରୁ ଜନ୍ମିତ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ମା ଅଟୁଟ; ଏବଂ ମନୁଙ୍କ ଦେବୀ ଶତରୂପା, ଶତ ଆକୃତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ମାଲିକା। ସେଉଁଠୁ ଆନନ୍ଦ, ମନ, ତପସ୍ୟା, ବୁଦ୍ଧି, ମହାନ, ଦିଗଭ୍ରମ ଇତ୍ୟାଦି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏବଂ ଶତରୂପାଠାରୁ ସେ ସାତି ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତାଙ୍କ ସେହି ପୁଅମାନେ, ମାରୀଚି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଭୃତି ଜ୍ଞାନୀ, ମନରୁ ଜନ୍ମିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବିଶ୍ୱ ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ବାମଦେବ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ମହାନ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଶୁଭ୍ର ବାମଦେବ ନିଜର ମୁଖରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବାହୁରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଉରୁଠାରୁ ବୈଶ୍ୟ ଓ ପାଦଠାରୁ ଶୂଦ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ବିଦ୍ୟୁତ୍, ବଜ୍ର, ମେଘ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଧନୁର୍ବାଣ, ଛନ୍ଦ ଓ ପ୍ରଥମେ ପର୍ଜନ୍ୟ ତାପରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହାପରେ ପ୍ରଭୁ ପୁନି ସାଧ୍ୟ, ତ୍ରିନୟନ ଓ ଅସୀମ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଯେମାନେ ବୃଦ୍ଧି ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ୮୪ କୋଟି ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ବାମଦେବ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କଲେ, କାରଣ ଏପରି ଅଜର-ଅମର ସୃଷ୍ଟି ଅନୁଚିତ।