ଏହି କଥାରେ, ସାପ୍ତ ପୁରୁଷ—ଯତି, ଯୟାତି, ସାମ୍ୟାତି, ଉଦ୍ଭବ, ପୁରୁ, ଶର୍ୟାତି ଓ ମେଘଜାତି—ସମସ୍ତେ ଏହି ଲୀଳାର ଗୋତ୍ରକୁ ବଢାଇଥିଲେ। ଯୟାତିଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପ୍ରାୟ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଯତି ଏକ ଯୋଗୀ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟବାସ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଯୟାତି ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ ଓ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରିଥିଲେ। ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବନଙ୍କ କନ୍ୟା, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ; ଏହିପରି, ଭାର୍ଗବ ବଂଶର ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଦେବୟାନୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ଯୟାତିଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ଉତ୍ସର୍ଗ ଥିଲେ; ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ—ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁ—ଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରି, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତାଙ୍କୁ ଦୃହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ପୁରୁ ଦେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯଦୁ ଓ ପୁରୁ ବଂଶକୁ ବଢାଇଲେ। ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଯୟାତି ଏକ ସତ୍ୟବାନ ରାଜା ଥିଲେ; ତିନି ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଓ ନିୟମାନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ସେ ସଦା ଭକ୍ତିଭାବରେ ପିତୃପୂଜା ଓ ଦେବପୂଜା କରିଥିଲେ; ଯୟାତି ଅଜୟ ଥିଲେ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖିଥିଲେ। ଏହି ରାଜା, ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଧର୍ମରେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ରୂପ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲା। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ—ଯଦୁ, ପୁରୁ, ତୁର୍ବସୁ, ଦୃହ୍ୟୁ ଓ ଅନୁ—କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ମୁଁ ଯୁବତୀମାନେ ସହ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯୁବାବସ୍ଥା ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହେଁ; ପୁଅମାନେ, ମୋତେ ସହଯୋଗ କର।" ତେବେ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଯଦୁ କହିଲେ, "ଆମେ ଆମର ଯୁବାବସ୍ଥା ଦେଇ କିପରି ତୁମକୁ ସହଯୋଗ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକ?" ଯୟାତି ପୁଅମାନେ କୁ କହିଲେ, "ମୋର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତୁମେ ନିଜ ଶରୀରେ ନେଉ; ତୁମର ଯୁବାବସ୍ଥା ଦେଇ ମୁଁ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।" ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ ଓ ଉଶନା ମୁନିଙ୍କ ଶାପରୁ, ମୋର ଭୋଗବାସନା କମିଯାଇଛି; ମୁଁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅଛି, ପୁଅମାନେ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନିଜ ଶରୀରେ ନେଉ, ଯେପରିକି ମୁଁ ନୂତନ ରୂପ ନେଇ ଯୁବା ହୋଇ ଭୋଗ କରିପାରିବି।" ଯଦୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଚାରିଜଣ ପୁଅ ତାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅସ୍ବୀକାର କରିଲେ; ତେବେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ପୁରୁ, ସବୁଠୁ କନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, କହିଲେ, "ମୋତେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦିଅନାହିଁ; ମୁଁ ଯୁବା ଓ ନୂତନ ଶରୀରରେ ଖୁସି ରହିବି।" "ମୁଁ ତୁମର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରି ରାଜ୍ୟରେ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ରହିବି;" ଏପରି ରାଜା ତପୋବଳରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ କହିଥିଲେ। ତାପରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇ, ରାଜା ପୁରୁଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ପୁରୁଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥା ଦେଇ ଯୟାତି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ; ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୟାତି ଅଜୟ ରହିଲେ। ତଥାପି ତାଙ୍କ ଭୋଗବାସନା ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଲା; ତେବେ ସେ ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଉତ୍ସର୍ଗ ପାଇଛି; ତୁମେ ମୋ ବଂଶର ସ୍ଥାପକ।" "ପୁରୁଙ୍କ ବଂଶ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭିବ;" ଏପରି କହି, ରାଜା ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ତାଙ୍କର ଆୟୁ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ମୁଁ ପୁରୁଙ୍କ ବଂଶର କଥା କହିବି—ଶ୍ରବଣ କର, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଏଠାରୁ ଭାରତମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଭାରତ ବଂଶକୁ ବଢାଇଲେ। କିପରି ପୁରୁଙ୍କ ବଂଶ ପୃଥିବୀରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହେଲା, ଯଦୁଙ୍କ ବଂଶ ଯଦିଓ ପ୍ରଥମ, କିନ୍ତୁ ସମୃଦ୍ଧିରେ ପଛୁଆ ହେଲା? ହେ ସୂତ, ଯୟାତିଙ୍କ ଆର ଏକ ଉତ୍ତମ, ଜୀବନଦାୟୀ, ଦେବମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ କଥା ଏକ ଦୀର୍ଘ ବିବରଣୀରେ କହ। ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ଶତାନିକା ଶୌନକଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: ଯୟାତିଙ୍କର ଉତ୍ତମ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଜୀବନଦାୟୀ କଥା। ଯୟାତି, ଆମ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦଶମ ବଂଶଜ; ସେ କିପରି ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଦୁର୍ଲଭ କନ୍ୟାକୁ ପାଇଲେ? ହେ ତପୋବଳୀ, ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ପୁରୁରବସ୍ ବଂଶର ରାଜାମାନେ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଥିଲେ, ଏହି କ୍ରମରେ କହ। ଯୟାତି ଏକ ରାଜର୍ଷି, ତାଙ୍କର ତେଜ ଦେବତାରାଜା ସମାନ; ପୂର୍ବେ ଶୁକ୍ର ଓ ବୃଷପର୍ବନ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରୀମାନେ ଦେଇଥିଲେ। ଏବେ, ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ମୁଁ ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଯୟାତି ଓ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ସଂଯୋଗ କଥା କହିବି। ତିନି ଲୋକରେ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସଂଘର୍ଷ ହେଇଥିଲା; ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବ ଏହି ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ଜୟ ପାଇଁ ଦେବମାନେ ଅଙ୍ଗିରସ ବଂଶର ମୁନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରିଷ୍ଟ୍ କରିଥିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ କାବ୍ୟ ଉଶନାସଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ଦ୍ରୁଢ଼ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନେ ଏକତ୍ରିତ ଦାନବମାନେ କୁ ହତ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କାବ୍ୟ ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଶକ୍ତିରେ ଦାନବମାନେ କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଇଥିଲେ; ପୁନି ସେମାନେ ଦେବମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଅସୁରମାନେ ଦେବମାନେ କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ କରିବା ସମୟରେ, ବୃହସ୍ପତି, ଉତ୍ତମ ମନସ୍କ, ଦେବମାନେ କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେନାହିଁ। ସେ କାବ୍ୟ ଜାଣିଥିବା ଜ୍ଞାନ—ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେବା ଶାସ୍ତ୍ର—ଜାଣିନଥିଲେ; ଏହିପରି, ଦେବମାନେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତେବେ, ଦେବମାନେ କାବ୍ୟ ଉଶନାସଙ୍କ ଭୟରେ କାଚ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ କୁ ଡାକି କହିଲେ: "ଆମ ସହ ଯୋଗ ଦିଅ, ଆମକୁ ସହଯୋଗ କର, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାହାଯ୍ୟ ଦିଅ। ସେ ଜ୍ଞାନ ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି।" "ଶୀଘ୍ର ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ନେଇଆ। ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ପାଇବେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୃଷପର୍ବନଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛନ୍ତି; ତୁମେ ଦ୍ୱିଜ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ।" "ସେ ଦାନବମାନେ କୁ ସୁରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଦାନବମାନେ ନୁହଁ। ତୁମେ ଛଡ଼ା କେହି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବେନାହିଁ।" "ଦେବୟାନୀ, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛନ୍ତି; ତୁମେ ଛଡ଼ା କେହି ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇପାରିବେନାହିଁ।" ଏହିପରି, ଯୟାତିଙ୍କ ବଂଶ, ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଓ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ସଂଯୋଗ, ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଏହି ଦୀର୍ଘ କଥା ଚାଲିଛି—ଏହି ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଆପଣ ଶୁଭାୟୁ।