ଚନ୍ଦ୍ରମା ଶିରୋମଣି ମହାଦେବ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ରୁ ବିରତି ନେଲେ । ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ତାରାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ । ଏହିପରେ, ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଶେଷରେ ତାରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦିବ୍ୟ ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଏବଂ ଦେବମାନ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ । ସେଇ ଶିଶୁ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରଭା ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ହାତୀ ଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ନାମ ‘ଗଜବୈଦ୍ୟ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଯେହেতୁ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କର ପୁତ୍ର, ତେଣୁ ସେ ‘ବୁଧ’ ରାଜପୁତ୍ର ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଲେ । ସେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେବା ସହିତ, ସେ ଶିଶୁ ସମସ୍ତ ଦୀପ୍ତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ । ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବ ଋଷିମାନେ ଆସିଲେ । ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ଉତ୍ସବ ଅବସରରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାରାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ଶିଶୁ କାହା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଛି?” ତାରା ଲଜ୍ଜାରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ପୁନଃ ପୁନଃ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶର୍ମିତ ରହିଲେ । ଶେଷରେ, ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, “ସୋମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ।” ତେବେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ସେଇ ପୁଅକୁ ନେଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ‘ବୁଧ’ ନାମ ଦେଇ, ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଦାନ କଲେ । ଉଚିତ କ୍ରମାଭିଷେକ କରି, ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମର ସାମ୍ୟ ଦେଇ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଋଷିମାନେ ଏହି ଅଧିକାର ଦେଲେ । ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେଖିଥିବା ବେଳେ, ବୁଧ ଏଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ଇଲାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏକ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁତ୍ରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ । ସେଇ ପୁତ୍ର ନିଜ ତପସ୍ୟା ଓ ଶକ୍ତିରେ ଶତାଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ ଏବଂ ସେ ‘ପୁରୁରବା’ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ । ହିମାବତ୍ତ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପୁରୁରବା ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅଧିପତି ଏବଂ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ରାଜା ହେଲେ । ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କେଶି ଓ ଅନ୍ୟ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ବିନାଶ ପାଇଲେ; ତାଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି ଉର୍ବଶୀ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ । ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀ, ତାଙ୍କ ପାହାଡ଼, ଅରଣ୍ୟ ଓ ବନମାଳିକା, ପୁରୁରବା ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷା କଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା କରି । ଯଶସ୍ୱୀ ଚାମରା ତାଙ୍କ ସହ ସଦା ରହୁଥିଲା; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ଏକ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଧାସନ ଦେଇଲେ । ସେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ—ଏ ତିନି ଗୁଣରେ ସମ ରାଜ୍ୟ କଲେ; ଏକଥା ଦେଖିବାକୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ । ରାଜା ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କ ପାଦ ପରିଚ୍ଛା ଓ ଅନ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲେ । ସୁନ୍ଦର ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନ ଆଣି, ତିନି ଦେବତାଙ୍କୁ ବସାଇଲେ, ଏବଂ ଧର୍ମଙ୍କୁ ଅଳ୍ପ ଅଧିକ ମାନ୍ୟତା ଦେଲେ । ଏହି କାରଣରୁ କାମ ଓ ଅର୍ଥ ରାଜା ଉପରେ ଖୁବ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଥ ଶାପ ଦେଲେ, “ତୁମର ନଶ୍ୱରତା ଆସିବ ।” କାମ କହିଲେ, “ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ତୁମେ ମୂର୍ଛିତ ହେବା, କୁମାରବନରେ ଉର୍ବଶୀ ସହ ଦୂରତା ଅନୁଭବିବା ।” ଧର୍ମ କହିଲେ, “ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରହିବା; ତୁମର ବଂଶ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିବ । ଏହି ବଂଶ ଶତଗୁଣ ବଢ଼ିବ ଏବଂ ପୃଥିବୀରୁ କ୍ଷୟ ହେବ ନାହିଁ ।” ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ରାଜା ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରିବାରେ ଲାଗି ରହିଲେ । ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, କେବେ କେବେ ଦକ୍ଷିଣୀୟ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଚାରିଅଟରେ ଚଢ଼ି । ଏକ ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଥିବା ବେଳେ ସେ କେଶି ଦାନବପତି ଦ୍ୱାରା ଆକାଶରେ ଉଠାଯାଉଥିବା ଚିତ୍ରଲେଖା ଓ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି, ବୁଧପୁତ୍ର ପୁରୁରବା ଯଶ ପାଇବାକୁ ଚାହିଁ, ବାୟୁ ଅସ୍ତ୍ର ମୋକାଇ, କେଶିଙ୍କୁ ପରାଜିତ କଲେ । ଏପରି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହେଲେ; ପରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା କଲେ ଏବଂ ଉର୍ବଶୀକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ । ସେଠାରୁ ମଧ୍ୟ, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ, ଯଶ ଏବଂ ଧନରେ ଅତିକ୍ରମ କଲେ । ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଉର୍ବଶୀକୁ ଗାୟନ ପାଇଁ ଭାରତଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେ ପୁରୁରବାଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଗାଇଲେ । ଭାରତ ଏକ ‘ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସ୍ଵୟଂବର’ ନାମକ ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମେନକା, ଉର୍ବଶୀ ଓ ରମ୍ଭାଙ୍କୁ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଶିଖାଇଲେ । ସେଠାରେ ଉର୍ବଶୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ରୂପେ ନୃତ୍ୟ କଲେ; ପୁରୁରବାଙ୍କୁ ଦେଖି, କାମବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କଲେ । ଏହି ଭାବରେ ସେ ଭାରତଙ୍କ ଶିଖାଇଥିବା ସମସ୍ତ ହସ୍ତମୁଦ୍ରା ଭୁଲିଗଲେ; ଭାରତ କ୍ରୋଧ ଓ ବିୟୋଗରେ ଉର୍ବଶୀକୁ ଶାପ ଦେଲେ— “ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶ ବର୍ଷ ତୁମେ ଏକ ଲତା ଭାବେ ଥିବା, ପୁରୁରବା ସେଠାରେ ଭୂତ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିବେ ।” ପରେ ଉର୍ବଶୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଲେ; ଭାରତଙ୍କ ଶାପ ଶେଷରେ ଉର୍ବଶୀ ବୁଧବଂଶୀ ପୁରୁରବାଙ୍କୁ ଏକ ପୁତ୍ର ଦେଲେ । ସେ ଆଠ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ତାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି: ଆୟୁ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଅଶ୍ୱାୟୁ, ଧନାୟୁ, ଧୃତିମାନ୍, ବସୁ, ଶୁଚିବିଦ୍ୟା ଓ ଶତାୟୁ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ତେଜରେ ସମୃଦ୍ଧ । ନହୁଷଙ୍କୁ ଆୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ପୁତ୍ର ହେଲେ: ବୃଦ୍ଧଶର୍ମା ଓ ରାଜି; ତାପରେ ଡମ୍ଭ, ବିପାପ୍ମା—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଶୂରବୀର । ରାଜିଙ୍କୁ ଶତପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେଲେ, ସେମାନେ ରାଜପୁତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ରାଜି ନିର୍ମଳ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବର ଦେଲେ । ତା’ପରେ ସେ ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉପରେ ବିଜୟୀ ହେଲେ; ଏହିପରି ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧ ତିନିଶ ଅବଦି ଚାଲିଲା । ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ଶକ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, କିନ୍ତୁ କେହି ବିଜୟ ପାଇଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—"ଯେଉଁଠି ରାଜି ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ବିଜୟୀ ହେବେ?" ଆମେ ବିଜୟ ଚାହୁଁଛୁ, ରାଜା, ଆମ ସହ ମିତ୍ରତା କର ।