ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ମନୁ ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ ସମ୍ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ସୂର୍ୟବଂଶୀଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଯଥା ସୂର୍ୟ ଦୀର୍ଘ ଧৈର୍ୟ ଧରେ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସହିଷ୍ଣୁତାର ଅଭ୍ୟାସ କରିଥିଲେ। ମଲୟ ପାହାଡର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ, ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଶୂର ମନୁ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖରେ ସମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଲକ୍ଷ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ପଦ୍ମାସନ ଥିବା ମହାପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହୋଇ, ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରିବାକୁ ପାରିବା।” ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣ ହେବା ପରେ, ମନୁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହେଁ।” ସେ ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ସମସ୍ତ ସ୍ଥିର ଓ ଚଳାୟମାନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଳୟ ଆସିବ, ସେମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ମୋତେ ସମର୍ଥ କରନ୍ତୁ।” ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା କହିଲେ—“ଏହିପରି ହେବ,” ଏବଂ ସେ ଏଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଦେବତାମାନେ ଦେବା ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ଆକାଶରୁ ଝଡ଼ିଲା। ଏକ ଦିନ, ମନୁ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପିତୃଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ଛୋଟ ମାଛ ପାଣି ସହିତ ତାଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ିଲା। ମାଛ ଦେଖି, ଦୟାଳୁ ମନୁ ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ହାତର ଖୋଲରେ ରଖିଲେ। ଏକ ଦିନ ରାତି ମାଛ ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ଷୋଳ ଆଙ୍ଗୁଠି ପରି ଲମ୍ବା ହେଲା, ଏବଂ ମାଛ କହିଲା—“ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର!” ମନୁ ତାହାକୁ ଏକ ଛୋଟ ମଟିରେ ରଖିଲେ; ଏଠାରେ ମାଛ ଏକ ଦିନ ରାତିରେ ତିନି ହାତ ପରି ଲମ୍ବା ହେଲା। ପୁଣି, ମାଛ ଦୟାର ଅନୁରୋଧରେ, ମନୁଙ୍କୁ କହିଲା—“ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଛି।” ତେଣୁ, ସୂର୍ୟବଂଶୀ ମନୁ ମାଛକୁ ଏକ ଓଉଁ ଭିତରେ ରଖିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏଠି ମାଛ ଏଠାରେ ଫିଟ୍ ହେଲାନି, ତେଣୁ ଏକ ଝିଲିରେ ରଖିଲେ। ଝିଲିରେ ରଖିବାପରେ, ମାଛ ଏକ ଯୋଜନ ପରି ବଡ଼ ହେଲା; ପୁଣି ଦୟାରେ କହିଲା—“ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର, ରାଜା!” ତେଣୁ, ମନୁ ମାଛକୁ ଗଙ୍ଗାରେ ରଖିଲେ, ମାଛ ଏଠି ମଧ୍ୟ ଆଉ ବଡ଼ ହେଲା; ତେଣୁ ଏହାକୁ ସାଗରରେ ରଖିଲେ। ସାଗର ଭରି ଦେଖି, ମନୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ତୁମେ କିଏ, ଦାନବମୁକ୍ତ ଲୋକ?” କିମ୍ବା, “ତୁମେ ବାସୁଦେବା ନୁହେଁ କି? ଏପରି ଆକାର କିଏ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ? କିଏ ଦ୍ୱିହଜାର ଯୋଜନ ଆକାର ଧରିପାରିବ?” ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିଛି, କେଶବ; ତୁମେ ମାଛ ଆକାରରେ ମୋତେ ପରୀକ୍ଷା କରୁଛ; ହୃଷୀକେଶ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ବିଶ୍ୱର ଆଶ୍ରୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ଏପରି କହିବାପରେ, ମାଛ ଆକାରରେ ଶୁଭ ଜନାର୍ଦନ କହିଲେ—“ଶାବାଶ! ତୁମେ ମୋତେ ଠିକ୍ ଚିହ୍ନିଛ, ନିର୍ମଳ ମନୁ।” ଶୀଘ୍ର ଏହି ପୃଥିବୀ ଏହାର ପାହାଡ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ ଜଳରେ ବିଲୀନ ହେବ। ଏହି ନାଉଟି ଦେବତାମାନେ ଏକାଠି ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ରାଜା, ଏହି ମହାପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ। ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଗଳ, ଡିଂଗା, ଅଙ୍କୁର ଓ ଜୀବନ ଦେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅସହାୟ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ନାଉରେ ରଖି ରକ୍ଷା କର, ଶୁଭ ରାଜା। ଯେତେବେଳେ ବୟସ ଶେଷରେ ପବନ ନାଉକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦେବ, ତୁମେ ଏହାକୁ ମୋ ଶଙ୍ଖରେ ବାନ୍ଧିଦେବା, ରାଜା। ପ୍ରଳୟରେ ସମସ୍ତ ଚଳାୟମାନ ଓ ଅଚଳ ବିଲୀନ ହେବା ପରେ, ତୁମେ ପୃଥିବୀର ପ୍ରଜାପତି ହେବା। କୃତୟୁଗ ଆରମ୍ଭରେ, ତୁମେ ସର୍ବଜ୍ଞ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ରାଜା ମନ୍ବନ୍ତରର ନାଥ ହେବା ଓ ଦେବତାମାନେ ପୂଜିବା ଯୋଗ୍ୟ ହେବା। ଏପରି କହିବା ପରେ, ମନୁ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମହାପ୍ରଭୁ, କେତେ ବର୍ଷ ପରେ ପ୍ରଳୟ ଆସିବ?” ଏବଂ, “ମଧୁସୂଦନ, କିପରି ମୁଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ରକ୍ଷା କରିବି? ମୁଁ କିପରି ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ପୁନଃ ଏକତ୍ର ହେବି?” ବିଶ୍ୱର ନାଥ କହିଲେ—“ଆଜିଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଓ ଅଧିକ କାଳ ପୃଥିବୀରେ ବର୍ଷା ହେବନି; ଏକ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଆସିବ, ଦୁଃଖ ଆଣିବ। ତାପରେ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅନ୍ୟୁନ ଓ ନଶ୍ୱ ହେବା ସମୟରେ, ସାତି ସୂର୍ଯ୍ୟର ସାତି ଭୟଙ୍କର କିରଣ ଆସିବ, ତାପରେ ଗରମ ତାପ ଝଡ଼ିବ। ଯୁଗ ଶେଷରେ, ଔର୍ବ ଅଗ୍ନି ଭୟଙ୍କର ହେବ, ନିମ୍ନ ଲୋକରେ ସଙ୍କର୍ଷଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ବିଷ ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଭବ ହେବ, ଭବଙ୍କ ମାଥାର ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଗ୍ନି ବିକାଶିତ ହେବ। ଏହି ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ ଜଳାଇ ଦେବ, ମହାମୁନି; ପୃଥିବୀ ଏପରି ଭସ୍ମ ହେବାପରେ—ଆକାଶ ଭୟଙ୍କର ତାପିତ ହେବ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ ରାଜା, ତାପରେ ଦେବତା ଓ ତାରା ସହିତ ବିଶ୍ୱ ବିନାଶ ହେବ। ସଂବର୍ତ୍ତ, ଭୀମନାଦ, ଦ୍ରୋଣ, ଚଣ୍ଡ, ବଳାହକ, ବିଦ୍ୟୁତପତାକା, ଶୋଣ—ଏହି ସାତି ପ୍ରଳୟ ମେଘ। ଅଗ୍ନିର ଘମ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ପୃଥିବୀକୁ ବନ୍ୟା ଦେବ; ସାଗରମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ଏକାଠି ହେବେ। ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଏକ ମହାସାଗର ହେବ, ବେଦ ନାଉ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମୂଳ ବିଜ ନେଇ। ମୁଁ ଦେଇଥିବା ଦୃଢ଼ ରସି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନାଉକୁ ମୋ ଶଙ୍ଖରେ ବାନ୍ଧିବା, ମୁଁ ମାଛ ଆକାରରେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ଦେବତାମାନେ ଜଳାଇ ଦିଏଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମା, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ୟ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଚାରି ଲୋକ ସହିତ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିବା। ପବିତ୍ର ନର୍ମଦା ନଦୀ, ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଭବ, ବେଦ, ପୁରାଣ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ତୁମ ସହିତ ଚାରିପାଖରେ ରହିବେ। ତୁମ ସହିତ ଏହି ବିଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଅବିକଳ ରହିବ; ଏପରି ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ପ୍ରଳୟରେ ଏକାଠି ସାଗର ଉପସ୍ଥିତ ହେବାପରେ—ତୁମ ନିଜ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭରେ, ରାଜା, ମୁଁ ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବି; ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶୁଭ ଭଗବାନ ଏଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ମନୁ ମଧ୍ୟ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ଦୟାର ଯୋଗରେ ନିର୍ୟାତ ହୋଇ, ଉଲ୍ଲେଖିତ ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟା କରିଲେ।