गोवर्धनं हरिश्चन्द्रं कृपुचन्द्रं पृथूदकम् सहस्राक्षं हिरण्याक्षं तथा च कदली नदी
गोवर्धन, हरिश्चंद्र, कृपुचंद्र, पृथूदक, सहस्राक्ष, हिरण्याक्ष आणि कदळी नदी ही देखील आहेत.
रामाधिवासस्तत्रापि तथा सौमित्रिसंगमः इन्द्रकीलं महानादं तथा च प्रियमेलकम्
तेथे रामाचे निवासस्थान आहे, तसेच सौमित्रीसह संगम, इंद्रकील, महानाद आणि प्रियमेलक हीही तीर्थस्थळे आहेत.
एतान्यपि सदा श्राद्धे प्रशस्तान्यधिकानि तु एतेषु सर्वदेवानां सांनिध्यं दृश्यते यतः
ही सर्व ठिकाणे श्राद्धासाठी नेहमीच विशेष मानली जातात, कारण येथे सर्व देवतांचे सान्निध्य जाणवते.
दानमेतेषु सर्वेषु दत्तं कोटिशताधिकम् बाहुदा च नदीपुण्या तथा सिद्धवनं शुभम्
या सर्व ठिकाणी दिलेले दान कोटींनी अधिक पुण्य देते; बहुडा ही पुण्यनदी आणि सिद्धवन हे शुभ स्थानही आहे.
तीर्थं पाशुपतं नाम नदी पार्वतिका शुभा श्राद्धमेतेषु सर्वेषु दत्तं कोटिशतोत्तरम्
पाशुपत नावाचं तीर्थ आणि शुभ पार्वतीका नदी आहे. या सर्व ठिकाणी केलेल्या श्राद्धामुळे कोटी कोटी पटीने पुण्य मिळतं.
तथैव पितृतीर्थं तु यत्र गोदावरी नदी युता लिङ्गसहस्रेण सर्वान्तरजलावहा
तसंच, जिथे गोदावरी नदी आहे आणि हजारो लिंगांनी युक्त असलेलं पितृतीर्थ आहे, ती सर्व अंतर्जल वाहणारी जागा आहे.
जामदग्न्यस्य तत्तीर्थं क्रमादायातमुत्तमम् प्रतीकस्य भयाद्भिन्नं यत्र गोदावरी नदी
जामदग्न्याचं ते तीर्थ श्रेष्ठ आहे, जे योग्य वेळी आलं. प्रतिकाच्या भीतीने गोदावरी नदी तिथे विभागली गेली.
तत्तीर्थं हव्यकव्यानाम् अप्सरोयुगसंज्ञितम् श्राद्धाग्निकार्यदानेषु तथा कोटिशताधिकम्
देवतांना आणि पितरांना अर्पण करण्यासाठीचं ते तीर्थ, ज्याचं नाव अप्सरोयुग आहे. तिथे श्राद्ध आणि अग्निकर्म केल्यास कोटी कोटी पटीने पुण्य मिळतं.
तथा सहस्रलिङ्गं च राघवेश्वरमुत्तमम् सेन्द्रफेना नदी पुण्या यत्रेन्द्रः पतितः पुरा
तसंच, सहस्रलिंग, उत्तम राघवेश्वर आणि पुण्यशाली सेंद्रफेना नदी आहे, जिथे पूर्वी इंद्र पडला होता.
निहत्य नमुचिं शक्रस् तपसा स्वर्गमाप्तवान् तत्र दत्तं नरैः श्राद्धम् अनन्तफलदं भवेत्
नमुचिला मारून, शक्राने तप करून स्वर्ग मिळवला. तिथे पुरुषांनी केलेलं श्राद्ध अनंत फळ देतं.
तीर्थं तु पुष्करं नाम शालग्रामं तथैव च सोमपानं च विख्यातं यत्र वैश्वानरालयम्
पुष्कर नावाचं तीर्थ, त्याचप्रमाणे शालग्राम आणि सोमपान हे प्रसिद्ध तीर्थ आहेत, जिथे वैश्वानराचं निवासस्थान आहे.
तीर्थं सारस्वतं नाम स्वामितीर्थं तथैव च मलंदरा नदी पुण्या कौशिकी चन्द्रिका तथा
सारस्वत नावाचं तीर्थ, त्याचप्रमाणे स्वामितीर्थ, पुण्यशाली मलंदरा, कौशिकी आणि चंद्रिका या नद्या आहेत.
वैदर्भा वाथ वैरा च पयोष्णी प्राङ्मुखा परा कावेरी चोत्तरा पुण्या तथा जालंधरो गिरिः
वैदर्भा किंवा वैरा, पूर्वेकडे वाहणारी पयोष्णी, उत्तरेकडील पुण्यशाली कावेरी आणि जालंधर पर्वत.
एतेषु श्राद्धतीर्थेषु श्राद्धमानन्त्यमश्नुते लोहदण्डं तथा तीर्थं चित्रकूटस्तथैव च
या सर्व श्राद्धासाठीच्या तीर्थांमध्ये केलेलं श्राद्ध अनंत फळ देतं. लोखंडंड आणि चित्रकूट या तीर्थांमध्येही तसंच आहे.
विन्ध्ययोगश्च गङ्गायास् तथा नदीतटं शुभम् कुब्जाभ्रं तु तथा तीर्थम् उर्वशीपुलिनं तथा
गंगेचं विंध्याशी संयोग, शुभ नदीकाठ, कुब्जाभ्र तीर्थ आणि उर्वशीचं वाळवंट हेही आहेत.
संसारमोचनं तीर्थं तथैव ऋणमोचनम् एतेषु पितृतीर्थेषु श्राद्धम् आनन्त्यमश्नुते
संसरातून मुक्त करणारे तीर्थ आणि ऋणमुक्त करणारे तीर्थ आहेत. या पितृतीर्थांमध्ये केलेलं श्राद्ध अनंत फळ देतं.
अट्टहासं तथा तीर्थं गौतमेश्वरमेव च तथा वसिष्ठतीर्थं नु हारीतं तु ततः परम्
अट्टहास तीर्थ, गौतमेश्वर, वसिष्ठतीर्थ आणि त्यानंतर हारीत हे तीर्थ आहेत.
ब्रह्मावर्तं कुशावर्तं हयतीर्थं तथैव च पिण्डारकं च विख्यातं शङ्खोद्धारं तथैव च
ब्रह्मावर्त, कुशावर्त, हयतीर्थ, प्रसिद्ध पिंडारक आणि शंखोद्धार ही तीर्थं आहेत.
घण्टेश्वरं बिल्वकं च नीलपर्वतमेव च तथा च धरणीतीर्थं रामतीर्थं तथैव च
घंटेश्वर, बिल्वक, नीलपर्वत, तसेच धरणीतीर्थ आणि रामतीर्थ ही तीर्थं आहेत.
अश्वतीर्थं च विख्यातम् अनन्तं श्राद्धदानयोः तीर्थं वेदशिरो नाम तथैवौघवती नदी
प्रसिद्ध अश्वतीर्थ, जे श्राद्ध आणि दानासाठी अक्षय आहे, वेदशिर नावाचं तीर्थ आणि औघवती नदीही आहे.
तीर्थं वसुप्रदं नाम छागलाण्डं तथैव च एतेषु श्राद्धदातारः प्रयान्ति परमं पदम्
वसुप्रद नावाचं तीर्थ आणि छागलांड हेही आहे. या सर्व ठिकाणी श्राद्ध करणारे श्रेष्ठ स्थानाला पोहोचतात.
तथाच बदरीतीर्थं गणतीर्थं तथैव च जयन्तं विजयं चैव शक्रतीर्थं तथैव च
तसंच बदरीतीर्थ, गणतीर्थ, जयंत, विजय आणि शक्रतीर्थ हीही तीर्थं आहेत.
श्रीपतेश्च तथा तीर्थं तीर्थं रैवतकं तथा तथैव शारदातीर्थं भद्रकालेश्वरं तथा
श्रीपतीचं तीर्थ, रैवतका तीर्थ, शारदा तीर्थ आणि भद्रकाळेश्वर हेही पवित्र स्थानं आहेत.
वैकुण्ठतीर्थं च परं भीमेश्वरमथापि वा एतेषु श्राद्धदातारः प्रयान्ति परमां गतिम्
वैकुंठाचं श्रेष्ठ तीर्थ आणि भीमेश्वर हेही आहेत. या सर्व तीर्थांवर श्राद्ध करणारे लोक परम गतीला पोहोचतात.
तीर्थं मातृगृहं नाम करवीरपुरं तथा कुशेशयं च विख्यातं गौरीशिखरमेव च
मातृगृह नावाचं तीर्थ, करवीरपूर, प्रसिद्ध कुशेशय आणि गौरीशिखर हीही तीर्थस्थळं आहेत.
नकुलेशस्य तीर्थं च कर्दमालं तथैव च दिण्डिपुण्यकरं तद्वत् पुण्डरीकपुरं तथा
नकुलेशाचं तीर्थ, कर्दमाळ, दिंडीपुण्य आणि पुंडरीकपूर हीही पवित्र स्थानं आहेत.
सप्तगोदावरीतीर्थं सर्वतीर्थेश्वरेश्वरम् तत्र श्राद्धं प्रदातव्यम् अनन्तफलमीप्सुभिः
सात गोदावरीचं तीर्थ आणि सर्वतीर्थेश्वर हेही आहेत. अनंत फळाची इच्छा असणाऱ्यांनी तिथे श्राद्ध करावं.
एष तूद्देशतः प्रोक्तस् तीर्थानां संग्रहो मया वागीशो ऽपि न शक्नोति विस्तरात् किम् उ मानुषः
मी सांगितलेल्या तीर्थांचा हा थोडक्यात संग्रह आहे. वाणीचा स्वामीही यांचं सविस्तर वर्णन करू शकत नाही, मग माणसाने कसं करावं?
सत्यं तीर्थं दया तीर्थं तीर्थमिन्द्रियनिग्रहः वर्णाश्रमाणां गेहे ऽपि तीर्थं तु समुदाहृतम्
सत्य हे तीर्थ आहे, दया तीर्थ आहे, इंद्रियांचा संयम हेही तीर्थ आहे. वर्णाश्रमधर्माच्या घरातही तीर्थ मानलं जातं.
एतत्तीर्थेषु यच्छ्राद्धं तत्कोटिगुणमिष्यते यस्मात्तस्मात्प्रयत्नेन तीर्थे श्राद्धं समाचरेत्
या तीर्थांवर जे श्राद्ध केलं जातं, त्याला कोटीपटीने अधिक फळ मिळतं. म्हणून, मन लावून तीर्थावर श्राद्ध करावं.