वपुर्दीप्तान्तरात्मानम् एतत्कृत्वा मनोमयम् दारयोगं विना स्रक्ष्ये पुत्रम् आत्मतनूरुहम्
हे तेजस्वी अंतःकरण असलेले शरीर मी मनाच्या सामर्थ्याने निर्माण करून, संग न करता, माझ्या स्वतःच्या देहातून पुत्र उत्पन्न करीन.
एवमात्मानमात्मा मे द्वितीयं जनयिष्यति वन्येनानेन विधिना दिधक्षन्तमिव प्रजाः
अशा प्रकारे माझेच स्वरूप, या वन्य पद्धतीने, दुसरे स्वरूप निर्माण करील, जणू काही सर्व प्रजांना जाळण्याची इच्छा आहे.
ऊर्वस्तु तपसाविष्टो निवेश्योरुं हुताशने ममन्थैकेन दर्भेण सुतस्य प्रभवारणिम्
तपस्येने प्रेरित होऊन, मांडी अग्नित ठेवली आणि एका कुंच्याच्या काडीने ती मांडी घासून पुत्राच्या जन्मासाठी अग्नि निर्माण केला.
तस्योरुं सहसा भित्त्वा ज्वालामाली ह्यनिन्धनः जगतो दहनाकाङ्क्षी पुत्रो ऽग्निः समपद्यत
त्याने अचानक मांडी फोडली आणि त्या ठिकाणाहून इंधनाशिवाय ज्वाळांनी वेढलेला, जग जाळण्याची इच्छा असलेला पुत्र अग्नि प्रकट झाला.
ऊर्वस्योरुं विनिर्भिद्य और्वो नामान्तको ऽनलः दिधक्षन्निव लोकांस्त्रीञ् जज्ञे परमकोपनः
उर्वशीच्या मांडीला फोडून, प्रचंड क्रोधी आणि तीनही लोकांना जाळण्याची इच्छा असलेला, 'और्व' नावाचा अंत करणारा अग्नि जन्मास आला.
उत्पन्नमात्रश्चोवाच पितरं क्षीणया गिरा क्षुधा मे बाधते तात जगद्भक्ष्ये त्यजस्व माम्
जन्मताच त्या पुत्राने उपाशी स्वरात वडिलांना म्हणाले, 'बाबा, मला भूक लागली आहे; जग खाऊ देण्यासाठी मला मुक्त करा.'
त्रिदिवारोहिभिर्ज्वालैर् जृम्भमाणो दिशो दश निर्दहन्सर्वभूतानि ववृधे सो ऽन्तको ऽनलः
स्वर्गापर्यंत पोहोचणाऱ्या ज्वाळांनी तो अग्नि दहा दिशांना पसरला, सर्व प्राण्यांना जाळू लागला आणि प्रचंड वाढू लागला.
एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा मुनिमूर्वं सभाजयन् उवाच वार्यतां पुत्रो जगतश्च दयां कुरु
त्या वेळी ब्रह्मदेवांनी ऋषी और्व यांचा सन्मान करून सांगितले, 'तुझ्या पुत्राला आवर घाल आणि जगावर दया कर.'
अस्यापत्यस्य ते विप्र करिष्ये स्थानमुत्तमम् तथ्यमेतद्वचः पुत्र शृणु त्वं वदतां वर
'या तुझ्या पुत्रासाठी मी उत्तम निवासस्थान देईन. हे खरे आहे, पुत्रा, बोलणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, माझे शब्द ऐक.'
धन्यो ऽस्म्यनुगृहीतो ऽस्मि यन्मे ऽद्य भगवाञ्छिशोः मतिमेतां ददातीह परमानुग्रहाय वै
'आज भगवंत माझ्या मुलासाठी ही बुद्धी देतात, हे माझ्यावर मोठे कृपाप्रसाद आहे. मी धन्य आहे, माझ्यावर उपकार झाला.'
प्रभातकाले सम्प्राप्ते काङ्क्षितव्ये समागमे भगवंस्तर्पितः पुत्रः कैर्हव्यैः प्राप्स्यते सुखम्
'जेव्हा इच्छित वेळ पहाटे येईल, तेव्हा पितरांच्या तर्पणाने तृप्त झालेला तुझा पुत्र सुखी होईल, हे प्रभो.'
कुत्र चास्य निवासः स्याद् भोजनं वा किमात्मकम् विधास्यतीह भगवान् वीर्यतुल्यं महौजसः
'त्याचे निवासस्थान कुठे असेल आणि त्याचे अन्न कसे असेल? या महाशक्तिमानासाठी भगवंतच सर्व व्यवस्था करतील.'
वडवामुखे ऽस्य वसतिः समुद्रे वै भविष्यति मम योनिर्जलं विप्र तस्य पीतवतः सुखम्
'त्याचे निवासस्थान समुद्रातील वडवामुखाजवळ असेल. माझे गर्भस्थान म्हणजे पाणी आहे, आणि ते पिणाऱ्याला सुख मिळेल, हे ऋषी.'
यत्राहमास नियतं पिबन्वारिमयं हविः तद्धविस्तव पुत्रस्य विसृजाम्यालयं च तत्
'जिथे मी नेहमी पाणी हवन म्हणून पित असे, ते हवन मी आता तुझ्या पुत्रासाठी अर्पण करतो, आणि तेच त्याचे निवासस्थान होईल.'
ततो युगान्ते भूतानाम् एष चाहं च पुत्रक सहितौ विचरिष्यावो निष्पुत्राणामृणापहः
'मग युगाच्या शेवटी, पुत्रा, मी आणि हा अग्नि दोघे मिळून, ज्यांना संतान नाही त्यांचे पितृऋण दूर करू.'
एषो ऽग्निर् अन्तकाले तु सलिलाशी मया कृतः दहनः सर्वभूतानां सदेवासुररक्षसाम्
हा अग्नि, पाणी पिणारा, मीच काळाच्या शेवटी निर्माण केला आहे. हा सर्व प्राणी, देव, असुर आणि राक्षस यांना जाळणारा आहे.
एवमस्त्विति तं सो ऽग्निः संवृतज्वालमण्डलः प्रविवेशार्णवमुखं प्रक्षिप्य पितरि प्रभाम्
अग्नीने 'तसेच होवो' असे म्हणून, आपल्या ज्वाळांनी वेढलेला, आपल्या वडिलांवर तेज टाकून समुद्राच्या तोंडात प्रवेश केला.
प्रतियातस्ततो ब्रह्मा ये च सर्वे महर्षयः और्वस्याग्नेः प्रभां ज्ञात्वा स्वां स्वां गतिमुपाश्रिताः
मग ब्रह्मा आणि सर्व महर्षी, और्वाच्या अग्नीचे तेज पाहून, आपापल्या स्थानाकडे परत गेले.
हिरण्यकशिपुर्दृष्ट्वा तदा तन्महदद्भुतम् उच्चैः प्रणतसर्वाङ्गो वाक्यमेतदुवाच ह
ते अद्भुत आणि मोठे घडलेले पाहून, हिरण्यकशिपू संपूर्ण अंगाने वाकून मोठ्याने असे म्हणाला:
भगवन्नद्भुतमिदं संवृत्तं लोकसाक्षिकम् तपसा ते मुनिश्रेष्ठ परितुष्टः पितामहः
'भगवंत, हे अद्भुत घडले आहे, साऱ्या जगाच्या साक्षीने; तुझ्या तपामुळे, मुनीश्रेष्ठ, ब्रह्मादेखील तृप्त झाला आहे.'
अहं तु तव पुत्रस्य तव चैव महाव्रत भृत्य इत्यवगन्तव्यः साध्यो यदिह कर्मणा
'माझ्याबद्दल सांगायचं झालं, तर मी तुझ्या मुलाचा आणि तुझा सेवकच आहे, हे जाण, महाव्रती, जर हे कृतीने साधता येत असेल.'
तन्मां पश्य समापन्नं तवैवाराधने रतम् यदि सीदेन्मुनिश्रेष्ठ तवैव स्यात्पराजयः
'माझ्याकडे पाहा, मी पूर्णपणे तुझ्या पूजेत रमलो आहे; जर मी अपयशी ठरलो, मुनीश्रेष्ठ, तर ती हार माझीच समजा.'
धन्यो ऽस्म्यनुगृहीतो ऽस्मि यस्य ते ऽहं गुरुः स्थितः नास्ति मे तपसानेन भयमद्येह सुव्रत
'मी धन्य आहे, मी कृपाप्राप्त आहे, कारण तू माझा गुरु समोर उभा आहेस; या तपामुळे, सुशील व्रती, आज मला कोणताही भीती नाही.'
तामेव मायां गृह्णीष्व मम पुत्रेण निर्मिताम् निरिन्धनामग्निमयीं दुर्धर्षां पावकैरपि
'हीच माया, माझ्या मुलाने निर्माण केलेली, अग्नीमय, इंधनाशिवाय, अग्नीनेही जिंकता न येणारी, तू स्वीकार.'
एषा ते स्वस्य वंशस्य वशगारिविनिग्रहे संरक्षत्यात्मपक्षं च विपक्षं च प्रधक्ष्यति
'ही तुझ्या वंशाला वश करायला किंवा रोखायला मदत करील; ती तुझे आप्त जपेल आणि शत्रूंना भस्म करील.'
एवमस्त्विति तां गृह्य प्रणम्य मुनिपुंगवम् जगाम त्रिदिवं हृष्टः कृतार्थो दानवेश्वरः
'तसेच होवो' असे म्हणून, तो ती माया घेऊन, मुनीमध्ये श्रेष्ठास वंदन करून, आपले कार्य साध्य झाले म्हणून, दैत्यांचा स्वामी आनंदाने स्वर्गात गेला.
एषा दुर्विषहा माया देवैरपि दुरासदा और्वेण निर्मिता पूर्वं पावकेनोर्वसूनुना
ही माया, देवांनाही सहन न होणारी, और्वाने पूर्वी अग्नीतून निर्माण केली आहे.
तस्मिंस्तु व्युत्थिते दैत्ये निर्वीर्यैषा न संशयः शापो ह्यस्याः पुरा दत्तः सृष्टा येनैव तेजसा
पण जेव्हा तो दैत्य पराभूत झाला, तेव्हा ही माया निष्प्रभ झाली—यात शंका नाही; कारण ज्याने ती निर्माण केली, त्याने पूर्वीच तिला शाप दिला होता.
यद्येषा प्रतिहन्तव्या कर्तव्यो भगवान्सुखी दीयतां मे सखा शक्र तोययोनिर्निशाकरः
'जर ही माया थांबवायची असेल आणि भगवंताला सुखी करायचे असेल, तर मला मित्र म्हणून सोम, इंद्र, वरुण आणि चंद्र द्या.'
तेनाहं सह संगम्य यादोभिश्च समावृतः मायामेतां हनिष्यामि त्वत्प्रसादान्न संशयः
'त्यांच्यासोबत आणि यादवांनी वेढलेला, मी तुझ्या कृपेने ही माया नष्ट करीन—यात काहीच शंका नाही.'