यः प्राणः सर्वभूतानां पञ्चधा भिद्यते नृषु सप्तधातुगतो लोकांस् त्रीन्दधार चचार च
सर्व जीवांचा प्राण, जो माणसांत पाच प्रकारे विभागला आहे, सात धातूंमध्ये प्रवेश करून तीनही लोकांत संचारतो.
यमाहुरग्निकर्तारं सर्वप्रभवमीश्वरम् सप्तस्वरगतो यश्च नित्यं गीर्भिरुदीर्यते
ज्याला अग्नीचा कर्ता, सर्वांचा उत्पत्तीस्थान आणि स्वामी म्हणतात, जो सात स्वरांत वास करतो आणि नेहमी स्तोत्रांनी गौरविला जातो.
यं वदन्त्युत्तमं भूतं यं वदन्त्यशरीरिणम् यमाहुराकाशगमं शीघ्रगं शब्दयोगिनम्
ज्याला श्रेष्ठ जीव, देहहीन, आकाशात संचारणारा, वेगवान आणि शब्दाशी एकरूप असा म्हणतात.
स वायुः सर्वभूतायुर् उद्भूतः स्वेन तेजसा ववौ प्रव्यथयन्दैत्यान् प्रतिलोमं सतोयदः
तोच सर्व प्राण्यांचा वायू, स्वतःच्या तेजाने उत्पन्न झालेला, मेघांच्या विरुद्ध वाहून दैत्यांना व्याकुळ करणारा.
मरुतो दिव्यगन्धर्वैर् विद्याधरगणैः सह चिक्रीडुरसिभिः शुभ्रैर् निर्मुक्तैरिव पन्नगैः
मरुतगण, दिव्य गंधर्व आणि विद्याधरांसह, उजळ तलवारी घेऊन, सर्पांनी कात टाकल्याप्रमाणे खेळू लागले.
सृजन्तः सर्पपतयस् तीव्रतोयमयं विषम् शरभूता दिवीन्द्राणां चेरुर्व्यात्तानना दिवि
सर्पांचे स्वामी, तीव्र जलयुक्त विष निर्माण करून, मोठ्या तोंडाने आकाशात देवांमध्ये संचारू लागले.
पर्वतैश्च शिलाशृङ्गैः शतशश्चैव पादपैः उपतस्थुः सुरगणाः प्रहर्तुं दानवं बलम्
पर्वत, शिळांचे कडे आणि शेकडो झाडे घेऊन देवांचे समूह दैत्यांच्या सैन्यावर आघात करण्यासाठी आले.
यः स देवो हृषीकेशः पद्मनाभस्त्रिविक्रमः युगान्तकृष्णवर्त्माभो विश्वस्य जगतः प्रभुः
तोच देव हृषीकेश, पद्मनाभ, त्रिविक्रम, युगाच्या अंताला काळोखाचा मार्ग असलेला, विश्वाचा स्वामी आहे.
सर्वयोनिः स मधुहा हव्यभुक्क्रतुसंस्थितः भूम्यापोव्योमभूतात्मा श्यामः शान्तिकरो ऽरिहा
तो सर्व सृष्टीचा मूळ, मधुचा संहारक, हव्यांचा भक्षक, यज्ञात स्थित, पृथ्वी, पाणी, आकाश आणि जीवांचा आत्मा, काळा, शांतता देणारा आणि शत्रूंचा नाश करणारा आहे.
अरिघ्नममरादीनां चक्रं गृह्य गदाधरः अर्कं नागादिवोद्यन्तम् उद्यम्योत्तमतेजसा
अमरांचा शत्रूनाशक, गदा आणि चक्र धारण करणारा, नागांमध्ये प्रकट होणारा, तेजस्वी सूर्य उचलणारा तो प्रभू आहे.
सव्येनालम्ब्य महतीं सर्वासुरविनाशिनीम् करेण कालीं वपुषा शत्रुकालप्रदां गदाम्
डाव्या हातात सर्व असुरांचा नाश करणारी, काळरूप असलेली, शत्रूंच्या विनाशाचा काळ देणारी मोठी गदा धरली.
अन्यैर्भुजैः प्रदीप्तानि भुजगारिध्वजः प्रभुः दधारायुधजातानि शार्ङ्गादीनि महाबलः
इतर हातांनी, सर्पध्वजधारी बलवान प्रभूने, शार्ङ्ग आणि इतर तेजस्वी शस्त्रे धारण केली.
स कश्यपस्यात्मभुवं द्विजं भुजगभोजनम् पवनाधिकसंपातं गगनक्षोभणं खगम्
कश्यपाचा आत्मज, द्विज, सर्पभक्षक, वाऱ्यापेक्षा वेगवान, आकाश हलवणारा पक्षी तो आहे.
भुजगेन्द्रेण वदने निविष्टेन विराजितम् अमृतारम्भनिर्मुक्तं मन्दराद्रिम् इवोच्छ्रितम्
मुखात नागराज ठेवून, अमृताच्या आरंभापासून मुक्त झालेला, उंच उठलेल्या मंदार पर्वतासारखा तो तेजाने झळकत होता.
देवासुरविमर्देषु बहुशो दृष्टविक्रमम् महेन्द्रेणामृतस्यार्थे वज्रेण कृतलक्षणम्
देव आणि असुर यांच्या अनेक लढायांत त्याचे शौर्य वारंवार पाहिले गेले होते. अमृत मिळवण्यासाठी बलाढ्य इंद्राने वज्राने त्याच्यावर खुणा उमटवल्या होत्या.
शिखिनं बलिनं चैव तप्तकुण्डलभूषणम् विचित्रपत्रवसनं धातुमन्तमिवाचलम्
त्याच्या डोक्यावर तुरा होता, तो अत्यंत बलवान होता, त्याने तापलेल्या कुंडलांनी स्वतःला सजवले होते आणि रंगीबेरंगी पंखांच्या वस्त्रांनी मढवला होता. तो जणू काही धातूंनी भरलेला डोंगरच वाटत होता.
स्फीतक्रोडावलम्बेन शीतांशुसमतेजसा भोगिभोगावसक्तेन मणिरत्नेन भास्वता
त्याचा छाती रुंद आणि भरदार होती, चंद्राच्या शीतल प्रकाशासारखी तेजस्वी होती, आणि नागाच्या गुंडाळ्यांनी वेढलेल्या तेजस्वी रत्नाने ती शोभून दिसत होती.
पक्षाभ्यां चारुपत्राभ्याम् आवृत्य दिवि लीलया युगान्ते सेन्द्रचापाभ्यां तोयदाभ्यामिवाम्बरम्
त्याने आपल्या सुंदर पंखांनी सहजतेने आकाश झाकून टाकले, जसे युगाच्या शेवटी इंद्रधनुष्याने सजलेले मेघ आकाश व्यापतात.
नीललोहितपीताभिः पताकाभिरलंकृतम् केतुवेषप्रतिच्छन्नं महाकायनिकेतनम्
तो निळ्या, लाल आणि पिवळ्या रंगाच्या पताकांनी सजलेला होता, जणू काही ध्वजाच्या रूपात लपलेला होता, आणि तो बलाढ्य देहाच्या निवासस्थानासारखा भासत होता.
अरुणावरजं श्रीमान् आरुह्य समरे विभुः सुवर्णवर्णवपुषा सुपर्णं खेचरोत्तमम्
अरुणाचा धाकटा भाऊ, तेजस्वी प्रभू, सुवर्णासारख्या कांतीच्या सुपर्णावर आरूढ होऊन रणभूमीत प्रकट झाला. तो आकाशात उडणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ होता.
तमन्वयुर्देवगणा मुनयश्च समाहिताः गीर्भिः परममन्त्राभिस् तुष्टुवुश्च जनार्दनम्
देवतांचे समूह आणि एकाग्र ऋषी त्याच्या मागे गेले, आणि त्यांनी उत्तम मंत्रांनी वाणीने जनार्दनाचे स्तवन केले.
तद्वैश्रवणसंश्लिष्टं वैवस्वतपुरःसरम् द्विजराजपरिक्षिप्तं देवराजविराजितम्
वैश्रवणाच्या आलिंगनाने, वैवस्वताच्या नेतृत्वाखाली, ब्राह्मणराजांनी वेढलेली आणि देवेंद्राच्या उपस्थितीने शोभलेली ती सभा तेजाने उजळून निघाली.
चन्द्रप्रभाभिर्विपुलं युद्धाय समवर्तत पवनाविद्धनिर्घोषं संप्रदीप्तहुताशनम्
चंद्राच्या प्रकाशाने उजळलेली ती विशाल सभा युद्धासाठी एकत्र आली, वाऱ्याच्या गडगडाटाने निनादत होती आणि प्रज्वलित अग्नीसारखी भासत होती.
विष्णोर्जिष्णोश्च भ्राजिष्णोस् तेजसा तमसावृतम् बलं बलवदुद्वृत्तं युद्धाय समवर्तत
विष्णू, जो विजयी आणि तेजस्वी आहे, त्याच्या सैन्याने आपल्या सामर्थ्याने अंधार पसरवला आणि ते प्रचंड आणि उन्मत्त होऊन युद्धासाठी सज्ज झाले.
स्वस्त्यस्तु देवेभ्य इति बृहस्पतिरभाषत स्वस्त्यस्तु दानवानीक उशना वाक्यमाददे
बृहस्पती म्हणाले, 'देवतांना कल्याण लाभो,' आणि उशनाने उत्तर दिले, 'दानवांच्या सैन्याला कल्याण लाभो.'
ताभ्यां बलाभ्यां संजज्ञे तुमुलो विग्रहस्तदा सुराणामसुराणां च परस्परजयैषिणाम्
त्या दोन बलाढ्य सैन्यांमधून, देव आणि असुर एकमेकांवर विजय मिळवण्यासाठी धडपडत असताना, प्रचंड गोंगाटाचा संघर्ष उभा राहिला.
दानवा दैवतैः सार्धं नानाप्रहरणोद्यताः समीयुर्युध्यमाना वै पर्वता इव पर्वतैः
दानव आणि देव विविध शस्त्रांनी सज्ज होऊन एकत्र आले आणि पर्वत पर्वतांशी भिडतात तसे ते युद्ध करू लागले.
तत्सुरासुरसंयुक्तं युद्धमत्यद्भुतं बभौ धर्माधर्मसमायुक्तं दर्पेण विनयेन च
देव आणि असुरांनी मिळून केलेले ते युद्ध अत्यंत अद्भुत वाटत होते. त्यात धर्म आणि अधर्म, गर्व आणि विनय यांचा संगम होता.
ततो रथैर्विप्रयुक्तैर् वारणैश्च प्रचोदितैः उत्पतद्भिश्च गगनम् असिहस्तैः समन्ततः
मग रथ एकमेकांपासून वेगळे झाले, हत्ती पुढे धावू लागले, आणि तलवारधारी सर्व बाजूंनी आकाशात उडू लागले.
क्षिप्यमाणैश्च मुसलैः संपतद्भिश्च सायकैः चापैर्विस्फार्यमाणैश्च पात्यमानैश्च मुद्गरैः
मुसळे फेकली जात होती, बाण वेगाने झेपावत होते, धनुष्ये ताणली जात होती आणि गदा खाली पडत होत्या.