योगभ्रष्टास्त्रयस्तेषां बभ्रमुश् चाल्पचेतनाः दृष्ट्वा विभ्राजमानं तम् उद्याने स्त्रीभिरन्वितम्
त्यांच्यातील तिघे योगातून खाली पडले आणि कमी शुद्धतेने भटकत राहिले. त्यांनी बागेत तेजस्वी, स्त्रियांनी वेढलेला त्या एकाला पाहिलं.
क्रीडन्तं विविधैर्भावैर् महाबलपराक्रमम् पञ्चालान्वयसम्भूतं प्रभूतबलवाहनम्
तो वेगवेगळ्या प्रकारे खेळत होता, त्याच्यात मोठं बळ आणि शौर्य होतं. तो पंचाळ वंशात जन्मलेला, भरपूर सैन्य व वाहनं असलेला होता.
राज्यकामो ऽभवच्चैकस् तेषां मध्ये जलौकसाम् पितृवर्ती च यो विप्रः श्राद्धकृत् पितृवत्सलः
त्या जलचरांमध्ये, एकाला राज्याची इच्छा झाली. आणि जो ब्राह्मण वडिलांना भक्त होता, श्राद्ध करणारा, तो वडिलांवर मुलासारखा प्रेम करणारा होता.
अपरौ मन्त्रिणौ दृष्ट्वा प्रभूतबलवाहनौ मन्त्रित्वे चक्रतुश्चेच्छाम् अस्मिन्मर्त्ये द्विजोत्तमाः
इतर दोघांनी, त्याच्याकडे भरपूर सैन्य आणि वाहनं पाहून, स्वतःच्या इच्छेने माणसांमध्ये मंत्रीपद स्वीकारलं, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
तन्मध्ये ये तु निष्कामास् ते बभूवुर् द्विजोत्तमाः विभ्राजपुत्रस्त्वेको ऽभूद् ब्रह्मदत्त इति स्मृतः
त्यांच्यात जे निष्कामी होते, तेच श्रेष्ठ ब्राह्मण झाले. पण एक, विभ्राजाचा मुलगा, ब्रह्मदत्त म्हणून प्रसिद्ध झाला.
मन्त्रिपुत्रौ तथा चोभौ कण्डरीकसुबालकौ ब्रह्मदत्तो ऽभिषिक्तः सन् पुरोहितविपश्चिता
मंत्र्यांची दोन मुलं म्हणजे कंडरीक आणि सुबालक. ब्रह्मदत्ताचा राज्याभिषेक झाला, आणि त्याला विद्वान पुरोहित सल्लागार मिळाला.
पञ्चालराजो विक्रान्तः सर्वशास्त्रविशारदः योगवित्सर्वजन्तूनां रुतवेत्ताभवत्तदा
पांचाळ देशाचा राजा अत्यंत धाडसी होता, सर्व शास्त्रांचा जाणकार, सर्व प्राण्यांमध्ये योग समजणारा आणि त्यांच्या आवाजांचा अर्थ जाणणारा होता.
तस्य राज्ञो ऽभवद्भार्या देवलस्यात्मजा शुभा संनतिर्नाम विख्याता कपिला याभवत्पुरा
त्या राजाची पत्नी देवल यांची कन्या होती, शुभ आणि प्रसिद्ध, सन्मती नावाची, जिला पूर्वी कपिला असेही म्हणत.
पितृकार्ये नियुक्तत्वाद् अभवद्ब्रह्मवादिनी तया चकार सहितः स राज्यं राजनन्दनः
ती पितृकार्य करत असल्यामुळे ब्रह्मज्ञान सांगणारी झाली; तिच्यासोबत त्या राजपुत्राने राज्याचा कारभार केला.
कदाचिदुद्यानगतस् तया सह स पार्थिवः ददर्श कीटमिथुनम् अनङ्गकलहाकुलम्
एकदा तो राजा तिच्यासोबत बागेत गेला असता, त्याने प्रेमाच्या भांडणाने अस्वस्थ झालेल्या किड्यांच्या जोडप्याला पाहिले.
पिपीलिकामनुनयन् परितः कीटकामुकः पञ्चबाणाभितप्ताङ्गः सगद्गदमुवाच ह
तो किडा, मुंगीच्या मागे मागे फिरत होता, पाच बाणांनी जळाल्यासारखा, आणि थरथरत्या शब्दात बोलू लागला.
न त्वया सदृशी लोके कामिनी विद्यते क्वचित् मध्यक्षामातिजघना बृहद्वक्षो ऽभिगामिनी
तुझ्यासारखी प्रियसी जगात कुठेच नाही; मधून बारीक, मोठ्या कंबरेची, रुंद छातीची आणि जवळ येणारी.
सुवर्णवर्णा सुश्रोणी मञ्जूक्ता चारुहासिनी सुलक्ष्यनेत्ररसना गुडशर्करवत्सला
सोन्यासारखा रंग, सुंदर कंबर, मनमोहक हार घातलेली, गोड हसणारी, सुंदर डोळे आणि जीभ, साखर-गुळासारख्या गोड पदार्थांची आवडती.
भोक्ष्यसे मयि भुक्ते त्वं स्नासि स्नाते तथा मयि प्रोषिते सति दीना त्वं क्रुद्धे ऽपि भयचञ्चला
मी जेवतो तेव्हा तूही जेवतेस, मी आंघोळ करतो तेव्हा तूही करतेस; मी दूर गेलो की तू दुःखी होतेस, आणि मी रागावलो तरी तू घाबरलेली आणि अस्वस्थ दिसतेस.
किमर्थं वद कल्याणि सरोषवदना स्थिता सा तमाह सकोपा तु किम् आलपसि मां शठ
सौंदर्यवती, सांग ना, तू रागावलेल्या चेहऱ्याने का उभी आहेस? ती त्याला रागाने म्हणाली, 'हे कपटी, माझ्याशी बोलतोस कशाला?'
त्वया मोदकचूर्णं तु मां विहाय विनेष्यता प्रदत्तं समतिक्रान्ते दिने ऽन्यस्याः समन्मथ
तू मला मोदकाचं पूड दिलंस आणि मग मला सोडून दुसऱ्या कोणासोबत दिवस घालवलास, वासनेने भरलेला.
त्वत्सादृश्यान्मया दत्तम् अन्यस्यै वरवर्णिनि तदेकमपराधं मे क्षन्तुमर्हसि भामिनि
ती तुझ्यासारखी दिसत होती म्हणून, सुंदरिनी, मी ते दुसऱ्याला दिलं; हे एकच माझं चुकलं, तेजस्विनी, ते मला माफ कर.
नैतदेवं करिष्यामि पुनः क्वापीह सुव्रते स्पृशामि पादौ सत्येन प्रसीद प्रणतस्य मे
हे सती, मी असं पुन्हा कधीच करणार नाही; मी खरंच तुझे पाय धरतो—माझ्यावर कृपा कर, मी तुझ्यासमोर नतमस्तक आहे.
इति तद्वचनं श्रुत्वा सा प्रसन्नाभवत्ततः आत्मानम् अर्पयामास मोहनाय पिपीलिका
त्याचे शब्द ऐकून ती खूश झाली आणि मग ती मुंगी त्याच्या मोहासाठी स्वतःला अर्पण करू लागली.
ब्रह्मदत्तो ऽप्यशेषं तं ज्ञात्वा विस्मयम् आगमत् सर्वसत्त्वरुतज्ञत्वात् प्रसादाच् चक्रपाणिनः
ब्रह्मदत्ताला हे सर्व समजलं आणि तो आश्चर्यचकित झाला, कारण सर्व सत्त्वांच्या आवाजाचं ज्ञान त्याला चक्रपाणीच्या कृपेने मिळालं होतं.
कथं सत्त्वरुतज्ञो ऽभूद् ब्रह्मदत्तो धरातले तच्चाभवत्कस्य कुले चक्रवाकचतुष्टयम्
ब्रह्मदत्ताला पृथ्वीवर सत्त्वांच्या आवाजाचं ज्ञान कसं मिळालं? आणि कुणाच्या कुळात ती चार चक्रवाक पक्षी जन्मले?
तस्मिन्नेव पुरे जातास् ते च चक्राह्वयास्तदा वृद्धद्विजस्य दायादा विप्रा जातिस्मराः पुरा
त्याच नगरात ते चक्र नावाने ओळखले जाणारे जन्मले होते; ते वृद्ध ब्राह्मणाचे वारस होते, आणि पूर्वजन्म आठवणारे जुने ब्राह्मण होते.
धृतिमांस्तत्त्वदर्शी च विद्याचण्डस् तपोत्सुकः नामतः कर्मतश्चैते सुदरिद्रस्य ते सुताः
ते स्थिर, सत्यदर्शी, वेदपाठी आणि तपासाठी उत्सुक होते; नावाने आणि कृतीने, ते फार गरीब माणसाची मुले होती.
तपसे बुद्धिरभवत् तदा तेषां द्विजन्मनाम् यास्यामः परमां सिद्धिम् इत्य् ऊचुस् ते द्विजोत्तमाः
त्या ब्राह्मणांमध्ये एकदा तप करण्याची इच्छा निर्माण झाली; 'आम्ही सर्वोच्च सिद्धी मिळवू,' असं त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी ठरवलं.
ततस्तद्वचनं श्रुत्वा सुदरिद्रो महातपाः उवाच दीनया वाचा किमेतदिति पुत्रकाः
मग ती वचने ऐकून, सुदरिद्र हा महान तपस्वी, दीन आवाजात म्हणाला, "माझ्या मुलांनो, हे काय घडले आहे?"
अधर्म एष इति वः पिता तान् अभ्यवारयत् वृद्धं पितरमुत्सृज्य दरिद्रं वनवासिनः
हे अधर्म आहे, असं तुमच्या वडिलांनी सांगितलं आणि त्यांना रोखलं; पण ते गरीब मुलं वृद्ध वडिलांना सोडून जंगलात राहायला गेली.
को नु धर्मो ऽत्र भविता मत्त्यागाद्गतिरेव वा ऊचुस्ते कल्पिता वृत्तिस् तव तात वदस्व तत्
"इथे नेमका धर्म कोणता आहे? जिवंत असताना सोडून देणं योग्य आहे का? बाबा, तुम्ही काय उपजीविका ठरवली आहे ती सांगा," असं त्यांनी विचारलं.
वित्तमेतत्पुरो राज्ञः स ते दास्यति पुष्कलम् धनं ग्रामसहस्राणि प्रभाते पठतस्तव
"तुमच्यासमोरचं हे धन राजाचं आहे; सकाळी पाठ केल्यावर तो तुला भरपूर धन, हजारो गावे देईल," असं सांगितलं.
ये विप्रमुख्याः कुरुजाङ्गलेषु दाशास्तथा दाशपुरे मृगाश्च कालञ्जरे सप्त च चक्रवाका ये मानसे ते वयमत्र सिद्धाः
कुरुजांगलातील श्रेष्ठ ब्राह्मण, दाशापुरातील नोकर, काळंजरमधील हरणं आणि मानसातील सात चक्रवाक पक्षी — आम्ही इथे सर्व सिद्ध झालो आहोत.
इत्युक्त्वा पितरं जग्मुस् ते वनं तपसे पुनः वृद्धो ऽपि राजभवनं जगामात्मार्थसिद्धये
असं वडिलांना सांगून ते पुन्हा तपासाठी जंगलात गेले; वृद्ध वडीलही स्वतःच्या हेतूसाठी राजवाड्यात गेले.