प्रज्वलन्निव तेजोभिर् भाभिः स्वाभिस्तमोनुदः बभासे सर्वधर्मस्थः सहस्रांशुरिवांशुभिः
स्वतःच्या तेजाने जणू प्रज्वलित होत, स्वतःच्या किरणांनी अंधार दूर करत, सर्व धर्मांमध्ये स्थित होऊन, तो हजार किरणांच्या सूर्याप्रमाणे चमकत होता.
अथान्यद्रूपमास्थाय शंभुर्नारायणो ऽव्ययः आजगाम महातेजा योगाचार्यो महायशाः
तेव्हा शंभू, अविनाशी नारायण, महान तेजस्वी आणि योगशास्त्राचे प्रसिद्ध आचार्य, दुसरे रूप धारण करून तेथे आले.
सांख्याचार्यो हि मतिमान् कपिलो ब्राह्मणो वरः उभावपि महात्मानौ स्तुवन्तौ क्षेत्रतत्परौ
सांख्यशास्त्राचे ज्ञानी आचार्य कपिल, श्रेष्ठ ब्राह्मण, आणि ते दोघेही महात्मे, क्षेत्राशी एकनिष्ठ राहून त्याची स्तुती करू लागले.
तौ प्राप्तावूचतुस्तत्र ब्रह्माणममितौजसम् परावरविशेषज्ञौ पूजितौ च महर्षिभिः
ते दोघे तेथे पोहोचल्यावर, अपरिमित तेज असलेल्या ब्रह्मदेवास बोलले; ते परा आणि अपरा यांचे तत्त्व जाणणारे आणि महर्षींकडून पूजिलेले होते.
ब्रह्मात्मदृढबन्धश्च विशालो जगदास्थितः ग्रामणीः सर्वभूतानां ब्रह्मा त्रैलोक्यपूजितः
ब्रह्मदेव आत्म्याशी दृढ नाते जोडलेला, विशाल, जगात स्थिर असलेला, सर्व प्राण्यांचा प्रमुख, आणि त्रैलोक्यात पूजिला जाणारा आहे.
तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्माभ्याहृतयोगवित् त्रीनिमान् कृतवांल्लोकान् यथेयं ब्रह्मणः श्रुतिः
त्यांचे बोल ऐकून, योग जाणणाऱ्या ब्रह्मदेवाने, वेदात सांगितल्याप्रमाणे, हे तीन लोक निर्माण केले.
पुत्रं च शंभवे चैकं समुत्पादितवानृषिः तस्याग्रे वाग्यतस्तस्थौ ब्रह्मा तामसमव्ययम्
त्याने शंभूसाठी एक पुत्र म्हणजे ऋषी उत्पन्न केला; त्याच्या समोर ब्रह्मदेव वाणी आवरून, त्या अचल अंधारात, शांत उभा राहिला.
सोत्पन्नमात्रो ब्रह्माणम् उक्तवान्मानसः सुतः किं कुर्मस्तव साहाय्यं ब्रवीतु भगवानृषिः
जन्मताच त्या मानसपुत्राने ब्रह्मदेवास विचारले, 'आम्ही तुझ्या मदतीसाठी काय करू? भगवंत ऋषींनी सांगावे.'
य एष कपिलो ब्रह्म नारायणमयस्तथा वदते भवतस्तत्त्वं तत्कुरुष्व महामते
'हा कपिल आहे, हे ब्रह्मदेवा, आणि तो नारायणमयही आहे; तो तुझे तत्त्व सांगतो—हे महाबुद्धीमान, तेच कर.'
ब्रह्मणस्तु तदर्थं तु तदा भूयः समुत्थितः शुश्रूषुरस्मि युवयोः किं करोमि कृताञ्जलिः
मग त्या हेतूने, ब्रह्मदेव पुन्हा उभा राहिला आणि म्हणाला, 'मी तुमची सेवा करायला तयार आहे; मी काय करू?' असे हात जोडून विचारले.
यत्सत्यमक्षरं ब्रह्म ह्य् अष्टादशविधं तु तत् यत्सत्यं यदृतं तत्तु परं पदमनुस्मर
'जे सत्य, अक्षय ब्रह्म आहे, ते अठरा प्रकारचे आहे; जे सत्य, जे ऋत आहे, तेच परमतत्त्व आठवत जा.'
एतद्वचो निशम्यैव ययौ स दिशमुत्तराम् गत्वा च तत्र ब्रह्मत्वम् अगमज्ज्ञानतेजसा
ही वचने ऐकताच, तो उत्तरेकडे गेला आणि तेथे जाऊन, ज्ञानाच्या तेजाने ब्रह्मपद प्राप्त केले.
ततो ब्रह्मा भुवं नाम द्वितीयमसृजत्प्रभुः संकल्पयित्वा मनसा तमेव च महामनाः
मग प्रभू ब्रह्मदेवाने, आपल्या मनाने संकल्प करून, 'भू' नावाचा दुसरा लोक निर्माण केला.
ततः सो ऽथाब्रवीद्वाक्यं किं करोमि पितामह पितामहसमाज्ञातो ब्रह्माणं समुपस्थितः
मग त्याने असे विचारले, 'पितामह, मी काय करू?' पितामहाने आज्ञा दिल्यावर, तो ब्रह्मदेवाजवळ गेला.
ब्रह्माभ्यासं तु कृतवान् भुवश्च पृथिवीं गतः प्राप्तश्च परमं स्थानं स तयोः पार्श्वमागतः
त्याने ब्रह्माची भक्ती केली आणि भूवरातून पृथ्वीवर येऊन, सर्वोच्च स्थिती प्राप्त केली आणि त्या दोघांच्या जवळ गेला.
तस्मिन्नपि गते पुत्रे तृतीयमसृजत्प्रभुः मोक्षप्रवृत्तिकुशलं भूर्भुवं नामतो विभुम्
त्या मुलानेही निघून गेल्यावर, प्रभूंनी तिसरा मुलगा निर्माण केला, जो मोक्षाच्या मार्गात पारंगत होता, त्याचे नाव भुर्भुव असे होते.
गोपतित्वं समासाद्य तयोरेवागमद्गतिम् एवं पुत्रास्त्रयो ऽप्येत उक्ताः शंभोर्महात्मनः
गोपाळक म्हणून काम मिळवून, त्यानेही त्या दोघांच्या मार्गाचा अनुसरण केला; अशा प्रकारे या महान आत्म्याच्या शंभूच्या तीनही पुत्रांचे वर्णन झाले आहे.
तान्गृहीत्वा सुतांस्तस्य प्रयातः स्वार्जितां गतिम् नारायणश्च भगवान् कपिलश्च यतीश्वरः
त्या मुलांना घेऊन, तो आपल्या मिळवलेल्या अवस्थेकडे गेला; आणि भगवान नारायण, कपिल आणि यतीश्वर यांनीही तसेच केले.
यं कालं तौ गतौ मुक्तौ ब्रह्मा तं कालमेव हि ततो घोरतमं भूयः संश्रितः परमं व्रतम्
ज्या काळात त्या दोघांना मुक्ती मिळाली, तोच काळ ब्रह्माचा होता; त्यानंतर त्याने अतिशय कठोर व्रत स्वीकारले.
न रेमे ऽथ ततो ब्रह्मा प्रभुरेकस्तपश्चरन् शरीरार्धात्ततो भार्यां समुत्पादितवाञ्छुभाम्
मग ब्रह्मा, एकटा प्रभू, आनंदी राहू शकला नाही, आणि तप करत असताना, त्याने आपल्या शरीराच्या अर्ध्या भागातून शुभ पत्नी निर्माण केली.
तपसा तेजसा चैव वर्चसा नियमेन च सदृशीमात्मनो देवीं समर्थां लोकसर्जने
तप, तेज, कीर्ती आणि नियम यांच्या जोरावर, त्याने स्वतःसारखी, जग निर्माण करण्यास समर्थ अशी देवी घडवली.
तया समाहितस्तत्र रेमे ब्रह्मा तपश्चरन् ततो जगाद त्रिपदां गायत्रीं वेदपूजिताम्
तिच्यासोबत एकरूप होऊन, ब्रह्मा तिथे तप करत आनंदी झाला; मग त्याने वेदांनी पूजिलेली त्रिपाद गायत्री उच्चारली.
सृजन्प्रजानां पतयः सागरांश्चासृजद्विभुः अपरांश्चैव चतुरो वेदान्गायत्रिसंभवान्
सृष्टीचे अधिपती आणि समुद्र निर्माण करत, त्या तेजस्वी ब्रह्म्याने गायत्रीपासून चारही वेदही उत्पन्न केले.
आत्मनः सदृशान्पुत्रान् असृजद्वै पितामहः विश्वे प्रजानां पतयो येभ्यो लोका विनिःसृताः
पितामहाने स्वतःसारखे पुत्र निर्माण केले, जे सर्व सृष्टीचे अधिपती झाले आणि ज्यांच्यापासून सर्व लोक निर्माण झाले.
विश्वेशं प्रथमं तावन् महातापसमात्मजम् सर्वमन्त्रहितं पुण्यं नाम्ना धर्मं स सृष्टवान्
सर्वप्रथम त्याने आपल्या तपस्वी पुत्राला, विश्वेश नावाच्या धर्माला, सर्व मंत्रांनी युक्त आणि पुण्यवान असा निर्माण केला.
दक्षं मरीचिमत्रिं च पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् वसिष्ठं गौतमं चैव भृगुमङ्गिरसं मनुम्
दक्ष, मरीचि, अत्री, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु, वसिष्ठ, गौतम, भृगु, अंगिरस आणि मनु.
अथैवाद्भुतमित्येते ज्ञेयाः पैतामहर्षयः त्रयोदशगुणं धर्मम् आलभन्त महर्षयः
हे अद्भुत असे पितामह ऋषी म्हणून ओळखले जातात; या महर्षींनी तेराप्रकारचा धर्म स्वीकारला.
अदितिर्दितिर्दनुः काला अनायुः सिंहिका मुनिः ताम्रा क्रोधाथ सुरता विनता कद्रुरेव च
अदिती, दिती, दनु, काळ, अनायू, सिंहिका, मुनि, ताम्रा, क्रोधा, सुरता, विनता आणि कद्रू.
दक्षस्यापत्यमेता वै कन्या द्वादश पार्थिव मरीचेः कश्यपः पुत्रस् तपसा निर्मितः किल
हे बारा कन्या, राजन, दक्षाच्या संतती आहेत; मरीचिचा पुत्र कश्यप तपाने जन्माला आला.
तस्मै कन्या द्वादशान्या दक्षस्ताः प्रददौ तदा नक्षत्राणि च सोमाय तदा वै दत्तवानृषिः
त्यावेळी दक्षाने त्या बारा कन्या कश्यपाला दिल्या; आणि ऋषीने त्या वेळी नक्षत्रे सोमाला दिली.