तत्र कश्चोद्भवस्तुभ्यं केन वासि न योजितः कः स्रष्टा कश्च ते गोप्ता केन नाम्ना विधीयसे
तुझा जन्म कसा झाला, आणि तुला कोणत्या कारणासाठी नेमलं गेलं? तुझा सर्जक कोण, तुझी रक्षा कोण करतो, आणि तुला कोणत्या नावाने ओळखतात?
एक इत्युच्यते लोकैर् अविचिन्त्यः सहस्रदृक् तत्संयोगेन भवतोः कर्म नामावगच्छताम्
संपूर्ण जग त्याला 'एक' म्हणतं, तो समजून न येणारा, हजार डोळ्यांचा आहे; त्याच्या संयोगाने तुम्ही दोघांनी तुमच्या कृत्यांचा आणि नावांचा अर्थ समजून घ्या.
नावयोः परमं लोके किंचिदस्ति महामते आवाभ्यां छाद्यते विश्वं तमसा रजसाथ वै
हे बुद्धिमान, या जगात आमच्यापेक्षा श्रेष्ठ असं काहीच नाही; आम्हीच या सृष्टीला अज्ञान आणि राजसतेने झाकून टाकतो.
रजस्तमोमयावावाम् ऋषीणाम् अवलङ्घितौ छाद्यमानौ धर्मशीलौ दुस्तरौ सर्वदेहिनाम्
आम्ही दोघे राजस आणि तामस गुणांनी बनलो आहोत, ऋषींपेक्षाही श्रेष्ठ, धर्मशील असून सर्व सजीवांसाठी अत्यंत कठीण आहोत, जरी आम्ही लपलेले असलो तरी.
आवाभ्यामुह्यते लोको दुष्कराभ्यां युगे युगे आवामर्थश्च कामश्च यज्ञः स्वर्गपरिग्रहः
प्रत्येक युगात आम्ही दोघे जिंकायला कठीण असल्यामुळे सारा जग मोहात पडतो; आम्हीच कारण, इच्छा, यज्ञ आणि स्वर्गप्राप्ती आहोत.
सुखं यत्र मुदा युक्तं यत्र श्रीः कीर्तिरेव च येषां यत्काङ्क्षितं चैव तत्तदावां विचिन्तय
जिथे आनंदासोबत सुख आहे, जिथे लक्ष्मी आणि कीर्ती आहे, आणि ज्यांना जे हवं असतं, ते सर्व आम्ही दोघेच विचार करतो.
यत्नाद् योगवतो दृष्ट्या योगः पूर्वं मयार्जितः तं समाधाय गुणवत् सत्त्वं चास्मि समाश्रितः
प्रयत्न आणि योगदृष्टीने मी आधी योग प्राप्त केला; तो स्थिर करून, गुणांनी युक्त होऊन मी सत्त्वगुणात आश्रय घेतला आहे.
यः परो योगमतिमान् योगाख्यः सत्त्वमेव च रजसस्तमसश्चैव यः स्रष्टा विश्वसंभवः
जो सर्वोच्च आहे, योग आणि बुद्धीने युक्त आहे, ज्याला योग आणि सत्त्व म्हणतात, तोच राजस आणि तामस गुणांचा सर्जक आणि जगाचा उगम आहे.
ततो भूतानि जायन्ते सात्त्विकानीतराणि च स एव हि युवां नांशे वशी देवो हनिष्यति
त्याच्यापासून सर्व सत्त्वगुणी आणि इतर जीव जन्म घेतात; तोच देव, आपल्या अंशाने, तुम्हा दोघांना जिंकणार आहे.
स्वपन्नेव ततः श्रीमान् बहुयोजनविस्तृतम् बाहुं नारायणो ब्रह्मा कृतवानात्ममायया
नंतर, झोपेत असताना, तेजस्वी नारायणाने आपल्या मायेमुळे, आपल्या विशाल हातातून ब्रह्मा निर्माण केला.
कृष्यमाणौ ततस्तस्य बाहुना बाहुशालिनः चेरतुस्तौ विगलितौ शकुनाविव पीवरौ
मग त्या बलाढ्याच्या हाताने ओढले जात असताना, ते दोघे सैल होऊन, जाड पक्ष्यांसारखे इकडे तिकडे फिरू लागले.
ततस्तावाहतुर्गत्वा तदा देवं सनातनम् पद्मनाभं हृषीकेशं प्रणिपत्य स्थितावुभौ
मग दोघेही सनातन देव, पद्मनाभ, हृषीकेश यांच्याकडे गेले आणि नमस्कार करून त्यांच्या समोर उभे राहिले.
जानीवस्त्वां विश्वयोनिं त्वामेकं पुरुषोत्तमम् त्वमावां पाहि हेत्वर्थम् इदं नौ बुद्धिकारणम्
आम्ही तुला विश्वाचा उगम, एकमेव श्रेष्ठ पुरुष म्हणून ओळखतो; आमच्या हेतूसाठी आम्हा दोघांचे रक्षण कर, हाच आमचा या येण्याचा कारण आहे.
अमोघदर्शनः स त्वं यतस्त्वां विद्वः शाश्वतम् ततस्त्वामागतावावाम् अभितः प्रसमीक्षितुम्
तुझं दर्शन कधीही व्यर्थ जात नाही, म्हणून तुला शाश्वत मानलं जातं; म्हणूनच आम्ही दोघे तुला प्रत्यक्ष पाहण्यासाठी आलो आहोत.
तदिच्छामो वरं देव त्वत्तो ऽद्भुतम् अरिंदम अमोघदर्शनो ऽसि त्वं नमस्ते समितिंजय
हे अद्भुत देव, शत्रूंना जिंकणारा, आम्ही तुझ्याकडून एक वर मागतो; तुझं दर्शन कधीही व्यर्थ जात नाही, आम्ही तुला नमस्कार करतो, युद्धात विजयी असणाऱ्या.
किमर्थं हि द्रुतं ब्रूतं वरं ह्यसुरसत्तमौ दत्तायुष्कौ पुनर्भूयो रहो जीवितुम् इच्छथः
लवकर सांगा, हे असुरश्रेष्ठ, तुम्हाला पुन्हा आयुष्य मिळाल्यावर, तुम्ही गुप्तपणे जगण्याची इच्छा का केली?
यस्मिन्न कश्चिन्मृतवान् देव तस्मिन्प्रभो वधम् तमिच्छावो वधश्चैव त्वत्तो नो ऽस्तु महाव्रत
हे प्रभो, ज्या ठिकाणी कोणीही मरण पावलेला नाही, त्या ठिकाणी आम्ही तुझ्याकडूनच मृत्यू मागतो; महाव्रती, आमचा मृत्यू तुझ्याच हातून होऊ दे.
बाढं युवां तु प्रवरौ भविष्यत्कालसंभवे भविष्यतो न संदेहः सत्यमेतद्ब्रवीमि वाम्
तसेच होईल; भविष्यात तुम्ही दोघेही श्रेष्ठ व्हाल, यात शंका नाही. मी तुम्हाला सत्य सांगतो.
वरं प्रदायाथ महासुराभ्यां सनातनो विश्ववरः सुरोत्तमः रजस्तमोवर्गभवायनौ यमौ ममन्थ तावूरुतलेन वै प्रभुः
मग त्या दोन महान असुरांना वर देऊन, सनातन, सर्वश्रेष्ठ देवतेने, स्वतःच्या मांडीने, रज आणि तम या गुणांपासून जन्मलेल्या यम आणि यमी यांना हालवले.
स्थित्वा च तस्मिन्कमले ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः ऊर्ध्वबाहुर्महातेजास् तपो घोरं समाश्रितः
त्या कमळावर बसून, ब्रह्मज्ञानात श्रेष्ठ असलेल्या ब्रह्मदेवाने, दोन्ही हात वर करून, तेजाने उजळून, कठोर तप सुरू केले.
प्रज्वलन्निव तेजोभिर् भाभिः स्वाभिस्तमोनुदः बभासे सर्वधर्मस्थः सहस्रांशुरिवांशुभिः
स्वतःच्या तेजाने जणू प्रज्वलित होत, स्वतःच्या किरणांनी अंधार दूर करत, सर्व धर्मांमध्ये स्थित होऊन, तो हजार किरणांच्या सूर्याप्रमाणे चमकत होता.
अथान्यद्रूपमास्थाय शंभुर्नारायणो ऽव्ययः आजगाम महातेजा योगाचार्यो महायशाः
तेव्हा शंभू, अविनाशी नारायण, महान तेजस्वी आणि योगशास्त्राचे प्रसिद्ध आचार्य, दुसरे रूप धारण करून तेथे आले.
सांख्याचार्यो हि मतिमान् कपिलो ब्राह्मणो वरः उभावपि महात्मानौ स्तुवन्तौ क्षेत्रतत्परौ
सांख्यशास्त्राचे ज्ञानी आचार्य कपिल, श्रेष्ठ ब्राह्मण, आणि ते दोघेही महात्मे, क्षेत्राशी एकनिष्ठ राहून त्याची स्तुती करू लागले.
तौ प्राप्तावूचतुस्तत्र ब्रह्माणममितौजसम् परावरविशेषज्ञौ पूजितौ च महर्षिभिः
ते दोघे तेथे पोहोचल्यावर, अपरिमित तेज असलेल्या ब्रह्मदेवास बोलले; ते परा आणि अपरा यांचे तत्त्व जाणणारे आणि महर्षींकडून पूजिलेले होते.
ब्रह्मात्मदृढबन्धश्च विशालो जगदास्थितः ग्रामणीः सर्वभूतानां ब्रह्मा त्रैलोक्यपूजितः
ब्रह्मदेव आत्म्याशी दृढ नाते जोडलेला, विशाल, जगात स्थिर असलेला, सर्व प्राण्यांचा प्रमुख, आणि त्रैलोक्यात पूजिला जाणारा आहे.
तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्माभ्याहृतयोगवित् त्रीनिमान् कृतवांल्लोकान् यथेयं ब्रह्मणः श्रुतिः
त्यांचे बोल ऐकून, योग जाणणाऱ्या ब्रह्मदेवाने, वेदात सांगितल्याप्रमाणे, हे तीन लोक निर्माण केले.
पुत्रं च शंभवे चैकं समुत्पादितवानृषिः तस्याग्रे वाग्यतस्तस्थौ ब्रह्मा तामसमव्ययम्
त्याने शंभूसाठी एक पुत्र म्हणजे ऋषी उत्पन्न केला; त्याच्या समोर ब्रह्मदेव वाणी आवरून, त्या अचल अंधारात, शांत उभा राहिला.
सोत्पन्नमात्रो ब्रह्माणम् उक्तवान्मानसः सुतः किं कुर्मस्तव साहाय्यं ब्रवीतु भगवानृषिः
जन्मताच त्या मानसपुत्राने ब्रह्मदेवास विचारले, 'आम्ही तुझ्या मदतीसाठी काय करू? भगवंत ऋषींनी सांगावे.'
य एष कपिलो ब्रह्म नारायणमयस्तथा वदते भवतस्तत्त्वं तत्कुरुष्व महामते
'हा कपिल आहे, हे ब्रह्मदेवा, आणि तो नारायणमयही आहे; तो तुझे तत्त्व सांगतो—हे महाबुद्धीमान, तेच कर.'
ब्रह्मणस्तु तदर्थं तु तदा भूयः समुत्थितः शुश्रूषुरस्मि युवयोः किं करोमि कृताञ्जलिः
मग त्या हेतूने, ब्रह्मदेव पुन्हा उभा राहिला आणि म्हणाला, 'मी तुमची सेवा करायला तयार आहे; मी काय करू?' असे हात जोडून विचारले.