विवर्धता बलवता वेगाद्विक्षोभितो ऽर्णवः तस्यार्णवस्य क्षुब्धस्य तस्मिन्नम्भसि मन्थिते कृष्णवर्त्मा समभवत् प्रभुर्वैश्वानरो महान्
तो बलवान वारा वाढू लागला आणि त्याच्या वेगाने समुद्र ढवळून निघाला; त्या अस्वस्थ पाण्यात, हालचालीमुळे कृष्णवर्ण अग्नी, वैश्वानर, प्रकट झाला.
ततः संशोषयामास पावकः सलिलं बहु क्षयाज्जलनिधेश्छिद्रम् अभवद्विस्तृतं नभः
मग त्या अग्नीने भरपूर पाणी वाळवायला सुरुवात केली; समुद्र कमी झाला आणि मोठी भेग निर्माण होऊन आकाश विस्तारले.
आत्मतेजोद्भवाः पुण्या आपो ऽमृतरसोपमाः आकाशं छिद्रसम्भूतं वायुराकाशसंभवः
स्वतःच्या तेजातून निर्माण झालेल्या पवित्र पाण्याला अमृतासारखा स्वाद आहे. आकाश हे छिद्रांमधून उत्पन्न होतं, आणि वारा हा आकाशातून जन्म घेतो.
आभ्यां संघर्षणोद्भूतं पावकं वायुसंभवम् दृष्ट्वा प्रीतो महादेवो महाभूतविभावनः
या दोघांच्या घर्षणातून वायूपासून अग्नी प्रकटतो. हे पाहून सर्व भूतांचे प्रकट करणारे महादेव आनंदित झाले.
दृष्ट्वा भूतानि भगवांल् लोकसृष्ट्यर्थमुत्तमम् ब्रह्मणो जन्मसहितं बहुरूपो व्यचिन्तयत्
ती सर्व भूतं पाहून, परमेश्वराने जगांची निर्मिती व्हावी म्हणून, ब्रह्माचा विविध रूपांनी होणारा जन्म मनाशी ठरवला.
चतुर्युगाभिसंख्याते सहस्रयुगपर्यये बहुजन्मा हि विश्वात्मा ब्रह्मणो हविरुच्यते
चार युगांच्या हजार चक्रांच्या शेवटी, अनेक जन्म घेणारा विश्वात्मा ब्रह्माचा हवन म्हणून ओळखला जातो.
यत्पृथिव्यां द्विजेन्द्राणां तपसा भावितात्मनाम् ज्ञानं वृष्टं तु विश्वार्थे योगिनां याति मुख्यताम्
पृथ्वीवर द्विजश्रेष्ठ तपस्वींच्या तपामुळे जे ज्ञान विश्वाच्या कल्याणासाठी बरसतं, ते योग्यांमध्ये सर्वश्रेष्ठ ठरतं.
तं योगवन्तं विज्ञाय सम्पूर्णैश्वर्यमुत्तमम् पदे ब्रह्मणि विश्वेशं न्ययोजयत योगवित्
योगाने युक्त आणि परिपूर्ण ऐश्वर्य असलेला तो जाणून, योग जाणणाऱ्याने विश्वेश्वराला ब्रह्माच्या सर्वोच्च पदावर नेमलं.
ततस्तस्मिन्महातोये महीशो हरिरच्युतः जले क्रीडंश्च विधिवन् मोदते सर्वलोककृत्
मग त्या विशाल जलराशीत, अच्युत हरि, सर्व लोकांचा कर्ता, योग्य पद्धतीने त्या पाण्यात खेळ करत आनंद घेतो.
पद्मं नाभ्युद्भवं चैकं समुत्पादितवांस्तदा सहस्रपर्णं विरजं भास्कराभं हिरण्मयम्
त्यावेळी त्याने आपल्या नाभीतून एक कमळ उत्पन्न केलं, ज्याला हजार पाकळ्या, निर्मळपणा, सूर्यासारखा तेज आणि सोन्यासारखा रंग होता.
हुताशनज्वलितशिखोज्ज्वलत्प्रभम् उपस्थितं शरदमलार्कतेजसम् विराजते कमलमुदारवर्चसं महात्मनस्तनुरुहचारुदर्शनम्
त्याच्या ज्वलंत शिखांनी ते अग्निसारखे तेजस्वी दिसत होतं, शरद ऋतूच्या निर्मळ सूर्याच्या प्रकाशासारखं होतं; त्या महान आत्म्याच्या छातीजवळ ते तेजस्वी, सुंदर कमळ शोभून दिसत होतं.
अथ योगवतां श्रेष्ठम् असृजद्भूरितेजसम् स्रष्टारं सर्वलोकानां ब्रह्माणं सर्वतोमुखम्
नंतर त्याने योगाने युक्त, अत्यंत तेजस्वी, सर्व लोकांचे सृष्टीकर्ता आणि सर्व दिशांना तोंड असलेला ब्रह्मा निर्माण केला.
यस्मिन्हिरण्मये पद्मे बहुयोजनविस्तृतम् सर्वतेजोगुणमयं पार्थिवैर्लक्षणैर्वृतम्
त्या सोन्याच्या कमळात, जे अनेक योजन विस्तारलेलं होतं, सर्व तेजस्वी गुणांनी भरलेलं आणि पृथ्वीच्या चिन्हांनी सुशोभित होतं—
तच्च पद्मं पुराणज्ञाः पृथिवीरूपमुत्तमम् नारायणसमुद्भूतं प्रवदन्ति महर्षयः
त्या कमळाला प्राचीन ज्ञान असणारे श्रेष्ठजन पृथ्वीचे सर्वोत्तम रूप मानतात आणि महर्षी सांगतात की ते नारायणातून उत्पन्न झालं आहे.
या पद्मा सा रसा देवी पृथिवी परिचक्ष्यते ये पद्मसारगुरवस् तान्दिव्यान् पर्वतान्विदुः
ती पद्मा म्हणजे रसादेवी, जिला पृथ्वी म्हणतात; कमळाच्या साराचे गुरु जे आहेत, ते त्या दिव्य पर्वतांना ओळखतात.
हिमवन्तं च मेरुं च नीलं निषधमेव च कैलासं मुञ्जवन्तं च तथान्यं गन्धमादनम्
हिमवंत, मेरू, निळ, निषध, कैलास, मुंजवंत आणि गंधमादन हे पर्वत आहेत.
पुण्यं त्रिशिखरं चैव कान्तं मन्दरमेव च उदयं पिञ्जरं चैव विन्ध्यवन्तं च पर्वतम्
तसेच पुण्य त्रिशिखर, सुंदर मंदार, उदय, पिंजरा आणि विंध्य पर्वत आहेत.
एते देवगणानां च सिद्धानां च महात्मनाम् आश्रयाः पुण्यशीलानां सर्वकामफलप्रदाः
हे सर्व पर्वत देवगण, सिद्ध महात्मा आणि पुण्यशील लोकांचे निवासस्थान आहेत, आणि सर्व इच्छित फळ देणारे आहेत.
एतेषामन्तरे देशो जम्बूद्वीप इति स्मृतः जम्बूद्वीपस्य संस्थानं यज्ञिया यत्र वै क्रियाः
या पर्वतांच्या मध्ये जंबूद्वीप नावाचा प्रदेश आहे, जिथे यज्ञकर्मे होत असतात.
एभ्यो यत्स्रवते तोयं दिव्यामृतरसोपमम् दिव्यास्तीर्थशताधाराः सुरम्याः सरितः स्मृताः
या पर्वतांतून जे पाणी वाहतं, ते अमृतासारखं दिव्य असतं; शेकडो दिव्य, सुंदर नद्या आणि पवित्र तीर्थक्षेत्रे प्रसिद्ध आहेत.
स्मृतानि यानि पद्मस्य केसराणि समन्ततः असंख्येयाः पृथिव्यास्ते विश्वे वै धातुपर्वताः
कमळाच्या असंख्य केसरांची आठवण होते, ती म्हणजे पृथ्वीवरील सर्व खनिज पर्वत होत.
यानि पद्मस्य पर्णानि भूरीणि तु नराधिप ते दुर्गमाः शैलचिता म्लेच्छदेशा विकल्पिताः
राजा, कमळाची जी अनेक पानं आहेत, ती म्हणजे डोंगरांनी भरलेली, कठीण आणि परकीयांची प्रदेशं आहेत.
यान्यधोभागपर्णानि ते निवासास्तु भागशः दैत्यानामुरगाणां च पतङ्गानां च पार्थिव
राजन, जी पानं खाली आहेत, ती दैत्य, सर्प आणि कीटक यांच्या वेगवेगळ्या वासस्थानांसारखी आहेत.
तेषां महार्णवो यत्र तद्रसेत्यभिसंज्ञितम् महापातककर्माणो मज्जन्ते यत्र मानवाः
त्यातच एक मोठं समुद्र आहे, ज्याला 'ते सार' असं म्हणतात, जिथे मोठे पाप करणारे माणसं बुडतात.
पद्मस्यान्तरतो यत्तद् एकार्णवगता मही प्रोक्ताथ दिक्षु सर्वासु चत्वारः सलिलाकराः
कमळाच्या आत जी पृथ्वी एकाच समुद्रात गेली आहे, ती सांगितली आहे; आणि सर्व दिशांना चार पाण्याची साठवणूक असलेली ठिकाणं आहेत.
एवं नारायणस्यार्थे मही पुष्करसंभवा प्रादुर्भावो ऽप्ययं तस्मान् नाम्ना पुष्करसंज्ञितः
नारायणासाठी कमळातून निर्माण झालेली ही पृथ्वी प्रकट झाली; म्हणून तिला 'पुष्कर' असं नाव पडलं.
एतस्मात्कारणात्तज्ज्ञैः पुराणैः परमर्षिभिः याज्ञिकैर्वेददृष्टान्तैर् यज्ञे पद्मविधिः स्मृतः
या कारणामुळे जाणकार, प्राचीन ऋषी आणि यज्ञ करणारे वेदांच्या दाखल्यावरून यज्ञात कमळाची पद्धत स्मरतात.
एवं भगवता तेन विश्वेषां धारणाविधिः पर्वतानां नदीनां च ह्रदानां चैव निर्मितः
भगवंताने अशा प्रकारे पर्वत, नद्या आणि तळी यांचा आधार देणारी पद्धत निर्माण केली.
विभुस्तथैवाप्रतिमप्रभावः प्रभाकराभो वरुणः सितद्युतिः शनैः स्वयंभूः शयनं सृजत्तदा जगन्मयं पद्मविधिं महार्णवे
म्हणूनच, तेजस्वी, अद्वितीय सामर्थ्याचा, सूर्यासारखा, शुभ्र प्रकाशाचा वरुण, हळूहळू, स्वयंभूने जग व्यापणारी कमळाची शय्या त्या महासागरात निर्माण केली.
विघ्नस्तपसि सम्भूतो मधुर्नाम महासुरः तेनैव च सहोद्भूतो ह्य् असुरो नाम कैटभः
तपस्येत अडथळा निर्माण झाला आणि मधु नावाचा मोठा असुर जन्माला आला; त्याच्याबरोबर कैटभ नावाचा दुसरा असुरही उत्पन्न झाला.