तपसा दुष्करेणाप्तः पतित्वे शंकरो मया स मां श्यामलवर्णेति बहुशः प्रोक्तवान्भवः
कठीण तप करून मी शंकराला पती म्हणून मिळवला; पण तो मला वारंवार 'श्यामवर्णा' असं म्हणायचा.
स्यामहं काञ्चनाकारा वाल्लभ्येन च संयुता भर्तुर्भूतपतेरङ्गम् एकतो निर्विशे ऽङ्गवत्
मी सोन्यासारखी तेजस्वी, प्रिय पतीसोबत एकरूप, आणि माझ्या पती भूतपतीसारखी सर्व अंगांनी समसमान व्हावं, अशी माझी इच्छा आहे.
तस्यास्तद्भाषितं श्रुत्वा प्रोवाच कमलासनः एवं भव त्वं भूयश्च भर्तृदेहार्धधारिणी
तिचं बोलणं ऐकून कमलासन ब्रह्मा म्हणाले, 'तसं होवो; आणि यापुढे तू आपल्या पतीच्या शरीराचा अर्धा भाग धारण करशील.'
ततस्तत्याज भृङ्गाङ्गं फुल्लनीलोत्पलत्वचम्
मग तिने फुललेल्या निळ्या कमळासारखा काळा रंगाचा देह सोडून दिला.
त्वचा सा चाभवद्दीप्ता घण्टाहस्ता त्रिलोचना नानाभरणपूर्णाङ्गी पीतकौशेयधारिणी
तिचं शरीर तेजस्वी झालं, हातात घंटा, तिन्ही डोळे, सर्व अंगांना विविध दागिने, आणि तिने पिवळ्या रेशमी वस्त्र परिधान केलं.
तामब्रवीत्ततो ब्रह्मा देवीं नीलाम्बुजत्विषम् निशे भूधरजादेहसम्पर्कात् त्वं ममाज्ञया
मग ब्रह्मा त्या निळ्या कमळासारख्या तेज असलेल्या देवीला म्हणाले, 'माझ्या आज्ञेने, पर्वताच्या धुळीच्या स्पर्शाने तू रात्री जन्माला आली आहेस.'
सम्प्राप्ता कृतकृत्यत्वम् एकानंशा पुरा ह्यसि य एष सिंहः प्रोद्भूतो देव्याः क्रोधाद्वरानने
'तुझं कार्य पूर्ण झालं आहे, तू आता एक अद्वितीय अंश आहेस; पूर्वी देवीच्या क्रोधातून हा सिंह उत्पन्न झाला होता, हे सुंदर मुखवाली.'
स ते ऽस्तु वाहनं देवि केतौ चास्तु महाबलः गच्छ विन्ध्याचलं तत्र सुरकार्यं करिष्यसि
'हा सिंह तुझं वाहन असो, देवी, आणि युद्धात तो बलवान असो. आता तू विंध्य पर्वतावर जा; तिथे देवांचं कार्य पार पाडशील.'
पञ्चालो नाम यक्षो ऽयं यक्षलक्षपदानुगः दत्तस्ते किंकरो देवि मया मायाशतैर्युतः
'पंचाळ नावाचा हा यक्ष, यक्षराजाचा सेवक, मी तुला सेवेसाठी देतो, तो शंभर प्रकारच्या मायांनी युक्त आहे.'
इत्युक्ता कौशिकी देवी विन्ध्यशैलं जगाम ह उमापि प्राप्तसंकल्पा जगाम गिरिशान्तिकम्
असं सांगितल्यावर कौशिकी देवी विंध्य पर्वताकडे गेली; आणि उमादेवी, आपली इच्छा पूर्ण झाल्यावर, गिरीशाच्या समीप गेली.
प्रविशन्तीं तु तां द्वाराद् अपकृष्य समाहितः रुरोध वीरको देवीं हेमवेत्रलताधरः
ती देवी दारातून आत येत असताना, सोन्याच्या काठीसह, लक्षपूर्वक असलेल्या वीरकाने तिला ओढून बाजूला केलं आणि प्रवेश रोखला.
तामुवाच स कोपेन रूपात्तु व्यभिचारिणीम् प्रयोजनं न ते ऽस्तीह गच्छ यावन्न भेत्स्यसे
तो रागाने म्हणाला, 'तुझ्या रूपामुळे तू चंचल आहेस. इथे तुझं काही काम नाही; घाबरायच्या आधी निघून जा.'
देव्या रूपधरो दैत्यो देवं वञ्चयितुं त्विह प्रविष्टो न च दृष्टो ऽसौ स वै देवेन घातितः
'इथे एक दैत्य देवीचं रूप घेऊन देवाला फसवायला आला होता, पण देवाने त्याला ओळखून ठार केलं.'
घातिते चाहमाज्ञप्तो नीलकण्ठेन कोपिना द्वारेषु नावधानं ते यस्मात्पश्यामि वै ततः
'त्याला मारल्यानंतर, निळकंठ रागाने मला आज्ञा दिली की, 'दारांवर लक्ष ठेव', म्हणून मी नेहमीच सावध असतो.'
भविष्यसि न मद्द्वाःस्थो वर्षपूगान्यनेकशः अतस्ते ऽत्र न दास्यामि प्रवेशं गम्यतां द्रुतम्
'तू अनेक वर्षं माझ्या दारात उभी राहू शकणार नाहीस; म्हणून मी तुला इथे प्रवेश देणार नाही—लवकर निघून जा!'
एवमुक्त्वा गिरिसुता माता मे स्नेहवत्सला प्रवेशं लभते नान्या नारी कमललोचने
असं बोलून, पर्वतराजाची कन्या—माझी माय, माया आणि प्रेमाने भरलेली—फक्त तीच आत जाऊ शकते; कमलासारख्या डोळ्यांची दुसरी कोणतीही स्त्री प्रवेश करू शकत नाही.
इत्युक्ता तु तदा देवी चिन्तयामास चेतसा न सा नारीति दैत्यो ऽसौ वायुर्मे यामभाषत
असं ऐकून देवी मनात विचार करू लागली, 'ती स्त्री नाही; वारा ज्याने मला सांगितलं, तो दैत्यच होता.'
वृथैव वीरकः शप्तो मया क्रोधपरीतया अकार्यं क्रियते मूढैः प्रायः क्रोधसमीरितैः
'मी रागाच्या भरात वीरकाला व्यर्थ शाप दिला; रागाने पछाडलेले मूर्ख लोक नेहमी चुकीचं वागतात.'
क्रोधेन नश्यते कीर्तिः क्रोधो हन्ति स्थिरां श्रियम् अपरिच्छिन्नतत्त्वार्था पुत्रं शापितवत्यहम् विपरीतार्थबुद्धीनां सुलभो विपदोदयः
रागाच्या आहारी गेल्यावर कीर्ती नष्ट होते, संपत्तीही टिकत नाही. सत्याचा पूर्ण अर्थ न समजून मी माझ्या स्वतःच्या मुलाला शाप दिला. ज्यांच्या मनात अर्थाचा गोंधळ असतो, त्यांच्यावर संकटं सहजच ओढावतात.
संचिन्त्यैवमुवाचेदं वीरकं प्रति शैलजा लज्जासज्जविकारेण वदनेनाम्बुजत्विषा
असं विचार करत, शैलजाने आपल्या चेहऱ्यावर लाज आणि कमळासारखी कांती घेऊन वीरकाकडे बोलायला सुरुवात केली.
अहं वीरक ते माता मा ते ऽस्तु मनसो भ्रमः शंकरस्यास्मि दयिता सुता तुहिनभूभृतः
वीरका, मी तुझी आई आहे; तुझ्या मनात काहीच गोंधळ राहू नये. मी शंकराची प्रिय आहे आणि हिमालयाची कन्या आहे.
मम गात्रच्छविभ्रान्त्या मा शङ्कां पुत्र भावय तुष्टेन गौरता दत्ता ममेयं पद्मजन्मना
माझ्या अंगाचा रंग बदलल्यामुळे, मुला, तुझ्या मनात शंका आणू नकोस. हा गोरा रंग मला पद्मजन्म्याने कृपापूर्वक दिला आहे.
मया शप्तो ऽस्यविदिते वृत्तान्ते दैत्यनिर्मिते ज्ञात्वा नारीप्रवेशं तु शंकरे रहसि स्थिते
दैत्याने घडवलेल्या या प्रकाराची मला कल्पना नव्हती, म्हणून मी शंकर एकटे गुप्तपणे स्त्रीच्या रूपात आहेत असं समजून त्यांना शाप दिला.
न निवर्तयितुं शक्यः शापः किं तु ब्रवीमि ते शीघ्रमेष्यसि मानुष्यात् स त्वं कामसमन्वितः
हा शाप मागे घेता येणार नाही; पण मी तुला सांगते, लवकरच तू माणसाच्या जन्मातून परत येशील आणि तुझ्या मनात इच्छा जागृत होईल.
शिरसा तु ततो वन्द्य मातरं पूर्णमानसः उवाचोदितपूर्णेन्दुद्युतिं च हिमशैलजाम्
त्यानंतर, पूर्ण मनाने, त्याने आपल्या आईला वंदन केले आणि पूर्ण चंद्रासारखी कांती असलेल्या हिमालयकन्येला बोलला.
नतसुरासुरमौलिमिलन्मणिप्रचयकान्तिकरालनखाङ्किते नगसुते शरणागतवत्सले तव नतो ऽस्मि नतार्तिविनाशिनि
हे पर्वतकन्ये, ज्या तुझ्या हातांवर वंदन करणाऱ्या देव-दानवांच्या मुकुटातील रत्नांचे तेज उमटले आहे, शरण आलेल्यांवर प्रेम करणारी, वंदन करणाऱ्यांचे दुःख दूर करणारी, तुला मी वंदन करतो.
तपनमण्डलमण्डितकंधरे पृथुसुवर्णसुवर्णनगद्युते विषभुजंगनिषङ्गविभूषिते गिरिसुते भवतीमहमाश्रये
हे पर्वतकन्ये, तुझ्या गळ्यात सूर्याच्या तेजाचा हार आहे, तुझ्या अंगावर शुद्ध सोन्यासारखी कांती आहे, तुझ्या हातांवर सर्पांच्या अलंकारांनी शोभा आली आहे— मी तुझ्या शरण येतो.
जगति कः प्रणताभिमतं ददौ झटिति सिद्धनुते भवती यथा जगति कां च न वाञ्छति शंकरो भुवनधृत्तनये भवतीं यथा
जगात तुझ्यासारखी भक्तांच्या इच्छा लगेच पूर्ण करणारी दुसरी कोण आहे? आणि शंकरालाही, हे भुवनधारण करणाऱ्या पर्वतकन्ये, तुझ्यात काय हवं नसावं?
विमलयोगविनिर्मितदुर्जयस्वतनुतुल्यमहेश्वरमण्डले विदलितान्धकबान्धवसंहतिः सुरवरैः प्रथमं त्वमभिष्टुता
शुद्ध योगाने निर्माण झालेल्या, जिंकता न येणाऱ्या तुझ्या रूपासारख्या महेश्वराच्या सभेत, अंधकाच्या नातलगांचा नाश केल्यावर, देवांनी सर्वप्रथम तुझी स्तुती केली.
सितसटापटलोद्धतकंधराभरमहामृगराजरथस्थिता विमलशक्तिमुखानलपिङ्गलायतभुजौघविपिष्टमहासुरा
पांढऱ्या केसांच्या गुच्छांनी गळा सजलेली, सिंहराजाच्या रथावर बसलेली, तुझ्या शुद्ध, अग्नीप्रमाणे तांबड्या आणि लांब हातांनी तू महादैत्यांचा नाश केला आहेस.