दूतेन मारुतेनाशुगामिना नगदेवता श्रुत्वा वायुमुखाद्देवी क्रोधरक्तविलोचना अशपद्वीरकं पुत्रं हृदयेन विदूयता
वाऱ्यासारख्या दूताकडून ऐकून, पर्वताची देवी रागाने डोळे लाल करून, मन दुःखाने भरून, आपल्या पुत्र वीरकाला शाप दिला.
मातरं मा परित्यज्य यस्मात्त्वं स्नेहविक्लवाम् विहितावसरः स्त्रीणां शंकरस्य रहोविधौ
तू आपल्या मातेचा, जी प्रेमाने भरली होती, त्याग केला आणि स्त्रियांना शंकराच्या गुप्त संगतीसाठी संधी दिलीस—
तस्मात्ते परुषा रूक्षा जडा हृदयवर्जिता गणेश क्षारसदृशी शिला माता भविष्यति
म्हणून, गणेेशा, तुझी आई आता कठोर, रूक्ष, जड आणि हृदयशून्य होईल—क्षारासारखी, दगडासारखी.
निमित्तमेतद्विख्यातं वीरकस्य शिलोदये सो ऽभवत्प्रक्रमेणैव विचित्राख्यानसंश्रयः
हीच वीरकाच्या दगड होण्यामागची प्रसिद्ध कारण आहे; अशा प्रकारे तो पुढे अनेक अद्भुत गोष्टींचा विषय झाला.
एवमुत्सृष्टशपाया गिरिपुत्र्यास्त्वनन्तरम् निर्जगाम मुखात्क्रोधः सिंहरूपी महाबलः
अशा रीतीने पर्वतराजकन्येने शाप दिल्यावर, तिच्या तोंडातून सिंहरूपात प्रचंड राग बाहेर पडला.
स तु सिंहः करालास्यो जटाजटिलकंधरः प्रोद्धूतलम्बलाङ्गूलो दंष्ट्रोत्कटमुखातटः
तो सिंह भयंकर चेहरा, गळ्यावर गुंतलेली जटा, उंचावलेली व लोंबती शेपटी, मोठ्या दाढा आणि भीषण जबड्यांनी युक्त होता.
व्यादितास्यो ललज्जिह्वः क्षामकुक्षिश्चिखादिषुः तस्याशु वर्तितुं देवी व्यवस्यत सती तदा
पडलेला जबडा, लोंबती जीभ, कोरडी पोट आणि ज्वाळा फेकणारा तो सिंह पाहून, सतीने त्याला लवकर शांत करण्याचा निर्धार केला.
ज्ञात्वा मनोगतं तस्या भगवांश्चतुराननः आजगामाश्रमपदं संपदामाश्रयं तदा आगम्योवाच देवेशो गिरिजां स्पष्टया गिरा
तिच्या मनातलं जाणून, चतुर्मुख ब्रह्मा त्या आश्रमात, समृद्धीच्या ठिकाणी आले आणि स्पष्ट शब्दात गिरिजेला म्हणाले—
किं पुत्रि प्राप्तुकामासि किमलभ्यं ददामि ते विरम्यताम् अतिक्लेशात् तपसो ऽस्मान्मदाज्ञया
मुली, तुला काय हवं आहे? मी तुला काय देऊ शकत नाही असं काय आहे? माझ्या आज्ञेने हे कठोर तप थांबव.
तच्छ्रुत्वोवाच गिरिजा गुरोर्गौरत्वगर्भितम् वाक्यं वाचा चिरोद्गीर्णवर्णनिर्णीतवाञ्छितम्
हे ऐकून गिरिजेने गुरुच्या शिकवणीने भरलेली, मनातल्या दीर्घकाळच्या आणि ठाम इच्छेचं वर्णन करणारी वाणी बोलली.
तपसा दुष्करेणाप्तः पतित्वे शंकरो मया स मां श्यामलवर्णेति बहुशः प्रोक्तवान्भवः
कठीण तप करून मी शंकराला पती म्हणून मिळवला; पण तो मला वारंवार 'श्यामवर्णा' असं म्हणायचा.
स्यामहं काञ्चनाकारा वाल्लभ्येन च संयुता भर्तुर्भूतपतेरङ्गम् एकतो निर्विशे ऽङ्गवत्
मी सोन्यासारखी तेजस्वी, प्रिय पतीसोबत एकरूप, आणि माझ्या पती भूतपतीसारखी सर्व अंगांनी समसमान व्हावं, अशी माझी इच्छा आहे.
तस्यास्तद्भाषितं श्रुत्वा प्रोवाच कमलासनः एवं भव त्वं भूयश्च भर्तृदेहार्धधारिणी
तिचं बोलणं ऐकून कमलासन ब्रह्मा म्हणाले, 'तसं होवो; आणि यापुढे तू आपल्या पतीच्या शरीराचा अर्धा भाग धारण करशील.'
ततस्तत्याज भृङ्गाङ्गं फुल्लनीलोत्पलत्वचम्
मग तिने फुललेल्या निळ्या कमळासारखा काळा रंगाचा देह सोडून दिला.
त्वचा सा चाभवद्दीप्ता घण्टाहस्ता त्रिलोचना नानाभरणपूर्णाङ्गी पीतकौशेयधारिणी
तिचं शरीर तेजस्वी झालं, हातात घंटा, तिन्ही डोळे, सर्व अंगांना विविध दागिने, आणि तिने पिवळ्या रेशमी वस्त्र परिधान केलं.
तामब्रवीत्ततो ब्रह्मा देवीं नीलाम्बुजत्विषम् निशे भूधरजादेहसम्पर्कात् त्वं ममाज्ञया
मग ब्रह्मा त्या निळ्या कमळासारख्या तेज असलेल्या देवीला म्हणाले, 'माझ्या आज्ञेने, पर्वताच्या धुळीच्या स्पर्शाने तू रात्री जन्माला आली आहेस.'
सम्प्राप्ता कृतकृत्यत्वम् एकानंशा पुरा ह्यसि य एष सिंहः प्रोद्भूतो देव्याः क्रोधाद्वरानने
'तुझं कार्य पूर्ण झालं आहे, तू आता एक अद्वितीय अंश आहेस; पूर्वी देवीच्या क्रोधातून हा सिंह उत्पन्न झाला होता, हे सुंदर मुखवाली.'
स ते ऽस्तु वाहनं देवि केतौ चास्तु महाबलः गच्छ विन्ध्याचलं तत्र सुरकार्यं करिष्यसि
'हा सिंह तुझं वाहन असो, देवी, आणि युद्धात तो बलवान असो. आता तू विंध्य पर्वतावर जा; तिथे देवांचं कार्य पार पाडशील.'
पञ्चालो नाम यक्षो ऽयं यक्षलक्षपदानुगः दत्तस्ते किंकरो देवि मया मायाशतैर्युतः
'पंचाळ नावाचा हा यक्ष, यक्षराजाचा सेवक, मी तुला सेवेसाठी देतो, तो शंभर प्रकारच्या मायांनी युक्त आहे.'
इत्युक्ता कौशिकी देवी विन्ध्यशैलं जगाम ह उमापि प्राप्तसंकल्पा जगाम गिरिशान्तिकम्
असं सांगितल्यावर कौशिकी देवी विंध्य पर्वताकडे गेली; आणि उमादेवी, आपली इच्छा पूर्ण झाल्यावर, गिरीशाच्या समीप गेली.
प्रविशन्तीं तु तां द्वाराद् अपकृष्य समाहितः रुरोध वीरको देवीं हेमवेत्रलताधरः
ती देवी दारातून आत येत असताना, सोन्याच्या काठीसह, लक्षपूर्वक असलेल्या वीरकाने तिला ओढून बाजूला केलं आणि प्रवेश रोखला.
तामुवाच स कोपेन रूपात्तु व्यभिचारिणीम् प्रयोजनं न ते ऽस्तीह गच्छ यावन्न भेत्स्यसे
तो रागाने म्हणाला, 'तुझ्या रूपामुळे तू चंचल आहेस. इथे तुझं काही काम नाही; घाबरायच्या आधी निघून जा.'
देव्या रूपधरो दैत्यो देवं वञ्चयितुं त्विह प्रविष्टो न च दृष्टो ऽसौ स वै देवेन घातितः
'इथे एक दैत्य देवीचं रूप घेऊन देवाला फसवायला आला होता, पण देवाने त्याला ओळखून ठार केलं.'
घातिते चाहमाज्ञप्तो नीलकण्ठेन कोपिना द्वारेषु नावधानं ते यस्मात्पश्यामि वै ततः
'त्याला मारल्यानंतर, निळकंठ रागाने मला आज्ञा दिली की, 'दारांवर लक्ष ठेव', म्हणून मी नेहमीच सावध असतो.'
भविष्यसि न मद्द्वाःस्थो वर्षपूगान्यनेकशः अतस्ते ऽत्र न दास्यामि प्रवेशं गम्यतां द्रुतम्
'तू अनेक वर्षं माझ्या दारात उभी राहू शकणार नाहीस; म्हणून मी तुला इथे प्रवेश देणार नाही—लवकर निघून जा!'
एवमुक्त्वा गिरिसुता माता मे स्नेहवत्सला प्रवेशं लभते नान्या नारी कमललोचने
असं बोलून, पर्वतराजाची कन्या—माझी माय, माया आणि प्रेमाने भरलेली—फक्त तीच आत जाऊ शकते; कमलासारख्या डोळ्यांची दुसरी कोणतीही स्त्री प्रवेश करू शकत नाही.
इत्युक्ता तु तदा देवी चिन्तयामास चेतसा न सा नारीति दैत्यो ऽसौ वायुर्मे यामभाषत
असं ऐकून देवी मनात विचार करू लागली, 'ती स्त्री नाही; वारा ज्याने मला सांगितलं, तो दैत्यच होता.'
वृथैव वीरकः शप्तो मया क्रोधपरीतया अकार्यं क्रियते मूढैः प्रायः क्रोधसमीरितैः
'मी रागाच्या भरात वीरकाला व्यर्थ शाप दिला; रागाने पछाडलेले मूर्ख लोक नेहमी चुकीचं वागतात.'
क्रोधेन नश्यते कीर्तिः क्रोधो हन्ति स्थिरां श्रियम् अपरिच्छिन्नतत्त्वार्था पुत्रं शापितवत्यहम् विपरीतार्थबुद्धीनां सुलभो विपदोदयः
रागाच्या आहारी गेल्यावर कीर्ती नष्ट होते, संपत्तीही टिकत नाही. सत्याचा पूर्ण अर्थ न समजून मी माझ्या स्वतःच्या मुलाला शाप दिला. ज्यांच्या मनात अर्थाचा गोंधळ असतो, त्यांच्यावर संकटं सहजच ओढावतात.
संचिन्त्यैवमुवाचेदं वीरकं प्रति शैलजा लज्जासज्जविकारेण वदनेनाम्बुजत्विषा
असं विचार करत, शैलजाने आपल्या चेहऱ्यावर लाज आणि कमळासारखी कांती घेऊन वीरकाकडे बोलायला सुरुवात केली.