तदा मृत्युर्मम भवेद् अन्यथा त्वमरो ह्यहम् इत्युक्तस्तु तदोवाच तुष्टः कमलसंभवः
‘माझ्या रूपात बदल झाला, तेव्हाच मला मृत्यू येवो; अन्यथा मी अमर राहीन.’ असे त्याने म्हटल्यावर, प्रसन्न झालेल्या ब्रह्मदेवाने उत्तर दिले.
यदा द्वितीयो रूपस्य विवर्तस्ते भविष्यति तदा ते भविता मृत्युर् अन्यथा न भविष्यति
‘जेव्हा तुझ्या रूपाचा दुसरा बदल होईल, तेव्हाच तुला मृत्यू येईल; अन्यथा तसा प्रसंग येणार नाही.’
इत्युक्तो ऽमरतां मेने दैत्यसूनुर् महाबलः तस्मिन्काले तु संस्मृत्य तद्वधोपायमात्मनः
अशी ग्वाही मिळाल्यावर, तो बलाढ्य दैत्यपुत्र स्वतःला अमर समजू लागला. त्या वेळी त्याने आपल्या वधाचा उपाय आठवला.
परिहर्तुं दृष्टिपथं वीरकस्याभवत्तदा भुजंगरूपी रन्ध्रेण प्रविवेश दृशः पथम्
त्या वीराच्या नजरेतून सुटण्यासाठी, त्याने सर्पाचे रूप घेतले आणि एका फटीतून डोळ्यांच्या मार्गाला चुकवून आत गेला.
परिहृत्य गणेशस्य दानवो ऽसौ सुदुर्जयः अलक्षितो गणेशेन प्रविष्टो ऽथ पुरान्तकम्
गणेशाच्या नजरेतून बचाव करत, तो अत्यंत बलाढ्य दानव गणेशाला न दिसता त्रिपुराचा संहार करणाऱ्याच्या घरात शिरला.
भुजगरूपं संत्यज्य बभूवाथ महासुरः उमारूपी छलयितुं गिरिशं मूढचेतनः
सर्पाचे रूप सोडून, त्या महाअसुराने उमा देवीचे रूप घेतले, गिरिशाला फसवण्यासाठी, कारण त्याचे मन भ्रमित झाले होते.
कृत्वा मायां ततो रूपम् अप्रतर्क्यमनोहरम् सर्वावयवसम्पूर्णं सर्वाभिज्ञानसंवृतम्
मायेमुळे त्याने असे रूप धारण केले, जे कुणाच्याही कल्पनेपलीकडचे, मन मोहून टाकणारे, सर्व अंगांनी परिपूर्ण आणि ओळखू न येणारे होते.
कृत्वा मुखान्तरे दन्तान् दैत्यो वज्रोपमान्दृढान् तीक्ष्णाग्रान् बुद्धिमोहेन गिरिशं हन्तुमुद्यतः
त्या दैत्याने आपल्या तोंडात वज्रासारखे मजबूत आणि टोकदार दात तयार केले आणि भ्रमित मनाने गिरिशाचा वध करण्याचा निर्धार केला.
कृत्वोमारूपसंस्थानं गतो दैत्यो हरान्तिकम् पापो रम्याकृतिश्चित्रभूषणाम्बरभूषितः
उमा देवीचे रूप घेऊन, तो दैत्य सुंदर आणि आकर्षक दिसत, विविध अलंकार व वस्त्रांनी सजलेला, हराजवळ गेला.
तं दृष्ट्वा गिरिशस्तुष्टस् तदालिङ्ग्य महासुरम् मन्यमानो गिरिसुतां सर्वैरवयवान्तरैः
त्याला पाहून गिरिश प्रसन्न झाला आणि त्या महाअसुराला, पर्वतकन्या समजून, सर्व अंगांनी सामावून, मिठी मारली.
अपृच्छत्साधु ते भावो गिरिपुत्रि न कृत्रिमः या त्वं मदाशयं ज्ञात्वा प्राप्तेह वरवर्णिनी
‘तुझा स्वभाव खरा आहे, पर्वतकन्ये, बनावट नाही. तू माझ्या मनाचा हेतू ओळखून इथे आलीस, हे सुंदर वर्णाच्या स्त्रिये, म्हणून मला आनंद झाला.’
त्वया विरहितं शून्यं मन्यमानो जगत्त्रयम् प्राप्ता प्रसन्नवदना युक्तमेवंविधं त्वयि
‘तुझ्याशिवाय हे तीनही लोक भासतात तितकेच ओके, म्हणून तू हसतमुखाने आलीस; तुझ्यासाठी हे अगदी योग्यच आहे.’
इत्युक्तो दानवेन्द्रस्तु तदाभाषत्स्मयञ्छनैः न चाबुध्यदभिज्ञानं प्रायस्त्रिपुरघातिनः
असं ऐकल्यावर दानवांचा राजा हलक्याच हास्याने बोलला, पण त्रिपुराचा संहार करणारा कोण आहे हे त्याला समजलं नाही.
यातास्म्यहं तपश्चर्तुं वाल्लभ्याय तवातुलम् रतिश्च तत्र मे नाभूत् ततः प्राप्ता त्वदन्तिकम्
मी तुझं अद्वितीय प्रेम मिळवण्यासाठी तप करायला गेलो होतो, पण तिथे मला काहीच आनंद मिळाला नाही; म्हणून मी तुझ्याकडे आलो आहे.
इत्युक्तः शंकरः शङ्कां कांचित्प्राप्यावधारयत् हृदयेन समाधाय देवः प्रहसिताननः
हे ऐकून शंकराच्या मनात थोडी शंका आली; देवाने हसतमुखाने मन लावून सगळं नीट विचार केलं.
कुपिता मयि तन्वङ्गी प्रकृत्या च दृढव्रता अप्राप्तकामा सम्प्राप्ता किमेतत्संशयो मम
ती अंगाने सडपातळ, स्वभावाने ठाम, माझ्यावर रागावलेली आणि इच्छा अपूर्ण राहिलेली आली आहे—मग मला यात काय शंका आहे?
इति चिन्त्य हरस्तस्या अभिज्ञानं विधारयन् नापश्यद्वामपार्श्वे तु तदङ्गे पद्मलक्षणम्
असं विचारून हराने तिच्यात ओळखीचं काही चिन्ह आहे का ते पाहिलं, पण डाव्या बाजूला कमळाचं चिन्ह त्याला दिसलं नाही.
लोमावर्तं तु रचितं ततो देवः पिनाकधृक् अबुध्यद्दानवीं मायाम् आकारं गूहयंस्ततः
मग पिनाकधारी देवाला तिथे केसांचा एक वळण दिसलं, आणि त्याने दानवाची माया ओळखली, आपली मूळ रूप लपवलं.
मेढ्रे वज्रास्त्रमादाय दानवं तमसूदयत् अबुध्यद्वीरको नैव दानवेन्द्रं निषूदितम्
त्याने कमरेजवळ वज्रास्त्र उचलून त्या दानवाचा नाश केला; पण वीरकाला दानवांचा राजा मारला गेला हे कळलंच नाही.
हरेण सूदितं दृष्ट्वा स्त्रीरूपं दानवेश्वरम् अपरिच्छिन्नतत्त्वार्था शैलपुत्र्यै न्यवेदयत्
हरीने स्त्रीरूप घेऊन दानवांचा राजा मारला हे पाहून, पण खरी गोष्ट न समजता, त्याने पर्वतराजकन्येला जाऊन सांगितलं.
दूतेन मारुतेनाशुगामिना नगदेवता श्रुत्वा वायुमुखाद्देवी क्रोधरक्तविलोचना अशपद्वीरकं पुत्रं हृदयेन विदूयता
वाऱ्यासारख्या दूताकडून ऐकून, पर्वताची देवी रागाने डोळे लाल करून, मन दुःखाने भरून, आपल्या पुत्र वीरकाला शाप दिला.
मातरं मा परित्यज्य यस्मात्त्वं स्नेहविक्लवाम् विहितावसरः स्त्रीणां शंकरस्य रहोविधौ
तू आपल्या मातेचा, जी प्रेमाने भरली होती, त्याग केला आणि स्त्रियांना शंकराच्या गुप्त संगतीसाठी संधी दिलीस—
तस्मात्ते परुषा रूक्षा जडा हृदयवर्जिता गणेश क्षारसदृशी शिला माता भविष्यति
म्हणून, गणेेशा, तुझी आई आता कठोर, रूक्ष, जड आणि हृदयशून्य होईल—क्षारासारखी, दगडासारखी.
निमित्तमेतद्विख्यातं वीरकस्य शिलोदये सो ऽभवत्प्रक्रमेणैव विचित्राख्यानसंश्रयः
हीच वीरकाच्या दगड होण्यामागची प्रसिद्ध कारण आहे; अशा प्रकारे तो पुढे अनेक अद्भुत गोष्टींचा विषय झाला.
एवमुत्सृष्टशपाया गिरिपुत्र्यास्त्वनन्तरम् निर्जगाम मुखात्क्रोधः सिंहरूपी महाबलः
अशा रीतीने पर्वतराजकन्येने शाप दिल्यावर, तिच्या तोंडातून सिंहरूपात प्रचंड राग बाहेर पडला.
स तु सिंहः करालास्यो जटाजटिलकंधरः प्रोद्धूतलम्बलाङ्गूलो दंष्ट्रोत्कटमुखातटः
तो सिंह भयंकर चेहरा, गळ्यावर गुंतलेली जटा, उंचावलेली व लोंबती शेपटी, मोठ्या दाढा आणि भीषण जबड्यांनी युक्त होता.
व्यादितास्यो ललज्जिह्वः क्षामकुक्षिश्चिखादिषुः तस्याशु वर्तितुं देवी व्यवस्यत सती तदा
पडलेला जबडा, लोंबती जीभ, कोरडी पोट आणि ज्वाळा फेकणारा तो सिंह पाहून, सतीने त्याला लवकर शांत करण्याचा निर्धार केला.
ज्ञात्वा मनोगतं तस्या भगवांश्चतुराननः आजगामाश्रमपदं संपदामाश्रयं तदा आगम्योवाच देवेशो गिरिजां स्पष्टया गिरा
तिच्या मनातलं जाणून, चतुर्मुख ब्रह्मा त्या आश्रमात, समृद्धीच्या ठिकाणी आले आणि स्पष्ट शब्दात गिरिजेला म्हणाले—
किं पुत्रि प्राप्तुकामासि किमलभ्यं ददामि ते विरम्यताम् अतिक्लेशात् तपसो ऽस्मान्मदाज्ञया
मुली, तुला काय हवं आहे? मी तुला काय देऊ शकत नाही असं काय आहे? माझ्या आज्ञेने हे कठोर तप थांबव.
तच्छ्रुत्वोवाच गिरिजा गुरोर्गौरत्वगर्भितम् वाक्यं वाचा चिरोद्गीर्णवर्णनिर्णीतवाञ्छितम्
हे ऐकून गिरिजेने गुरुच्या शिकवणीने भरलेली, मनातल्या दीर्घकाळच्या आणि ठाम इच्छेचं वर्णन करणारी वाणी बोलली.