ततो विभूषणान्यस्य वृक्षवल्कलधारिणी ग्रीष्मे पञ्चाग्निसंतप्ता वर्षासु च जलोषिता
तेथे तिने झाडाच्या सालीचे वस्त्र घातले, उन्हाळ्यात पाच अग्नींच्या कडक तपात राहिली, पावसाळ्यात पाण्यात वास केला,
शैशिरासु च रात्रीषु शुष्कस्थण्डिलशायिनी एवं साधयती तत्र तपसा संव्यवस्थिता
आणि हिवाळ्यातल्या रात्री कोरड्या जमिनीवर झोपली; अशा प्रकारे ती तिथे आपल्या तपात दृढ राहिली.
ज्ञात्वा तु तां गिरिसुतां दैत्यस्तत्रान्तरे वशी अन्धकस्य सुतो दृप्तः पितुर्वधमनुस्मरन्
दरम्यान, अंधकाचा पुत्र, बलवान दैत्य, वडिलांचा मृत्यू आठवत, डोंगरकन्येची बातमी समजून गेला.
देवान्सर्वान्विजित्याजौ बकभ्राता रणोत्कटः आडिर्नामान्तरप्रेक्षी सततं चन्द्रमौलिनः
सर्व देवांना युद्धात जिंकून, बकाचा भाऊ, भीषण योद्धा, 'आडि' नावाचा, नेहमी चंद्रकोरीधारीवर लक्ष ठेवून होता.
आजगामामररिपुः पुरं त्रिपुरघातिनः स तत्रागत्य ददृशे वीरकं द्वार्यवस्थितम्
देवतांचा शत्रू त्रिपुराचा संहार करणाऱ्याच्या नगरीत आला. तिथे पोहोचून त्याने दरवाज्यावर उभा असलेला एक वीर पाहिला.
विचिन्त्यासीद्वरं दत्तं स पुरा पद्मजन्मना हते तदान्धके दैत्ये गिरिशेनामरद्विषि
त्याने कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाने पूर्वी दिलेला वर आठवला, जेव्हा पर्वतावर राहणाऱ्या देवाने, अमरांचा शत्रू, अंधक दैत्याचा वध केला होता.
आडिश्चकार विपुलं तपः परमदारुणम् तमागत्याब्रवीद्ब्रह्मा तपसा परितोषितः
त्याने अत्यंत कठोर तप सुरू केले. त्याच्या त्या तपामुळे ब्रह्मदेव प्रसन्न होऊन त्याच्याजवळ आला आणि त्याला विचारले.
किमाडे दानवश्रेष्ठ तपसा प्राप्तुमिच्छसि ब्रह्माणमाह दैत्यस्तु निर्मृत्युत्वमहं वृणे
‘हे दानवश्रेष्ठ, या तपाने तुला काय मिळवायचे आहे?’ असे ब्रह्मदेवाने विचारले. त्यावर दैत्य म्हणाला, ‘मला मृत्यू न येणारा, अमरत्वाचा वर हवा आहे.’
न कश्चिच् च विना मृत्युं नरो दानव विद्यते यतस्ततो ऽपि दैत्येन्द्र मृत्युः प्राप्यः शरीरिणा
‘कोणताही मनुष्य किंवा दानव मृत्यूशिवाय राहत नाही. म्हणून, हे दैत्यराजा, प्रत्येक देहधारीला मृत्यू येणारच आहे.’
इत्युक्तो दैत्यसिंहस्तु प्रोवाचाम्बुजसंभवम् रूपस्य परिवर्तो मे यदा स्यात्पद्मसंभव
असे ब्रह्मदेवाने सांगितल्यावर त्या दैत्यसिंहानं उत्तर दिलं, ‘हे कमळातून जन्मलेले, माझ्या रूपात बदल झाला तरच मला मृत्यू येवो.’
तदा मृत्युर्मम भवेद् अन्यथा त्वमरो ह्यहम् इत्युक्तस्तु तदोवाच तुष्टः कमलसंभवः
‘माझ्या रूपात बदल झाला, तेव्हाच मला मृत्यू येवो; अन्यथा मी अमर राहीन.’ असे त्याने म्हटल्यावर, प्रसन्न झालेल्या ब्रह्मदेवाने उत्तर दिले.
यदा द्वितीयो रूपस्य विवर्तस्ते भविष्यति तदा ते भविता मृत्युर् अन्यथा न भविष्यति
‘जेव्हा तुझ्या रूपाचा दुसरा बदल होईल, तेव्हाच तुला मृत्यू येईल; अन्यथा तसा प्रसंग येणार नाही.’
इत्युक्तो ऽमरतां मेने दैत्यसूनुर् महाबलः तस्मिन्काले तु संस्मृत्य तद्वधोपायमात्मनः
अशी ग्वाही मिळाल्यावर, तो बलाढ्य दैत्यपुत्र स्वतःला अमर समजू लागला. त्या वेळी त्याने आपल्या वधाचा उपाय आठवला.
परिहर्तुं दृष्टिपथं वीरकस्याभवत्तदा भुजंगरूपी रन्ध्रेण प्रविवेश दृशः पथम्
त्या वीराच्या नजरेतून सुटण्यासाठी, त्याने सर्पाचे रूप घेतले आणि एका फटीतून डोळ्यांच्या मार्गाला चुकवून आत गेला.
परिहृत्य गणेशस्य दानवो ऽसौ सुदुर्जयः अलक्षितो गणेशेन प्रविष्टो ऽथ पुरान्तकम्
गणेशाच्या नजरेतून बचाव करत, तो अत्यंत बलाढ्य दानव गणेशाला न दिसता त्रिपुराचा संहार करणाऱ्याच्या घरात शिरला.
भुजगरूपं संत्यज्य बभूवाथ महासुरः उमारूपी छलयितुं गिरिशं मूढचेतनः
सर्पाचे रूप सोडून, त्या महाअसुराने उमा देवीचे रूप घेतले, गिरिशाला फसवण्यासाठी, कारण त्याचे मन भ्रमित झाले होते.
कृत्वा मायां ततो रूपम् अप्रतर्क्यमनोहरम् सर्वावयवसम्पूर्णं सर्वाभिज्ञानसंवृतम्
मायेमुळे त्याने असे रूप धारण केले, जे कुणाच्याही कल्पनेपलीकडचे, मन मोहून टाकणारे, सर्व अंगांनी परिपूर्ण आणि ओळखू न येणारे होते.
कृत्वा मुखान्तरे दन्तान् दैत्यो वज्रोपमान्दृढान् तीक्ष्णाग्रान् बुद्धिमोहेन गिरिशं हन्तुमुद्यतः
त्या दैत्याने आपल्या तोंडात वज्रासारखे मजबूत आणि टोकदार दात तयार केले आणि भ्रमित मनाने गिरिशाचा वध करण्याचा निर्धार केला.
कृत्वोमारूपसंस्थानं गतो दैत्यो हरान्तिकम् पापो रम्याकृतिश्चित्रभूषणाम्बरभूषितः
उमा देवीचे रूप घेऊन, तो दैत्य सुंदर आणि आकर्षक दिसत, विविध अलंकार व वस्त्रांनी सजलेला, हराजवळ गेला.
तं दृष्ट्वा गिरिशस्तुष्टस् तदालिङ्ग्य महासुरम् मन्यमानो गिरिसुतां सर्वैरवयवान्तरैः
त्याला पाहून गिरिश प्रसन्न झाला आणि त्या महाअसुराला, पर्वतकन्या समजून, सर्व अंगांनी सामावून, मिठी मारली.
अपृच्छत्साधु ते भावो गिरिपुत्रि न कृत्रिमः या त्वं मदाशयं ज्ञात्वा प्राप्तेह वरवर्णिनी
‘तुझा स्वभाव खरा आहे, पर्वतकन्ये, बनावट नाही. तू माझ्या मनाचा हेतू ओळखून इथे आलीस, हे सुंदर वर्णाच्या स्त्रिये, म्हणून मला आनंद झाला.’
त्वया विरहितं शून्यं मन्यमानो जगत्त्रयम् प्राप्ता प्रसन्नवदना युक्तमेवंविधं त्वयि
‘तुझ्याशिवाय हे तीनही लोक भासतात तितकेच ओके, म्हणून तू हसतमुखाने आलीस; तुझ्यासाठी हे अगदी योग्यच आहे.’
इत्युक्तो दानवेन्द्रस्तु तदाभाषत्स्मयञ्छनैः न चाबुध्यदभिज्ञानं प्रायस्त्रिपुरघातिनः
असं ऐकल्यावर दानवांचा राजा हलक्याच हास्याने बोलला, पण त्रिपुराचा संहार करणारा कोण आहे हे त्याला समजलं नाही.
यातास्म्यहं तपश्चर्तुं वाल्लभ्याय तवातुलम् रतिश्च तत्र मे नाभूत् ततः प्राप्ता त्वदन्तिकम्
मी तुझं अद्वितीय प्रेम मिळवण्यासाठी तप करायला गेलो होतो, पण तिथे मला काहीच आनंद मिळाला नाही; म्हणून मी तुझ्याकडे आलो आहे.
इत्युक्तः शंकरः शङ्कां कांचित्प्राप्यावधारयत् हृदयेन समाधाय देवः प्रहसिताननः
हे ऐकून शंकराच्या मनात थोडी शंका आली; देवाने हसतमुखाने मन लावून सगळं नीट विचार केलं.
कुपिता मयि तन्वङ्गी प्रकृत्या च दृढव्रता अप्राप्तकामा सम्प्राप्ता किमेतत्संशयो मम
ती अंगाने सडपातळ, स्वभावाने ठाम, माझ्यावर रागावलेली आणि इच्छा अपूर्ण राहिलेली आली आहे—मग मला यात काय शंका आहे?
इति चिन्त्य हरस्तस्या अभिज्ञानं विधारयन् नापश्यद्वामपार्श्वे तु तदङ्गे पद्मलक्षणम्
असं विचारून हराने तिच्यात ओळखीचं काही चिन्ह आहे का ते पाहिलं, पण डाव्या बाजूला कमळाचं चिन्ह त्याला दिसलं नाही.
लोमावर्तं तु रचितं ततो देवः पिनाकधृक् अबुध्यद्दानवीं मायाम् आकारं गूहयंस्ततः
मग पिनाकधारी देवाला तिथे केसांचा एक वळण दिसलं, आणि त्याने दानवाची माया ओळखली, आपली मूळ रूप लपवलं.
मेढ्रे वज्रास्त्रमादाय दानवं तमसूदयत् अबुध्यद्वीरको नैव दानवेन्द्रं निषूदितम्
त्याने कमरेजवळ वज्रास्त्र उचलून त्या दानवाचा नाश केला; पण वीरकाला दानवांचा राजा मारला गेला हे कळलंच नाही.
हरेण सूदितं दृष्ट्वा स्त्रीरूपं दानवेश्वरम् अपरिच्छिन्नतत्त्वार्था शैलपुत्र्यै न्यवेदयत्
हरीने स्त्रीरूप घेऊन दानवांचा राजा मारला हे पाहून, पण खरी गोष्ट न समजता, त्याने पर्वतराजकन्येला जाऊन सांगितलं.