तथा बहु किमुक्तेन अलं वाचा श्रमेण ते श्मशानवासान् निर्भीस् त्वं नग्नत्वान्न तव त्रपा निर्घृणत्वं कपालित्वाद् दया ते विगता चिरम्
आता पुरे, तुझ्या शब्दांचा त्रास नको. तू स्मशानात निर्भय राहतोस, नग्न आहेस म्हणून तुला लाज नाही, कवटी बाळगतोस म्हणून तुझ्यात दया राहिली नाही.
इत्युक्त्वा मन्दिरात्तस्मान् निर्जगाम हिमाद्रिजा
असं म्हणून हिमालयकन्या त्या मंदिरातून बाहेर पडली.
तस्यां व्रजन्त्यां देवेशगणैः किलकिलो ध्वनिः क्व मातर्गच्छसि त्यक्त्वा रुदन्तो धाविताः पुनः
ती जात असताना, देवांच्या गणांनी हंबरडा फोडला, 'आई, आम्हाला सोडून कुठे चाललीस?' असं रडत रडत तिच्यामागे धावले.
विष्टभ्य चरणौ देव्या वीरको बाष्पगद्गदम् प्रोवाच मातः किंत्वेतत् क्व यासि कुपितान्तरा
देवीच्या पायाशी बसून, वीरकाने अश्रूंनी भरलेल्या आवाजात विचारलं: 'आई, हे काय? रागाने कुठे चाललीस?'
अहं त्वामनुयास्यामि व्रजन्तीं स्नेहवर्जिताम् नो चेत्पतिष्ये शिखरात् तपोनिष्ठे त्वयोज्झितः
'तू जरी स्नेह सोडून जात असलीस, तरी मी तुझ्या मागे येईन; नाहीतर, तुझ्याविना, तपश्चर्येला लागून, मी शिखरावरून उडी मारेन.'
उन्नाम्य वदनं देवी दक्षिणेन तु पाणिना उवाच वीरकं माता शोकं पुत्रक मा कृथाः
देवीने उजव्या हाताने चेहरा वर करून वीरकाला म्हटलं: 'मुला, दुःख करू नकोस.'
शैलाग्रात्पतितुं नैव न चागन्तुं मया सह युक्तं ते पुत्र वक्ष्यामि येन कार्येण तच्छृणु
मुला, तुला डोंगराच्या टोकावरून उडी मारणं किंवा माझ्यासोबत येणं योग्य नाही. मी तुला याचं कारण सांगतो, ते नीट ऐक.
कृष्णेत्युक्त्वा हरेणाहं निन्दिता चाप्यनिन्दिता सार्हं तपः करिष्यामि येन गौरीत्वमाप्नुयाम्
हरिने मला 'कृष्णा' असं म्हटलं म्हणून काहींनी मला दोष दिला, काहींनी नाही. म्हणून मी असं कठोर व्रत करणार आहे की ज्यामुळे मला गौरीपण मिळेल.
एष स्त्रीलम्पटो देवो यातायां मय्यनन्तरम् द्वाररक्षा त्वया कार्या नित्यं रन्ध्रान्ववेक्षिणा
हा देव स्त्रियांच्या मोहात पडणारा आहे; मी निघून गेल्यावर तू नेहमी दाराची काळजी घे, कुठूनही कोणी आत येत नाही ना हे पाहा.
यथा न काचित् प्रविशेद् योषिदत्र हरान्तिकम् दृष्ट्वा परांस्त्रियं चात्र वदेथा मम पुत्रक
कोणतीही स्त्री इथे हराजवळ येऊ नये म्हणून, तुला इथे दुसरी स्त्री दिसली तर मला लगेच सांग, मुला.
शीघ्रम् एव करिष्यामि यथायुक्तम् अनन्तरम् एवमस्त्विति देवीं स वीरकः प्राह सांप्रतम्
मी लगेच योग्य ते करीन. असं म्हणून 'तसं होऊ दे' असं त्या देवीला त्या वेळी त्या वीरकाने सांगितलं.
मातुराज्ञामृताह्लादप्लाविताङ्गो गतज्वरः जगाम कक्षां संद्रष्टुं प्रणिपत्य च मातरम्
आईच्या आज्ञेचं अमृतासारखं आनंद त्याच्या अंगात संचारलं, ताप नाहीसा झाला, तो आईला वंदन करून तिच्या भेटीसाठी उपवनात गेला.
देवीं सापश्यद् आयान्तीं सखीं मातुर्विभूषिताम् कुसुममोदिनीं नाम तस्य शैलस्य देवताम्
त्याने आपल्या आईच्या सखीला, 'कुसुममोदिनी' नावाच्या त्या डोंगराच्या देवीला, सुंदर अलंकार घालून येताना पाहिलं.
सापि दृष्ट्वा गिरिसुतां स्नेहविक्लवमानसा क्व पुत्रि गच्छसीत्युच्चैर् आलिङ्ग्योवाच देवता
डोंगरकन्येला पाहून, प्रेमाने ओथंबलेल्या मनाने त्या देवीने तिला घट्ट मिठी मारली आणि मोठ्याने विचारलं, 'मुली, कुठे चाललीस?'
सा चास्यै सर्वमाचख्यौ शंकरात्कोपकारणम् पुनश्चोवाच गिरिजा देवतां मातृसंमताम्
तिने तिला सर्व काही सांगितलं—शंकरावर राग का आला ते—आणि पुन्हा गिरिजाने आईच्या मान्यतेने त्या देवीशी बोलली.
नित्यं शैलाधिराजस्य देवता त्वमनिन्दिते सर्वतः संनिधानं ते मम चातीव वत्सला
कलंक नसलेल्या सखी, तू नेहमी डोंगरराजाची देवी आहेस आणि तू मला सर्व प्रकारे फार प्रिय आहेस.
अतस्तुते प्रवक्ष्यामि यद्विधेयं तदा धिया अन्यस्त्रीसंप्रवेशस्तु त्वया रक्ष्यः प्रयत्नतः
म्हणून मी तुला काय करावं लागेल ते सांगते; दुसरी कोणतीही स्त्री आत येऊ नये याची तू काळजीपूर्वक पहा.
रहस्यत्र प्रयत्नेन चेतसा सततं गिरौ पिनाकिनः प्रविष्टायां वक्तव्यं मे त्वयानघे
मी डोंगरावर गुप्त तप करत असताना, पिनाकधारीच्या ठिकाणी कोणी स्त्री आली तर, पापरहिते, तू मला ताबडतोब कळव.
ततो ऽहं संविधास्यामि यत्कृत्यं तदनन्तरम् इत्युक्ता सा तथेत्युक्त्वा जगाम स्वगिरिं शुभम्
मग मी पुढे जे करावं लागेल ते पाहीन. असं सांगितल्यावर तिने 'तसं होऊ दे' असं उत्तर दिलं आणि आपल्या शुभ डोंगरावर गेली.
उमापि पितुरुद्यानं जगामाद्रिसुता द्रुतम् अन्तरिक्षं समाविश्य मेघमालामिव प्रभा
आणि उमाही, डोंगरकन्या, लवकरच आपल्या वडिलांच्या बागेत गेली, तिच्या तेजाने आकाश जणू मेघमालेसारखं उजळून गेलं.
ततो विभूषणान्यस्य वृक्षवल्कलधारिणी ग्रीष्मे पञ्चाग्निसंतप्ता वर्षासु च जलोषिता
तेथे तिने झाडाच्या सालीचे वस्त्र घातले, उन्हाळ्यात पाच अग्नींच्या कडक तपात राहिली, पावसाळ्यात पाण्यात वास केला,
शैशिरासु च रात्रीषु शुष्कस्थण्डिलशायिनी एवं साधयती तत्र तपसा संव्यवस्थिता
आणि हिवाळ्यातल्या रात्री कोरड्या जमिनीवर झोपली; अशा प्रकारे ती तिथे आपल्या तपात दृढ राहिली.
ज्ञात्वा तु तां गिरिसुतां दैत्यस्तत्रान्तरे वशी अन्धकस्य सुतो दृप्तः पितुर्वधमनुस्मरन्
दरम्यान, अंधकाचा पुत्र, बलवान दैत्य, वडिलांचा मृत्यू आठवत, डोंगरकन्येची बातमी समजून गेला.
देवान्सर्वान्विजित्याजौ बकभ्राता रणोत्कटः आडिर्नामान्तरप्रेक्षी सततं चन्द्रमौलिनः
सर्व देवांना युद्धात जिंकून, बकाचा भाऊ, भीषण योद्धा, 'आडि' नावाचा, नेहमी चंद्रकोरीधारीवर लक्ष ठेवून होता.
आजगामामररिपुः पुरं त्रिपुरघातिनः स तत्रागत्य ददृशे वीरकं द्वार्यवस्थितम्
देवतांचा शत्रू त्रिपुराचा संहार करणाऱ्याच्या नगरीत आला. तिथे पोहोचून त्याने दरवाज्यावर उभा असलेला एक वीर पाहिला.
विचिन्त्यासीद्वरं दत्तं स पुरा पद्मजन्मना हते तदान्धके दैत्ये गिरिशेनामरद्विषि
त्याने कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाने पूर्वी दिलेला वर आठवला, जेव्हा पर्वतावर राहणाऱ्या देवाने, अमरांचा शत्रू, अंधक दैत्याचा वध केला होता.
आडिश्चकार विपुलं तपः परमदारुणम् तमागत्याब्रवीद्ब्रह्मा तपसा परितोषितः
त्याने अत्यंत कठोर तप सुरू केले. त्याच्या त्या तपामुळे ब्रह्मदेव प्रसन्न होऊन त्याच्याजवळ आला आणि त्याला विचारले.
किमाडे दानवश्रेष्ठ तपसा प्राप्तुमिच्छसि ब्रह्माणमाह दैत्यस्तु निर्मृत्युत्वमहं वृणे
‘हे दानवश्रेष्ठ, या तपाने तुला काय मिळवायचे आहे?’ असे ब्रह्मदेवाने विचारले. त्यावर दैत्य म्हणाला, ‘मला मृत्यू न येणारा, अमरत्वाचा वर हवा आहे.’
न कश्चिच् च विना मृत्युं नरो दानव विद्यते यतस्ततो ऽपि दैत्येन्द्र मृत्युः प्राप्यः शरीरिणा
‘कोणताही मनुष्य किंवा दानव मृत्यूशिवाय राहत नाही. म्हणून, हे दैत्यराजा, प्रत्येक देहधारीला मृत्यू येणारच आहे.’
इत्युक्तो दैत्यसिंहस्तु प्रोवाचाम्बुजसंभवम् रूपस्य परिवर्तो मे यदा स्यात्पद्मसंभव
असे ब्रह्मदेवाने सांगितल्यावर त्या दैत्यसिंहानं उत्तर दिलं, ‘हे कमळातून जन्मलेले, माझ्या रूपात बदल झाला तरच मला मृत्यू येवो.’