नर्मवादी भविष्यामि जहि कोपं शुचिस्मिते शिरसा प्रणतश्चाहं रचितस्ते मयाञ्जलिः
मी थट्टेने बोलणार आहे; शुद्ध हास्य असलेल्या देवी, तुझा राग शांत कर. मी डोकं वाकवून तुला नमस्कार केला आहे.
स्नेहेनाप्यवमानेन निन्दितेनैति विक्रियाम् तस्मान्न जातु रुष्टस्य नर्मस्पृष्टो जनः किल
माया, तिरस्कार किंवा निंदा यामुळे मन अस्वस्थ होतं. म्हणूनच, थट्टेने बोलल्यावर कोणीही रागावू नये असं म्हणतात.
अनेकैश्चाटुभिर्देवी देवेन प्रतिबोधिता कोपं तीव्रं न तत्याज सती मर्मणि घट्टिता
देवतांनी अनेक गोड शब्दांनी देवीला समजावलं, पण सतीला मनाला लागलं होतं म्हणून तिने तीव्र राग सोडला नाही.
अवष्टब्धम् अथास्फाल्य वासः शंकरपाणिना विपर्यस्तालका वेगाद् यातुमैच्छत शैलजा
शंकराने हाताने वस्त्र धरले, केस विस्कटले गेले, आणि हिमालयकन्या घाईने निघून जाण्याचा विचार करू लागली.
तस्या व्रजन्त्याः कोपेन पुनराह पुरान्तकः सत्यं सर्वैरवयवैः सुतासि सदृशी पितुः
ती रागाने जात असताना, नगरांचा संहार करणाऱ्या देवाने पुन्हा म्हटलं: 'खरंच, कन्ये, तू सर्व प्रकारे तुझ्या वडिलांसारखीच आहेस.'
हिमाचलस्य शृङ्गैस्तैर् मेघजालाकुलैर्नभः तथा दुरवगाह्येभ्यो हृदयेभ्यस्तवाशयः
हिमालयाच्या शिखरांनी जसं आकाश ढगांनी भरून झाकलं जातं, तसंच तुझं मन समजायला कठीण आहे.
काठिन्याङ्कस्त्वमस्मभ्यं वनेभ्यो बहुधा गता कुटिलत्वं च वर्त्मभ्यो दुःसेव्यत्वं हिमादपि संक्रान्तिं सर्वदैवेति तन्वङ्गि हिमशैलराट्
तू जंगलांपासून कठोरपणा, वाटांपासून वाकडेपणा, हिमापासून जवळ जाण्याची कठीणता, आणि पर्वतराजापासून नेहमीच गारवा घेतलास, तनु अंग असलेल्या देवी.
इत्युक्ता सा पुनः प्राह गिरिशं शैलजा तदा कोपकम्पितमूर्धा च प्रस्फुरद्दशनच्छदा
असं ऐकून, हिमालयकन्येने रागाने थरथरत, दात घट्ट आवळून, गिरीशाला उत्तर दिलं.
मा सर्वान्दोषदानेन निन्दान्यान्गुणिनो जनान् तवापि दुष्टसंपर्कात् संक्रान्तं सर्वमेव हि
सर्व सद्गुणी लोकांवर दोष लावून त्यांची निंदा करू नकोस; तुझे सर्व दोष हे तुझ्या वाईट संगतीमुळेच आले आहेत.
व्यालेभ्यो ऽनेकजिह्वत्वं भस्मना स्नेहबन्धनम् हृत्कालुष्यं शशाङ्कात्तु दुर्बोधित्वं वृषादपि
सर्पांपासून तुला अनेक जिभा मिळाल्या, भस्मामुळे स्नेहाचे बंधन, चंद्रामुळे मनाचा कलुष, आणि वृषभामुळे समजायला कठीणपणा.
तथा बहु किमुक्तेन अलं वाचा श्रमेण ते श्मशानवासान् निर्भीस् त्वं नग्नत्वान्न तव त्रपा निर्घृणत्वं कपालित्वाद् दया ते विगता चिरम्
आता पुरे, तुझ्या शब्दांचा त्रास नको. तू स्मशानात निर्भय राहतोस, नग्न आहेस म्हणून तुला लाज नाही, कवटी बाळगतोस म्हणून तुझ्यात दया राहिली नाही.
इत्युक्त्वा मन्दिरात्तस्मान् निर्जगाम हिमाद्रिजा
असं म्हणून हिमालयकन्या त्या मंदिरातून बाहेर पडली.
तस्यां व्रजन्त्यां देवेशगणैः किलकिलो ध्वनिः क्व मातर्गच्छसि त्यक्त्वा रुदन्तो धाविताः पुनः
ती जात असताना, देवांच्या गणांनी हंबरडा फोडला, 'आई, आम्हाला सोडून कुठे चाललीस?' असं रडत रडत तिच्यामागे धावले.
विष्टभ्य चरणौ देव्या वीरको बाष्पगद्गदम् प्रोवाच मातः किंत्वेतत् क्व यासि कुपितान्तरा
देवीच्या पायाशी बसून, वीरकाने अश्रूंनी भरलेल्या आवाजात विचारलं: 'आई, हे काय? रागाने कुठे चाललीस?'
अहं त्वामनुयास्यामि व्रजन्तीं स्नेहवर्जिताम् नो चेत्पतिष्ये शिखरात् तपोनिष्ठे त्वयोज्झितः
'तू जरी स्नेह सोडून जात असलीस, तरी मी तुझ्या मागे येईन; नाहीतर, तुझ्याविना, तपश्चर्येला लागून, मी शिखरावरून उडी मारेन.'
उन्नाम्य वदनं देवी दक्षिणेन तु पाणिना उवाच वीरकं माता शोकं पुत्रक मा कृथाः
देवीने उजव्या हाताने चेहरा वर करून वीरकाला म्हटलं: 'मुला, दुःख करू नकोस.'
शैलाग्रात्पतितुं नैव न चागन्तुं मया सह युक्तं ते पुत्र वक्ष्यामि येन कार्येण तच्छृणु
मुला, तुला डोंगराच्या टोकावरून उडी मारणं किंवा माझ्यासोबत येणं योग्य नाही. मी तुला याचं कारण सांगतो, ते नीट ऐक.
कृष्णेत्युक्त्वा हरेणाहं निन्दिता चाप्यनिन्दिता सार्हं तपः करिष्यामि येन गौरीत्वमाप्नुयाम्
हरिने मला 'कृष्णा' असं म्हटलं म्हणून काहींनी मला दोष दिला, काहींनी नाही. म्हणून मी असं कठोर व्रत करणार आहे की ज्यामुळे मला गौरीपण मिळेल.
एष स्त्रीलम्पटो देवो यातायां मय्यनन्तरम् द्वाररक्षा त्वया कार्या नित्यं रन्ध्रान्ववेक्षिणा
हा देव स्त्रियांच्या मोहात पडणारा आहे; मी निघून गेल्यावर तू नेहमी दाराची काळजी घे, कुठूनही कोणी आत येत नाही ना हे पाहा.
यथा न काचित् प्रविशेद् योषिदत्र हरान्तिकम् दृष्ट्वा परांस्त्रियं चात्र वदेथा मम पुत्रक
कोणतीही स्त्री इथे हराजवळ येऊ नये म्हणून, तुला इथे दुसरी स्त्री दिसली तर मला लगेच सांग, मुला.
शीघ्रम् एव करिष्यामि यथायुक्तम् अनन्तरम् एवमस्त्विति देवीं स वीरकः प्राह सांप्रतम्
मी लगेच योग्य ते करीन. असं म्हणून 'तसं होऊ दे' असं त्या देवीला त्या वेळी त्या वीरकाने सांगितलं.
मातुराज्ञामृताह्लादप्लाविताङ्गो गतज्वरः जगाम कक्षां संद्रष्टुं प्रणिपत्य च मातरम्
आईच्या आज्ञेचं अमृतासारखं आनंद त्याच्या अंगात संचारलं, ताप नाहीसा झाला, तो आईला वंदन करून तिच्या भेटीसाठी उपवनात गेला.
देवीं सापश्यद् आयान्तीं सखीं मातुर्विभूषिताम् कुसुममोदिनीं नाम तस्य शैलस्य देवताम्
त्याने आपल्या आईच्या सखीला, 'कुसुममोदिनी' नावाच्या त्या डोंगराच्या देवीला, सुंदर अलंकार घालून येताना पाहिलं.
सापि दृष्ट्वा गिरिसुतां स्नेहविक्लवमानसा क्व पुत्रि गच्छसीत्युच्चैर् आलिङ्ग्योवाच देवता
डोंगरकन्येला पाहून, प्रेमाने ओथंबलेल्या मनाने त्या देवीने तिला घट्ट मिठी मारली आणि मोठ्याने विचारलं, 'मुली, कुठे चाललीस?'
सा चास्यै सर्वमाचख्यौ शंकरात्कोपकारणम् पुनश्चोवाच गिरिजा देवतां मातृसंमताम्
तिने तिला सर्व काही सांगितलं—शंकरावर राग का आला ते—आणि पुन्हा गिरिजाने आईच्या मान्यतेने त्या देवीशी बोलली.
नित्यं शैलाधिराजस्य देवता त्वमनिन्दिते सर्वतः संनिधानं ते मम चातीव वत्सला
कलंक नसलेल्या सखी, तू नेहमी डोंगरराजाची देवी आहेस आणि तू मला सर्व प्रकारे फार प्रिय आहेस.
अतस्तुते प्रवक्ष्यामि यद्विधेयं तदा धिया अन्यस्त्रीसंप्रवेशस्तु त्वया रक्ष्यः प्रयत्नतः
म्हणून मी तुला काय करावं लागेल ते सांगते; दुसरी कोणतीही स्त्री आत येऊ नये याची तू काळजीपूर्वक पहा.
रहस्यत्र प्रयत्नेन चेतसा सततं गिरौ पिनाकिनः प्रविष्टायां वक्तव्यं मे त्वयानघे
मी डोंगरावर गुप्त तप करत असताना, पिनाकधारीच्या ठिकाणी कोणी स्त्री आली तर, पापरहिते, तू मला ताबडतोब कळव.
ततो ऽहं संविधास्यामि यत्कृत्यं तदनन्तरम् इत्युक्ता सा तथेत्युक्त्वा जगाम स्वगिरिं शुभम्
मग मी पुढे जे करावं लागेल ते पाहीन. असं सांगितल्यावर तिने 'तसं होऊ दे' असं उत्तर दिलं आणि आपल्या शुभ डोंगरावर गेली.
उमापि पितुरुद्यानं जगामाद्रिसुता द्रुतम् अन्तरिक्षं समाविश्य मेघमालामिव प्रभा
आणि उमाही, डोंगरकन्या, लवकरच आपल्या वडिलांच्या बागेत गेली, तिच्या तेजाने आकाश जणू मेघमालेसारखं उजळून गेलं.