मा वृथा लोकपालानुगचित्तता एवम् एवैतद् इत्यूचुरस्मै तदा देवताः
लोकपालांच्या मागे जाण्याची व्यर्थ इच्छा करू नको; असंच आहे, असं त्या वेळी देवतांनी त्याला सांगितलं.
देवदेवानुगं वीरकं लक्षणा प्राह देवी वनं पर्वता निर्झराण्यग्निदेव्यान्यथो भूतपा निर्झराम्भोनिपातेषु निमज्जत
देवताधिपतींच्या मागे जाणाऱ्या त्या वीराला देवी म्हणाली, 'वनात, पर्वतावर, धबधब्यांमध्ये आणि अग्निदेवीच्या निवासात जा; भूतपाल, धबधब्याच्या पाण्यात बुडून जा.'
पुष्पजालावनद्धेषु धामस्वपि प्रोत्तुङ्गनानाद्रिकुञ्जेष्वनुगर्जन्तु हेमारुतास्फोटसंक्षेपणात् कामतः
फुलांच्या माळांनी सजलेल्या, धुराने भरलेल्या जागांमध्ये, उंच पर्वतांच्या कुंजांमध्ये, सोन्याच्या वाऱ्यांनी हवेत गरजावाट करावी.
सो ऽपि तादृक्क्षणावाप्तपुण्योदयो यो ऽपि जन्मान्तरस्यात्मजत्वं गतः क्रीडतस्तस्य तृप्तिः कथं जायते यो ऽपि भाविजगद्वेधसा तेजसः कल्पितः प्रतिक्षणं दिव्यगीतक्षणो नृत्यलोलो गणेशैः प्रणतः
तोही त्या क्षणात मिळालेल्या पुण्यामुळे, जो दुसऱ्या जन्मात पुत्रत्व मिळवून आला, खेळताना त्याला कधी तृप्ती मिळणार? भविष्यात जगाची निर्मिती करणाऱ्याने ज्याला आपल्या तेजातून निर्माण केलं, तो प्रत्येक क्षणी, दिव्य गाण्यांमध्ये, नृत्यात रमणारा, गणांसह वंदन करणारा.
क्षणं सिंहनादाकुले गण्डशैले सृजद्रत्नजाले बृहत्सालताले क्षणं फुल्लनानातमालालिकाले क्षणं वृक्षमूले विलोलो मराले
कधी सिंहाच्या गर्जनेने भरलेल्या गंधमादन पर्वतावर, रत्नांच्या जाळ्यात, मोठ्या साल वृक्षाखाली; कधी फुलांच्या वेगवेगळ्या माळांमध्ये; कधी झाडाच्या मुळाशी, हंस भटकत होता.
क्षणे स्वल्पपङ्के जले पङ्कजाढ्ये क्षणं मातुरङ्के शुभे निष्कलङ्के परिक्रीडते बाललीलाविहारी गणेशाधिपो देवतानन्दकारी निकुञ्जेषु विद्याधरैर्गीतशीलः पिनाकीव लीलाविलासैः सलीलः
कधी थोड्या चिखलात, कमळांनी भरलेल्या पाण्यात; कधी आईच्या शुद्ध, निर्मळ मांडीवर; बाळलीलांमध्ये रमणारा, गणांचा अधिपती, देवतांना आनंद देणारा, कुंजांमध्ये विद्याधरांच्या गाण्यांनी, पिनाकीप्रमाणे, खेळकरपणे विहार करणारा.
प्रकाश्य भुवनाभोगी ततो दिनकरे गते देशान्तरं तदा पश्चाद् दूरमस्तावनीधरम्
संपूर्ण जगाचा आनंद दाखवून, सूर्य दुसऱ्या दिशेला गेल्यावर, नंतर तो पर्वत दूर झाला.
उदयास्ते पुरोभावी यो हि चास्ते ऽवनीधरः मित्रत्वमस्य सुदृढं हृदये परिचिन्त्यताम्
जो पर्वत त्याच्या समोर उगवतो आणि मावळतो, त्याच्याशी मैत्री मनापासून घट्ट ठेवावी.
नित्यमाराधितः श्रीमान् पृथुमूलः समुन्नतः नाकरोत्सेवितुं मेरुर् उपहारं पतिष्यतः
सदैव पूजला जाणारा, तेजस्वी, रुंद मुळांचा आणि उंच असलेला मेरू, जाणार असलेल्या प्रभूला काहीच भेट देऊ शकला नाही.
जले ऽप्येषा व्यवस्थेति संशयेताखिलं बुधः दिनान्तानुगतो भानुः स्वजनत्वमपूरयत्
पाण्यातसुद्धा हीच व्यवस्था आहे; ज्ञानी माणूस सगळ्या गोष्टींवर शंका घेऊ शकतो. दिवसाच्या शेवटी सूर्य आपल्या लोकांना पुन्हा प्रकाशाने भरून टाकतो.
संध्याबद्धाञ्जलिपुटा मुनयो ऽभिमुखा रविम् याचन्त्यागमनं शीघ्रं निवार्यात्मनि भाविताम्
संध्याकाळी ऋषी हात जोडून सूर्याच्या दिशेने उभे राहतात आणि त्याला लवकर परत यावे म्हणून विनंती करतात, मन एकाग्र करून त्याला थांबवतात.
व्यजृम्भत तथा लोके क्रमाद्वैभावरं तमः कुटिलस्येव हृदये कालुष्यं दूषयन्मनः
जगात हळूहळू अंधार पसरू लागला, वाईट मनाच्या माणसाच्या हृदयात जसा द्वेष असतो तसा तो मनाला दूषित करू लागला.
ज्वलत्फणिफणारत्नदीपोद्द्योतितभित्तिके शयनं शशिसंघातशुभ्रवस्त्रोत्तरच्छदम्
तेथे जिथे जळत्या सर्पाच्या फणावरचे रत्न भिंती उजळवत होते, चंद्राच्या किरणांसारख्या शुभ्र वस्त्रांनी झाकलेली पलंगाची छत होती.
नानारत्नद्युतिलसच्छक्रचापविडम्बकम् रत्नकिङ्किणिकाजालं लम्बमुक्ताकलापकम्
नानाविध रत्नांच्या तेजाने झळाळणारे, इंद्रधनुष्याची आठवण करून देणारे, रत्नांच्या घंट्या आणि मोत्यांच्या गुच्छांनी सजलेले जाळे तेथे लटकले होते.
कमनीयचलल्लोलवितानाच्छादिताम्बरम् मन्दिरे मन्दसंचारः शनैर्गिरिसुतायुतः
मंदिरात सुंदर, हलके हलके डुलणाऱ्या पडद्यांनी छाया पसरली होती; तेथे तो हळूच चालत गेला, पर्वतराजाच्या कन्येसोबत.
तस्थौ गिरिसुताबाहुलतामीलितकंधरः शशिमौलिसितज्योत्स्ना शुचिपूरितगोचरः
तो पर्वतराजकन्येच्या बाहूंमध्ये आपली मान झुकवून उभा राहिला, चंद्रमौळीच्या तेजाने त्याचे सर्व क्षेत्र पवित्र झाले होते.
गिरिजाप्यसितापङ्गी नीलोत्पलदलच्छविः विभावर्या च संपृक्ता बभूवातितमोमयी तमुवाच ततो देवः क्रीडाकेलिकलायुतम्
पर्वतराजकन्या काळ्या डोळ्यांची आणि निळ्या कमळाच्या पाकळीसारखी छटा असलेली, रात्रभर अंधारात मिसळून गेली. मग तो खेळकर देव तिला बोलला.
शरीरे मम तन्वङ्गि सिते भास्यसितद्युतिः भुजंगीवासिता शुद्धा संश्लिष्टा चन्दने तरौ
माझ्या अंगावर, बारीक बांध्याच्या सखी, शुभ्र प्रकाश काळसर छटा घेऊन चमकत आहे; जणू शुद्ध सर्प चंदनाच्या झाडावर विसावला आहे.
चन्द्रातपेन संपृक्ता रुचिराम्बरया तथा रजनीवासिते पक्षे दृष्टिदोषं ददासि मे
चंद्रप्रकाश आणि सुंदर वस्त्रांनी सजलेली, तू मला जणू रात्रीच्या अंधारासारखी एक बाजू दिसेनाशी करतेस.
इत्युक्ता गिरिजा तेन मुक्तकण्ठा पिनाकिना उवाच कोपरक्ताक्षी भ्रुकुटीकुटिलानना
त्याने असे म्हटल्यावर, गिरिजा उघड्या आवाजात उत्तर देऊ लागली; तिच्या डोळ्यांत रागाने लालसरपणा, कपाळावर आठ्या पडल्या होत्या.
स्वकृतेन जनः सर्वो जाड्येन परिभूयते अवश्यमर्थी प्राप्नोति खण्डनां जनमण्डले
प्रत्येकजण आपल्या कर्मामुळेच जडत्वाने ग्रासला जातो; काहीतरी हवे असणाऱ्याला लोकांमध्ये नक्कीच निंदा सहन करावी लागते.
तपोभिर्दीर्घचरितैर् यच्च प्रार्थितवत्यहम् तस्या मे नियतस्त्वेष ह्य् अवमानः पदे पदे
मी दीर्घ तपश्चर्येने जे काही मागितले, त्याला प्रत्येक पावलावर अपमानच मिळतो, हे नेहमीच घडते.
नैवास्मि कुटिला शर्व विषमा नैव धूर्जटे सविषयस्त्वं गतः ख्यातिं व्यक्तदोषाकराश्रयः
मी वाकडी नाही, शर्वा, ना कठोर आहे, धूर्जटी; तूच विषयांच्या मागे गेलास, कीर्ती आणि दोषांनी भरलेल्या ठिकाणी आसरा घेतलास.
नाहं पूष्णो ऽपि दशना नेत्रे चास्मि भगस्य हि आदित्यश्च विजानाति भगवान्द्वादशात्मकः
मी पूष्णाच्या दातांत नाही, ना भगाच्या डोळ्यांत; हे प्रभू, बारा रूपांचा सूर्यदेव हे जाणतो.
मूर्ध्नि शूलं जनयसि स्वैर्दोषैर्मामधिक्षिपन् यस्त्वं मामाह कृष्णेति महाकालेति विश्रुतः
तुझ्या दोषांनी तू माझ्या डोक्यावर त्रिशूळ ठेवतोस, मला कृष्णा आणि महाकाळी म्हणतोस, जशी मी प्रसिद्ध आहे.
यास्याम्यहं परित्यक्त्वा चात्मानं तपसा गिरिम् जीवन्त्या नास्ति मे कृत्यं धूर्तेन परिभूतया
मी स्वतःला सोडून पर्वतावर तप करायला निघून जाईन; एका जिवंत स्त्रीला फसवणाऱ्याने अपमान केल्यावर काहीच करायचे राहात नाही.
निशम्य तस्या वचनं कोपतीक्ष्णाक्षरं भवः उवाचाविष्टसंभ्रान्तिप्रणयोन्मिश्रया गिरा
तिचे रागाने तिखट शब्द ऐकून, भवाने काळजी आणि प्रेम मिसळलेल्या बोलण्यात उत्तर दिले.
अनात्मज्ञासि गिरिजे नाहं निन्दापरस्तव त्वद्भक्तिबुद्ध्या कृतवांस् तवाहं नामसंश्रयम्
गिरीजे, मी स्वतःची ओळख नसलेला नाही आणि तुझी निंदा करणारा देखील नाही. मी तुझं नाव फक्त भक्तिभावाने घेतलं आहे.
विकल्पः स्वस्थचित्ते ऽपि गिरिजे नैव कल्पना यद्येवं कुपिता भीरु त्वं तवाहं न वै पुनः
गिरीजे, मन शांत असतानाही शंका मनात येत नाही. असं असेल तर, भित्र्या, पुन्हा माझ्यावर रागावू नकोस.
काञ्चनोत्तुङ्गशृङ्गावरोहक्षितौ हेमरेणूत्करासङ्गद्युतिं खेचराणां वनाधायिनि रम्ये बहुरूपसंपत्प्रकरे गणान्वासितं मन्दरकन्दरे सुन्दरमन्दारपुष्पप्रवालाम्बुजे सिद्धनारीभिर् आपीतरूपामृतं विस्तृतैर् नेत्रपात्रैर् अनुन्मेषिभिर् वीरके शैलपुत्री निमेषान्तराद् अस्मरत्पुत्रगृध्री विनोदार्थिनी
सोन्याच्या उंच शिखरांनी सजलेल्या भूमीवर, सोन्याच्या धुळीच्या राशींच्या तेजाने झळाळणाऱ्या, आकाशवासींच्या रम्य वनगृहात, नानाविध रूपांच्या समूहात, मंदाराच्या गुहेत गणांनी वास केला; तिथे सुंदर मंदारफुलं, कोवळी पानं आणि कमळांनी, सिद्ध स्त्रियांनी डोळ्यांनी रूपामृत पिऊन घेतलं; पर्वतकन्या, क्षणभरातच, आपल्या मुलाची आठवण काढत, आनंदासाठी आतुर झाली.